Kurulu┼č S├╝recinde Bursa Askeri Hastanesi (1922-1960)

Kurulu┼č S├╝recinde Bursa Askeri Hastanesi (1922-1960)

─░smail YA┼×AYANLAR

Dr. ├ľ─čr. ├ťyesi ─░smail Ya┼čayanlar /
Uluda─č ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden mezun oldu (2010). Ayn─▒ ├╝niversitenin Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih Anabilim Dal─▒ Yak─▒n├ža─č Tarihi Bilim Dal─▒ÔÇÖnda ÔÇť19. Y├╝zy─▒lda Kirmasti (Mustafakemalpa┼ča) Kazas─▒ÔÇÖn─▒n Sosyo-Ekonomik DurumuÔÇŁ isimli ├žal─▒┼čmas─▒ ile y├╝ksek lisans─▒n─▒ (2012), ÔÇťSinop, Samsun ve TrabzonÔÇÖda Kolera Salg─▒nlar─▒, Karantina Te┼čkilat─▒ ve Kamu Sa─čl─▒─č─▒ Hizmetleri (1876-1914) isimli ├žal─▒┼čmas─▒yla da doktoras─▒n─▒ (2015) tamamlad─▒. Halen D├╝zce ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnde g├Ârev yapmakta olup, ├žal─▒┼čmalar─▒ genel olarak yak─▒n├ža─č d├Âneminde Osmanl─▒ sosyo-ekonomik ve kent tarihi konular─▒na odaklanm─▒┼čt─▒r. | E-Posta: ismailyasayanlar@gmail.com
─░smail YA┼×AYANLAR

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Modern ├Âncesi d├Ânemde pek ├žok devlette oldu─ču gibi bir ─░slam monar┼čisi olan Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde de sa─čl─▒k hizmetleri bir nevi sosyal ve dini yap─▒lanmalar b├╝t├╝n├╝ olan vak─▒flar sayesinde y├╝r├╝t├╝l├╝yordu.[1] Dar├╝┼č┼čifalar ve bimarhaneler di─čer ─░slam toplumlar─▒nda oldu─ču gibi Osmanl─▒ÔÇÖda da kurumla┼čm─▒┼č sa─čl─▒k m├╝esseseleriydi.[2] Bu yap─▒lar teoride t├╝m halk─▒n kullan─▒m─▒na a├ž─▒k kurumlar olmakla birlikte, pratikte durum bundan farkl─▒yd─▒. Zira her ┼čehirde bir dar├╝┼č┼čifa yahut bimarhane bulunmad─▒─č─▒ gibi, ┼čehir merkezinde bu yap─▒lar bulunsa bile insanlar─▒n buralara ula┼čmas─▒ kolay de─čildi. K─▒sacas─▒ bu t├╝rden yap─▒lar t├╝m ahaliyi kapsayacak hizmetler ├╝retemiyordu. Kurumsal yap─▒dan farkl─▒ olarak ┼čehirlerde, hatta kazalarda dahi bir esnaf dal─▒ olarak g├Âr├╝len hekimler mevcuttu.[3]

Hotel Continental [Kartpostal]
Vak─▒f organizasyonunun ├ž├Âz├╝lmeye ba┼člamas─▒ ile art─▒k sa─čl─▒k hizmetleri alan─▒nda da merkezi bir idareye ge├žilmesi ka├ž─▒n─▒lmazd─▒.[4] Ancak Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde CumhuriyetÔÇÖe kadar devletin ne resmi bir sa─čl─▒k politikas─▒ olmu┼č, ne de sa─čl─▒k hizmetlerinin devletin y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ olarak alg─▒land─▒─č─▒ resmen ilan edilmi┼čti. 1876 Kanun-i Esasi ve 1909 de─či┼čikli─činde sa─čl─▒k hizmetlerine dair herhangi bir h├╝k├╝m anayasada yer almam─▒┼čt─▒. Ancak 1908 sonras─▒ ─░ttihat ve Terakki CemiyetiÔÇÖnin program─▒nda halk─▒n sa─čl─▒k seviyesinin y├╝kseltilece─či ve toplumu etkileyen salg─▒n ve bula┼č─▒c─▒ hastal─▒klar─▒ yok etmek i├žin ├žaba sarf edilece─či belirtiliyordu.[5] Elbette anayasada sa─čl─▒k hizmetleriyle ilgili herhangi bir h├╝km├╝n yer almamas─▒, devletin bu hizmetleri t├╝mden g├Âz ard─▒ etti─či ya da reddetti─či anlam─▒na gelmiyordu. Zira Tanzimat sonras─▒ ÔÇťasker ve vergiÔÇŁ ├Âznelerinde birle┼čen ve y├Ânlenen n├╝fus politikas─▒ sa─čl─▒k hizmetlerini ve kamu sa─čl─▒─č─▒n─▒n teminini bir vazife olmaktan ├žok zorunluluk haline getirmi┼čti.

Kamu sa─čl─▒─č─▒ kurulu┼člar─▒ndan belki de en ├Ânemlileri olan hastane yap─▒lar─▒, dar├╝┼č┼čifa ve bimarhane gibi sadece belirli b├Âlgelerde bulunan sa─čl─▒k kurulu┼člar─▒na nazaran devletin her k├Â┼česine yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒. Hastanele┼čmeye giden s├╝re├ž TanzimatÔÇÖla beraber ivme kazanm─▒┼č olsa da ilk ad─▒m Yeni├žeri Oca─č─▒ÔÇÖn─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ sonras─▒ yeni ordunun sa─čl─▒k ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒layacak askeri hastaneler in┼ča etmekti. Merkezde ba┼člayan bu hareket Tanzimat d├Âneminde ta┼čraya da yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lacakt─▒.[6]

Askeri Hastane Olarak Kullan─▒ld─▒─č─▒ D├Ânemde Hotel Splendid [Anonim]
Bursa Askeri HastanesiÔÇÖne Bina Arama ├çabalar─▒

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bursa ┼čehri, Hud├óvendig├ór Vil├óyetiÔÇÖnin merkezi olmas─▒ sebebiyle, vilayetin askeri faaliyetlerin idare edildi─či bir ├╝s idi. Ancak ┼čehirde askeri hareketlilik yo─čun de─čildi. Bu sebeple Tanzimat d├Âneminde ta┼črada yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmaya ba┼članan hastanele┼čme s├╝reci ├žer├ževesinde BursaÔÇÖda ilk olarak Hamidiye Gureba Hastanesi kurulmu┼čtu. Askeri hastane ise ancak BursaÔÇÖn─▒n Yunan i┼čgalinden kurtulu┼ču sonras─▒ kurulabilecekti. Fakat askeri hastanenin kurulma te┼čebb├╝sleri Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ba┼člang─▒c─▒na tarihleniyordu.

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s├╝recinde AnadoluÔÇÖda a├ž─▒lan cephelerde sava┼čan ve yaralanan askerlerden kapl─▒ca tedavisine muhta├ž olanlar─▒n tedavisi i├žin, ├Âzellikle BursaÔÇÖda baz─▒ kapl─▒ca-otelin kiralanmas─▒ i├žin giri┼čimlerde bulunulmu┼čtu. Bu ba─člamda ├çekirge b├Âlgesindeki oteller ├╝zerinde yap─▒lan tetkikat neticesinde Splendid ve Continental otellerinin hasta askerlerin tedavisi i├žin en uygun binalar oldu─ču tespit edilmi┼čti. Nisan 1915 tarihli bir belgeye g├Âre hastalar─▒n tedavisi i├žin ├çekirgeÔÇÖde Splendid ve Continental otellerinin toplam yatak kapasitelerinin 300ÔÇÖ├╝ buldu─ču belirtiliyor, otellerin ne ┼čekilde kiralanaca─č─▒, nas─▒l tahliye edilece─či, hastalar─▒n ia┼če ve tedavi masraflar─▒n─▒n nereden kar┼č─▒lanaca─č─▒ hususunda D├óhiliye Nez├óretiÔÇÖnce bilgi isteniyordu.[7] Nitekim bu fizibilite ├žal─▒┼čmas─▒na ihtiya├ž kalmayacak, otellerin tahliyesi i┼člemi k─▒sa vadede ger├žekle┼čtirilmeyecekti.[8] Zira otellerinin o d├Ânemde tahliye edilmelerine gerek olmad─▒─č─▒, ihtiya├ž oldu─ču zaman gerekli belirlemelerin yap─▒laca─č─▒ sonucuna var─▒lm─▒┼čt─▒.[9]

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Otelden Hastaneye Yeni Bir Kurum Olu┼čturma S├╝reci

Askeri hastane olarak d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesi planlanan Splendid ve Continental otelleri, ├çekirge semtinde bulunan ve kapl─▒ca-otel ├Âzelli─či ta┼č─▒yan yap─▒lard─▒. Hotel Continental, ├çekirgeÔÇÖde Selvinaz SokakÔÇÖta bulunan ve kay─▒tlarda kimi zaman Selvinaz kimi zaman da Servinaz olarak ge├žen hamama, sonradan otel binas─▒n─▒n da ilave edilmesi ile olu┼čturulmu┼č bir kapl─▒ca-oteldi. Servinaz Hamam─▒ÔÇÖn─▒n kurulu┼č tarihi tam olarak belirlenememi┼č olsa da, tahminen II. Mehmed devrinde kuruldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Otel binas─▒ in┼ča edilmeden ├Ânce de BursaÔÇÖda ya┼čayanlar ve kapl─▒ca turizmi amac─▒yla ┼čehre gelenler taraf─▒ndan tercih edilen bir hamamd─▒.[10] Zeminde bulunan m├╝┼čtemilat haricinde ├╝├ž katl─▒ ah┼čap bir bina olan Hotel Continental, askeri hastane olarak kullan─▒lmak ├╝zere de─čerlendirmeye al─▒nm─▒┼č otellerden birisi idi.[11]

Askeri hastane olmaya aday bir di─čer otel ise Splendid idi. Kapl─▒ca ├Âzelli─či bulunan bu otelin dahilinde XV. y├╝zy─▒la tarihlenen Boyug├╝zel Hamam─▒ da bulunuyordu. Hotel Splendid d├Ârt katl─▒, seksen odal─▒, hamaml─▒ ve olduk├ža geni┼č bah├žesi olan bir oteldi.[12] Erkekler ve kad─▒nlar i├žin ayr─▒ ayr─▒ banyolar─▒ ve jimnastik salonu olan otelin hem ├želikli hem de k├╝k├╝rtl├╝ suyu bulunuyordu.[13] Mustafa Suat taraf─▒ndan haz─▒rlanan Bursa ve Civar─▒ Musavver Rehber-i Seyyahin isimli rehber t├╝r├╝ndeki ├žal─▒┼čmada Hotel SplendidÔÇÖden ┼ču ┼čekilde bahsedilmektedir:

├çekirgeÔÇÖde bulunan oteller aras─▒nda ─░spilandid Oteli[14] birinci dereceyi al─▒r. M├╝kemmel bir meydanda yeniden in┼ča edilmi┼č olan bu otel temizlik, intizam ve ucuzluk gibi b├╝t├╝n ├Âzellikleri ta┼č─▒d─▒─č─▒ gibi, ├╝stelik ova manzaras─▒ fevkalade oldu─ču i├žin kibar aileler bu oteli di─čerlerine tercih ederler.[15]

Hotel SplendidÔÇÖin Askeri Hastane Olarak ─░stimlak Edilece─čini G├Âsterir Belge [Ba┼čbakanl─▒k Cumhuriyet Ar┼čivi, Belge No: 030.18.01.01.015.57.14, 13 Eyl├╝l 1925.]
1915 senesinde yap─▒lan giri┼čimler neticesinde askeri hastane olmaya aday iki otel tespit edilmi┼č, fakat bu proje hayata ge├žirilmemi┼čti. 8 Temmuz 1920ÔÇÖde BursaÔÇÖn─▒n Yunanl─▒lar taraf─▒ndan i┼čgal edilmesi sebebiyle projenin ger├žekle┼čtirilme ihtimali de ortadan kalkm─▒┼čt─▒. Ancak 11 Eyl├╝l 1922ÔÇÖde BursaÔÇÖn─▒n Yunan i┼čgalinden kurtar─▒lmas─▒ sonras─▒ ┼čehirde ger├žekle┼čtirilen ilk faaliyetlerden birisi Hotel SplendidÔÇÖi askeri hastane haline getirmek olmu┼čtu. Bu bilgiyi Ba┼čbakanl─▒k Cumhuriyet Ar┼čiviÔÇÖnde bulunan bir belge ile teyit etmek de m├╝mk├╝nd├╝r. 13 Eyl├╝l 1925 tarihli belgeye g├Âre BursaÔÇÖn─▒n kurtulu┼čundan beri askeri hastane olarak kullan─▒lan otelin istimlak edilmesine karar verilmi┼čti.[16] Dolay─▒s─▒yla Bursa ilk askeri hastanesine 1922 y─▒l─▒n─▒n son aylar─▒nda kavu┼čmu┼č, Hotel Continental ve Hotel Splendid aras─▒nda yap─▒lan se├žim neticesinde, SplendidÔÇÖin hastane olmaya daha uygun bir bina oldu─čuna karar k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒.

1922 y─▒l─▒n─▒n sonlar─▒nda istimlak edilen Hotel SplendidÔÇÖe ait bina 1950ÔÇÖli y─▒llara kadar askeri hastane olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Fakat binan─▒n sonraki d├Ânemlerde askeri hastane olarak ihtiya├žlar─▒ kar┼č─▒layamamas─▒ sebebiyle, tamamen yeni bir bina yap─▒lmas─▒na karar verilmi┼čtir. Bunun ├╝zerine 1955ÔÇÖde bug├╝n ├çekirgeÔÇÖde G├Ânl├╝ferah OteliÔÇÖnin yan─▒nda bulunan askeri hastane binas─▒ in┼ča edilmeye ba┼članm─▒┼č, in┼čaat 1959ÔÇÖda tamamlanm─▒┼čt─▒r. Ayn─▒ y─▒l yeni binas─▒na ta┼č─▒nan hastanenin eski binas─▒ ise bir y─▒l sonra tamamen y─▒kt─▒r─▒lm─▒┼č ve geriye sadece Boyug├╝zel Hamam─▒ b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r.[17] Sonraki y─▒llarda eski kullan─▒m─▒na uygun olarak hamam─▒n ├╝zerine yeni bir otel yap─▒s─▒ in┼ča edilmi┼čtir. Bug├╝n halen bahsi ge├žen bina otel olarak kullan─▒lmaya devam edilmektedir.

  • ─░smail Ya┼čayanlar[18]

D─░PNOTLAR

[1] Fatih Tetik, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin Tanzimat D├Ânemi Kamu Sa─čl─▒─č─▒ Politikas─▒ (1839-1876), [Yay─▒nlanmam─▒┼č Y├╝ksek Lisans Tezi], ─░stanbul: Marmara ├ťniversitesi, 2007, s. 8.

[2] Bedi ┼×ehsuvaro─člu, Anadoluda Dokuz As─▒rl─▒k T├╝rk T─▒p Tarihi, ─░stanbul: ─░smail Akg├╝n Matbaas─▒, 1957, s. 9.

[3] Hekimlerin bir esnaf dal─▒ olmas─▒ ile ilgili detayl─▒ bilgi i├žin bkz. Ayten Alt─▒nta┼č, Hanzade Do─čan, ÔÇťOsmanl─▒ÔÇÖda Serbest Hekimlik Yapan Esnaf TabipÔÇŁ, Osmanl─▒larda Sa─čl─▒k, Cilt I, Ed. Co┼čkun Y─▒lmaz, Necdet Y─▒lmaz, ─░stanbul: Biofarma ─░la├ž Sanayi ve Ticaret Yay─▒n─▒, 2006, ss. 265-271.

[4] Tetik, a.g.t., s. 15.

[5] Erdem Ayd─▒n, ÔÇťTanzimat ve Osmanl─▒ Sa─čl─▒k HizmetleriÔÇŁ, IV. T├╝rk T─▒p Tarihi Kongresi Bildirileri, Ankara: T├╝rk Tarih Kurumu Yay─▒n─▒, 2003, s. 446-447.

[6] Tetik, a.g.t., s. 66.

[7] Ba┼čbakanl─▒k Osmanl─▒ Ar┼čivi (BOA.), Dahiliye Nezareti ─░dare-i Umumi Evrak─▒ (DH.─░.UM.), 89-01/102, 21 Cum├ódel├╗l├ó 1333.

[8] ─░smail Ya┼čayanlar, Osmanl─▒ D├Ânemi Bursa Otelleri, Bursa: Nil├╝fer Belediyesi Yay─▒n─▒, 2013, s. 64.

[9] BOA., Dahiliye Nezareti Siyasi Evrakı (DH.SYS.), 123-05/5-10, 25 Cumâdelûlâ 1333.

[10] Hasan T├óib Efendi, Hat─▒ra Ya Da BursaÔÇÖn─▒n Aynas─▒, Haz. Mehmet Fatih Birg├╝l, Bursa: Bursa ─░l ├ľzel ─░daresi, 2007, s. 29 ; Mustafa Suat, Mustafa Suat, Bursa ve Civar─▒ Resimli Gezi Rehberi, Haz. Nezaket ├ľzdemir, Bursa: Bursa K├╝lt├╝r Kaynaklar─▒ Ara┼čt─▒rma K├╝t├╝phanesi Yay─▒nlar─▒, 2011, s.46 ; Abd├╝lkadir Kadri Abd├╝lkadir Kadri, Bursa Rehberi, Bursa: Hilal-i Muin Matbaas─▒, 1913, s.8. ; ─░smail Ya┼čayanlar, ÔÇť19. Y├╝zy─▒l─▒n Son ├çeyre─činde BursaÔÇÖda Nerede Kal─▒n─▒rd─▒?ÔÇŁ, Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi, S.35, 2012, s.54. ; Vasileos I. Kandes, Kurulu┼čundan XIX. Y├╝zy─▒l Sonuna Kadar Bursa, Bursa: Gaye Kitabevi, Haz. Selahattin Tansel, 2009, s.194.

[11] Ya┼čayanlar, a.g.e., s. 65-67.

[12] Neslihan Dosto─člu, Osmanl─▒ D├Âneminde Bursa – 19. Y├╝zy─▒l Ortalar─▒ndan 20. Y├╝zy─▒la Bursa Foto─čraflar─▒, Antalya: AKMED Yay─▒nlar─▒, 2001, s.316.

[13]Abd├╝lkadir Kadri, a.g.e., s.64.

[14] Splendid ismi Osmanl─▒ca yaz─▒mda ─░spilandid olarak kullan─▒lmaktad─▒r.

[15] Mustafa Suat, a.g.e., s.44.

[16] Ba┼čbakanl─▒k Cumhuriyet Ar┼čivi, Belge No: 030.18.01.01.015.57.14, 13 Eyl├╝l 1925.

[17] Dosto─člu, a.g.e., s.316.

[18] Yrd. Do├ž. Dr., D├╝zce ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝, ismailyasayanlar@gmail.com

354 total views, 1 views today

─░smail YA┼×AYANLAR

─░smail YA┼×AYANLAR

Dr. ├ľ─čr. ├ťyesi ─░smail Ya┼čayanlar / Uluda─č ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden mezun oldu (2010). Ayn─▒ ├╝niversitenin Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih Anabilim Dal─▒ Yak─▒n├ža─č Tarihi Bilim Dal─▒ÔÇÖnda ÔÇť19. Y├╝zy─▒lda Kirmasti (Mustafakemalpa┼ča) Kazas─▒ÔÇÖn─▒n Sosyo-Ekonomik DurumuÔÇŁ isimli ├žal─▒┼čmas─▒ ile y├╝ksek lisans─▒n─▒ (2012), ÔÇťSinop, Samsun ve TrabzonÔÇÖda Kolera Salg─▒nlar─▒, Karantina Te┼čkilat─▒ ve Kamu Sa─čl─▒─č─▒ Hizmetleri (1876-1914) isimli ├žal─▒┼čmas─▒yla da doktoras─▒n─▒ (2015) tamamlad─▒. Halen D├╝zce ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnde g├Ârev yapmakta olup, ├žal─▒┼čmalar─▒ genel olarak yak─▒n├ža─č d├Âneminde Osmanl─▒ sosyo-ekonomik ve kent tarihi konular─▒na odaklanm─▒┼čt─▒r. | E-Posta: ismailyasayanlar@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒