─░smail YA┼×AYANLAR
─░smail  YA┼×AYANLAR
Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde ├és├ór-─▒ At├«ka ─░lgisi: Miletopolis ├ľrne─či
  • 07 Haziran 2019 Cuma
  • +
  • -

19.y├╝zy─▒l─▒n ilk ├žeyre─činde Avrupal─▒ arkeologlar─▒n Osmanl─▒ co─črafyas─▒ndaki eski medeniyetleri ara┼čt─▒rma gezileri ile ba┼člayan ├ós├ór-─▒ at├«ka yani eski eserlere olan ilgi, y├╝zy─▒l s├╝recinde giderek art─▒┼č g├Âstermi┼čtir. Bat─▒l─▒ ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n genel izlenimine g├Âre Osmanl─▒ ├╝lkesinde insanlar eski eserlere de─čer vermiyor, onlar─▒ ta┼č ve kire├žten ibaret g├Âr├╝p, k─▒r─▒p par├žalayarak zarar veriyorlard─▒. Fakat san─▒lan─▒n aksine Bat─▒ÔÇÖda uyguland─▒─č─▒ ┼čekliyle tam bir korumac─▒l─▒k ├Ârne─či g├Âr├╝lmese de Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin eski eserlere ├Ânem verdi─či, bunlar─▒ korumak i├žin elinden geleni yapt─▒─č─▒ bilinmektedir. Bu yaz─▒da 19. y├╝zy─▒l─▒n son ├žeyre─čine ait ├╝├ž belge ile devletin ├ós├ór-─▒ at├«kaya olan ilgisi Miletopolis antik kenti ├Ârne─či ├žer├ževesinde incelenecektir.

Bat─▒l─▒ ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n Osmanl─▒ ├╝lkesinde eski eserlere de─čer verilmemesinden kastettikleri, o d├Ânemde in┼ča edilen yap─▒larda, eski medeniyetlerden kalan yap─▒ par├žalar─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒d─▒r. Bu uygulamaya dev┼čirme malzeme kullan─▒m─▒ ad─▒ verilmektedir ve ├Ârneklerine sadece Osmanl─▒ d├Âneminde rastlan─▒lan bir uygulama de─čildir. Roma ─░mparatorlu─ču d├Âneminde dahi ele ge├žirilen b├Âlgelerde ├╝st├╝nl├╝k g├Âstergesi olarak, yeni in┼ča edilen yap─▒larda ├Ânceki medeniyetlere ait mimari malzemelerin kullan─▒ld─▒─č─▒ bilinmektedir. ─░sl├óm devletlerinde de mimari eserlerde bu t├╝rden uygulamalar─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir.[1]

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde eski eserleri korumaya y├Ânelik ilk uygulama Sultan Abd├╝lmecit d├Âneminde Fethi Ahmet Pa┼čaÔÇÖn─▒n te┼čvikleriyle, 1846 senesinde YalovaÔÇÖda bulunan Bizans d├Ânemi eserlerinin ─░stanbulÔÇÖdaki Tophane-i ├émire cephanesi olarak kullan─▒lan Aya ─░rini KilisesiÔÇÖne nakledilmesiyle ba┼člam─▒┼čt─▒r. [2] 1869 senesinde yay─▒mlanan ├és├ór-─▒ At├«ka Nizamn├ómesi ile eski eserlerin id├óresi Maarif Nezaretine verilmi┼č ve eserlerin sergilenece─či bir m├╝ze kurulmas─▒na karar verilmi┼čtir.[3] 1846 senesinden beri Aya ─░riniÔÇÖye nakledilen eski eserler 1869 senesinde, M├╝ze-i H├╝m├óy├╗n ad─▒ ile sergilenmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. 1871 senesinde kapat─▒lan M├╝ze-i H├╝m├óy├╗n, 1872 senesinde Ahmet Vefik Pa┼čaÔÇÖn─▒n Maarif N├óz─▒r─▒ oldu─ču d├Ânemde tekrar a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r. Aya ─░riniÔÇÖnin eserlerin sergilenmesine uygun olmamas─▒ nedeniyle 1876-1880 aras─▒ burada bulunan eski eserler, Topkap─▒ Saray─▒ÔÇÖn─▒n ├çinili K├Â┼čkÔÇÖ├╝ne ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r. 1881 senesinde m├╝ze y├Ânetimine Osman Hamdi Bey getirilmi┼čtir; Osman Hamdi BeyÔÇÖin etkin ├žal─▒┼čmalar─▒, m├╝zeye gelen eserlerin say─▒s─▒nda b├╝y├╝k art─▒┼ča yol a├žm─▒┼čt─▒r. ├çinili K├Â┼čkÔÇÖ├╝n m├╝ze olarak yetmemesi ├╝zerine Osman Hamdi Bey ilk olarak ┼×ark Eserleri M├╝ze binas─▒n─▒ in┼č├ó ettirmi┼čtir. Bu binan─▒n da ihtiyac─▒ kar┼č─▒lamamas─▒ ├╝zerine ise 1891 senesinde bug├╝nk├╝ ─░stanbul Arkeoloji M├╝zesi binas─▒ in┼č├ó edilmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r.[4]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Miletopolis Antik Kenti

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Miletopolis antik kentinin, bug├╝n BursaÔÇÖn─▒n Mustafakemalpa┼ča ─░l├žesi s─▒n─▒rlar─▒nda bulunan ve Melde Bay─▒r─▒ ad─▒ verilen b├Âlgede bulundu─ču pek ├žok ara┼čt─▒rmac─▒ taraf─▒ndan kabul edilmektedir. M├ľ. 7. y├╝zy─▒lda kuruldu─ču tahmin edilen kentin kurucusu MiletosÔÇÖtur. Miletopolis ile ilgili ilk tespitler 19. y├╝zy─▒l─▒n ilk yar─▒s─▒nda William J. HamiltonÔÇÖun(1842) ara┼čt─▒rmalar─▒ ile ba┼člam─▒┼č, Georges Perrot, Edmond Guillaume(1872) ve Artur Munro(1894) ile devam etmi┼čtir.[5] Ara┼čt─▒rmac─▒lar ├že┼čitli ┼čekillerle toprak alt─▒ndan ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č olan eserlerin ka├žak kaz─▒larla ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmekle birlikte, esasen o d├Ânemde ka├žak kaz─▒ yapma amac─▒ndan ziyade tar─▒msal arazinin kullan─▒m─▒ esnas─▒nda veya yeni bir yap─▒ in┼č├ó edilirken bu eserlerin ortaya ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒ tahmin edilmektedir.

Bu makalenin yaz─▒lma fikri Ba┼čbakanl─▒k Osmanl─▒ Ar┼čiviÔÇÖnde bulunan ve Kirmasti Kazas─▒[6] d├óhilinde ├ž─▒kar─▒lan eski eserlerle ilgili ├╝├ž belgeden hareketle ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. 4 ┼×ubat 1893 tarihli ilk belgeye g├Âre KirmastiÔÇÖde in┼č├ó edilen yol i├žin, Melde Bay─▒r─▒ ad─▒ verilen b├Âlgeden ta┼č ├ž─▒kar─▒lmas─▒ esnas─▒nda, ├╝├ž par├ža ┼či┼če ve topraktan m├ómul k├╝├ž├╝k bir k─▒z resmi ile ba┼č taraflar─▒ k─▒r─▒k d├Ârt par├ža ├ž├Âmlek bulundu─ču belirtilmi┼čtir. Eserlerin bulundu─ču alan─▒n bir mezar oldu─ču ve bulunan eserlerin bir sand─▒─ča konularak Kirmasti Kaymakaml─▒─č─▒ taraf─▒ndan Hud├óvendig├ór Vil├óyeti Maarif M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖne g├Ânderildi─či bildirilmektedir.[7]

30 May─▒s 1895 tarihli ikinci belgeye g├Âre ise Kirmasti Kazas─▒ Kavakl─▒ K├Ây├╝ s─▒n─▒rlar─▒nda bulunan Melde ad─▒ verilen b├Âlgede iki adet heykel ve yine Kirmasti Kazas─▒ÔÇÖn─▒n Sincan N├óhiyesi d├óhilinde Tekfur ├çiftli─či b├Âlgesinden eski bir mezar─▒n ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒ bildirilmektedir.. ├ç─▒kar─▒lan bu eserlerden iki adet heykel ─░stanbulÔÇÖda M├╝ze-i H├╝m├óy├╗nÔÇÖa g├Ânderilirken, lahit ise Bursa Mekteb-i ─░d├ód├«siÔÇÖne sevk edilmi┼čtir. ├ç─▒kar─▒lan bu eserlerin foto─čraflar─▒n─▒n ├žekildi─či ve bu foto─čraflar─▒n Hud├óvendig├ór Vil├óyeti Maarif M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖne g├Ânderildi─či de ayn─▒ belgede belirtilmi┼čtir.[8]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á May─▒s 1895 tarihli bu belgede g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere, Tekfur ├çiftli─či b├Âlgesinden ├ž─▒kar─▒lan lahit, Bursa Mekteb-i ─░d├ód├«siÔÇÖne yani Bursa Erkek LisesiÔÇÖne g├Ânderilmi┼čtir. Bu d├Ânemde M├╝ze-i H├╝m├óy├╗nÔÇÖun birer ┼čubesinin Bursa ve KonyaÔÇÖda a├ž─▒lmas─▒ fikirleri olmakla birlikte, Bursa Erkek Lisesi d├óhilinde kurulan m├╝ze 1904 tarihlidir. 1904 senesinde M├╝ze-i H├╝m├óy├╗nÔÇÖun Bursa ┼čubesi a├ž─▒lana kadar, Bursa ve ├ževresinden ├ž─▒kan eserlerin bir k─▒sm─▒n─▒n Bursa Mekteb-i ─░d├ód├«si bah├žesinde muhafaza edildi─či anla┼č─▒lmaktad─▒r.

─░nceleyece─čimiz son belge 8 Ekim 1895 tarihlidir. Bu belgeye g├Âre Kirmasti Kazas─▒ÔÇÖn─▒n Sincan N├óhiyesiÔÇÖne d├óhil olan ve yeni kurulan Karaorman K├Ây├╝ s─▒n─▒rlar─▒nda bulunan Tekfur ├çiftli─či b├Âlgesinde k├Ây ahalisinin cami in┼čaat─▒ i├žin ta┼č ├ž─▒kard─▒─č─▒ mahalde 1,5 metre uzunlu─čunda ve 0,5 metre geni┼čli─činde mermerden m├ómul resimli bir mezar bulduklar─▒ belirtilmektedir. Lahit bulunur bulunmaz Kirmasti Kaymakaml─▒─č─▒ÔÇÖna bilgi verilmi┼č, Kaymakaml─▒k ise Hud├óvendig├ór Vil├óyeti Maarif M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖne durumu bildirmi┼čtir. Maarif M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖn├╝n lahit hakk─▒nda detayl─▒ bilgi istemesi ├╝zerine, lahdin t├╝m y├╝zeylerinde bulunan resimler detayl─▒ bir ┼čekilde a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r. Belgedeki a├ž─▒klamalara g├Âre lahdin bir y├╝z├╝ndeki resimler ├╝├ž k─▒s─▒mda bulunmaktad─▒r. Birinci k─▒s─▒mda kuca─č─▒nda ├žocuk oturan bir kad─▒n ve yan─▒nda iki adam, ikinci k─▒s─▒mda kuca─č─▒nda ├žocu─čuyla birlikte ayakta duran bir kad─▒n ve yan─▒nda bir adam, ├╝├ž├╝nc├╝ k─▒sm─▒nda ayakta duran bir kad─▒n ve kar┼č─▒s─▒nda ayaklar─▒n─▒ uzatarak oturan bir adam bulunmaktad─▒r. Lahdin di─čer bir y├╝z├╝nde ise ayakta duran bir kad─▒n ve elleri kad─▒n taraf─▒ndan tutulan ├žocuk ve ├žocu─čun arkas─▒nda bir adam, di─čer bir y├╝z├╝nde ise bir adet s├╝vari ┼č├Âvalye ve arkas─▒nda esmer bir ├žocuk bulunmaktad─▒r.[9]

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere lahdin tasviri olduk├ža detayl─▒ bir ┼čekilde yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Hud├óvendig├ór Vil├óyeti Maarif M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖne g├Ânderilen detayl─▒ bilgiler neticesinde, eserlerin ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒ alan─▒n haritada i┼čaretlenmesi istenmi┼čtir. Fakat eserlerin nereye nakledilece─čine ili┼čkin bir bilgi bulunmamaktad─▒r.

Sonu├ž

─░nceledi─čimiz ├╝├ž belgeden elde etti─čimiz bilgilere g├Âre Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin eski eserlere tamamen ilgisiz oldu─ču ve bunun yerli halk taraf─▒ndan tahrip edilerek yok edildi─či d├╝┼č├╝ncesinin tamamen do─čru olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. Elbette bu de─čerlendirmeyi genellemek olduk├ža zor olacakt─▒r. Fakat devlet eski eserlere zarar gelmemesi i├žin elinden geleni yapmakta, m├╝zeler kurarak eserlerin belirli merkezde toplanmas─▒n─▒ ve korunmas─▒n─▒ sa─člamaktad─▒r.

Devletin yan─▒nda toplumun da bu konuda tamamen bilin├žsiz oldu─čunu s├Âylemek do─čru de─čildir. Baz─▒ dini sembollere ve insan fig├╝rlerine y├Ânelik tahrip edici i┼člemler uyguland─▒─č─▒ bilinmekle birlikte, eski medeniyetlerin bulundu─ču co─črafyalarda kurulmu┼č olan pek ├žok k├Ây gezildi─činde, k├Ây meydan─▒nda yahut ├že┼čitli b├Âlgelerinde bu medeniyetlere ait eski eser par├žalar─▒n─▒n topland─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. Onlar─▒ yok etmek yerine k├Ây meydan─▒nda sergilemeyi se├žmeleri, toplumun eski eserlere olan bak─▒┼č a├ž─▒s─▒n─▒n topyek├╗n olumsuz de─čerlendirilemeyece─čini g├Âstermektedir.

  • ─░smail Ya┼čayanlar

 

[1] G├Ân├╝l ├ľney, ÔÇťAnadolu Sel├žuklu Mimarisinde Antik Devir MalzemesiÔÇŁ, Ankara ├ťniversitesi Dil ve Tarih-Co─črafya Fak├╝ltesi Anadolu Dergisi, S.18, 1968, s. 26

[2] G├╝rsoy ┼×ahin, ÔÇťAvrupal─▒lar─▒n Osmanl─▒ ├ťlkesindeki Eski Eserlerle ─░lgili I╠çzlenimleri ve Osmanl─▒ M├╝zecilig╠ćiÔÇŁ, Ankara ├ťniversitesi Dil ve Tarih-Co─črafya Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝ Tarih Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi, C.26, S.42, 2007, s.110

[3] H├╝seyin Karaduman, “Belgelerle I╠çlk T├╝rk ├és├ór-─▒ At├«ka Nizamn├ómesi”, Belgeler, C. XXV, S. 29, 2004, s.73

[4] ┼×ahin, a.g.m., ss.116-118

[5] ─░brahim Hakan Mert, ÔÇťKirmasti B├Âlgesinin Arkeolojik ├ľnemiÔÇŁ, Mustafakemalpas╠ža (Kirmasti) Sempozyumu Bildirileri, Bursa: Mustafakemalpas╠ža Belediyesi Yay─▒nlar─▒, 2011 s.213

[6] Bug├╝n BursaÔÇÖya ba─čl─▒ Mustafakemalpa┼ča ─░l├žesi

[7] Ba┼čbakanl─▒k Osmanl─▒ Ar┼čivi, Maarif Nez├óreti Mekt├╗b├« Kalemi, 160/43, 17 Receb 1310

[8] Ba┼čbakanl─▒k Osmanl─▒ Ar┼čivi, Maarif Nez├óreti Mekt├╗b├« Kalemi, 266/9, 05 Zilhicce 1312

[9] Ba┼čbakanl─▒k Osmanl─▒ Ar┼čivi, Maarif Nez├óreti Mekt├╗b├« Kalemi, 287/5, 18 Rabi├╝ÔÇÖl-ahire 1313

477 Toplam, 3 okuma bug├╝n

─░smail YA┼×AYANLAR

─░smail YA┼×AYANLAR

Dr. ├ľ─čr. ├ťyesi ─░smail Ya┼čayanlar / Uluda─č ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden mezun oldu (2010). Ayn─▒ ├╝niversitenin Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih Anabilim Dal─▒ Yak─▒n├ža─č Tarihi Bilim Dal─▒ÔÇÖnda ÔÇť19. Y├╝zy─▒lda Kirmasti (Mustafakemalpa┼ča) Kazas─▒ÔÇÖn─▒n Sosyo-Ekonomik DurumuÔÇŁ isimli ├žal─▒┼čmas─▒ ile y├╝ksek lisans─▒n─▒ (2012), ÔÇťSinop, Samsun ve TrabzonÔÇÖda Kolera Salg─▒nlar─▒, Karantina Te┼čkilat─▒ ve Kamu Sa─čl─▒─č─▒ Hizmetleri (1876-1914) isimli ├žal─▒┼čmas─▒yla da doktoras─▒n─▒ (2015) tamamlad─▒. Halen D├╝zce ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnde g├Ârev yapmakta olup, ├žal─▒┼čmalar─▒ genel olarak yak─▒n├ža─č d├Âneminde Osmanl─▒ sosyo-ekonomik ve kent tarihi konular─▒na odaklanm─▒┼čt─▒r. | E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

21 Ekim 2019, 1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken! i├žin yorumlar kapal─▒
NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

20 Ekim 2019, NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar