Hakan YILMAZ
Hakan  YILMAZ
─░stanbulÔÇÖun Fethinde Bur├žlara Sancak Dikme Probleminin ├ç├Âz├╝m├╝
  • 26 Haziran 2020 Cuma
  • +
  • -

─░stanbulÔÇÖun Fethinde Bur├žlara Sancak Dikme Probleminin ├ç├Âz├╝m├╝
ÔÇťUlubatl─▒ HasanÔÇŁ, ÔÇťBalabanÔÇŁ, ÔÇťMustafaÔÇŁ ve ÔÇťKar─▒┼čd─▒ran S├╝leymanÔÇŁ
*

  • Hakan Y─▒lmaz
    Ara┼čt─▒rmac─▒-Yazar & Yeni├ža─č Tarihi Uzman─▒

─░stanbulÔÇÖun fethi, T├╝rk ve d├╝nya tarih├žili─činin en ├žok tart─▒┼čt─▒─č─▒ konular─▒n ba┼č─▒nda gelmektedir. Bir asra yak─▒n zamand─▒r ├že┼čitli y├Ânleriyle s├╝rekli g├╝ndeme getirilen, bilinmeyen noktalar─▒ ├╝zerinde farkl─▒ g├Âr├╝┼čler ├Âne s├╝r├╝len fetihle ilgili meseleler aras─▒nda bug├╝ne kadar tart─▒┼č─▒lmaya devam eden en dikkat ├žekici konulardan birisi de; fethin ger├žekle┼čmesinde birinci derecede rol oynayan, Osmanl─▒ askerinin ruh dinamizmini doruk noktas─▒na ├ž─▒kar─▒rken Bizans ordusunun psikolojik a├ž─▒dan ├ž├Âkmesini sa─člayan ÔÇť─░stanbul bur├žlar─▒na sancak dikmeÔÇŁ meselesidir.

├ťzerinde defalarca kez farkl─▒ ├žal─▒┼čmalar yap─▒lmas─▒na ra─čmen ─░stanbulÔÇÖa ilk kez hangi noktadan girildi─či, ilk sanca─č─▒n hangi bur├ž ├╝zerine kimin taraf─▒ndan dikildi─či ve bunu hangi b├Âlgelerde kimlerin takip etti─či tart─▒┼čmalar─▒, mevcut kaynaklar─▒n yetersizli─či ve sa─čl─▒kl─▒ sentezlenememesi nedeniyle yine de sonu├žsuz kalm─▒┼č; bu konuda ger├žek tarih├« s─▒ralamaya ─▒┼č─▒k tutacak kesin bilimsel bir ├ž├Âz├╝m ortaya konulamam─▒┼čt─▒r.

Ulubatl─▒ Alemdar Baba Hasan A─čaÔÇÖn─▒n Romanos burcuna ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒ ve ÔÇťSekiz burcun ilk sancakt├ór─▒ÔÇŁ oldu─čunu a├ž─▒klayan manzumesini i├žeren kay─▒p kabir kitabesi. Vak─▒flar Gn. Md. D: 532, F. nr.: 3998.

Ulubatl─▒ Baba Hasan A─čaÔÇÖn─▒n ÔÇťSekiz Burcun ─░lk Sancakt├ór─▒ÔÇŁ Oldu─čunu G├Âsteren Tarih├« Kan─▒tlar

Hakk─▒ndaki en ├Ânemli tarih├« verilere, imparatorun yak─▒nlar─▒ndan olup ku┼čatmada surlar─▒ tefti┼čle vazifeli bulunan Yorgios SfrancisÔÇÖin (├Â. 1488ÔÇÖden sonra) Chronicon MaiusÔÇÖundaki ├ža─čda┼č kay─▒tlar─▒ ve k─▒sa bir s├╝re ├Ânce Fatih HorhorÔÇÖda tespit etti─čimiz kabrinin kay─▒p kitabesindeki ortak bilgilerden ula┼čabildi─čimiz Ulubatl─▒ Alemdar Baba Hasan[1], ├Âmr├╝n├╝n altm─▒┼č y─▒l─▒n─▒ Bursa ve ba┼čkent EdirneÔÇÖde, ├╝├ž SultanÔÇÖ─▒n hizmetinde b├╝y├╝k ve se├žkin bir Alemdar (Sancaktar) olarak ge├žirdikten sonra, ─░stanbul ku┼čatmas─▒na On Sekiz Sekbanlar b├Âl├╝─č├╝n├╝n ÔÇťSekbanba┼č─▒ÔÇŁs─▒ olarak kat─▒lm─▒┼č; ┼čehrin d├╝┼čece─či g├╝n Fatih se├žkin kumandan ve emirlerini surlara ├ž─▒kmaya te┼čvik etti─či s─▒rada, SultanÔÇÖ─▒n tecr├╝beli ve emektar bir sancakt├ór─▒ olarak yal─▒n k─▒l─▒├ž surlar─▒n ├╝zerine at─▒l─▒p, onun Ak sanca─č─▒n─▒ tekbir sesleri i├žinde Topkap─▒ (Romanos) burcuna dikmeyi ba┼čarm─▒┼čt─▒.

SfrancisÔÇÖin b├╝y├╝k kroni─či hakk─▒ndaki eski isabetsiz iddialar nedeniyle varl─▒─č─▒ yirmi y─▒l─▒ a┼čk─▒n bir s├╝redir g├Âlgede kalan[2] Sancaktar Baba HasanÔÇÖ─▒n; Bizans tarih├žisinin rivayetinin hen├╝z hi├ž kimse taraf─▒ndan bilinmedi─či, Osmanl─▒larÔÇÖda klasik tarih yaz─▒m gelene─činin devam etti─či on dokuzuncu asr─▒n ba┼člar─▒na kadar, ─░stanbul halk─▒ taraf─▒ndan ku┼čatmada can veren t├╝m ÔÇť┼×ehidlerin Serd├ór─▒ÔÇŁ ve ÔÇťF├ótihÔÇÖin g─▒pta edilen sancakt├ór─▒ÔÇŁ olarak tan─▒nd─▒─č─▒, kabrinin 1221/1806 tarihli tamir kitabesindeki orijinal bilgilerden anla┼č─▒lmaktad─▒r.

Bu manzum kit├óbede, HasanÔÇÖ─▒n dilinden nazma d├Âk├╝len:

ÔÇťYed├╝mde t├«─č-─▒ ├óte┼č-t├ób dil├╝mde nazm-─▒ Sett├ór├«
Ben oldum F├ótihÔÇÖ├╝├▒ ol g├╝nde merg├╗b ÔÇśalem-d├ór─▒
Gazâ-yı ekber itdüm Rüstemâne hasmıla yed-kesr
Oluban gark-─▒ h├╗n-├ól├╗d i┼čte ┼×eh├«dler Serd├ór─▒ÔÇŽÔÇŁ[3]

ÔÇťElimde ate┼č sa├žan k─▒l─▒├ž, dilimde Sett├órÔÇÖ─▒n nazm─▒
Ben oldum F├ótihÔÇÖin o g├╝n g├Âz kama┼čt─▒ran sancakt├ór─▒
Kah─▒r pen├žemle, d├╝┼čmanla R├╝stemÔÇÖce ulu gaz├ó ettim
Kanlar i├žinde kalarak oldum ┼×eh├«dlerin Serd├órÔÇÖ─▒ÔÇŽÔÇŁ

Dizeleri, SfrancisÔÇÖin B├╝y├╝k KronikÔÇÖteki ┼ču izlenimleriyle ayn─▒ noktada birle┼čerek; HasanÔÇÖ─▒n burcun ├╝zerine ├ž─▒kmas─▒, tek ba┼č─▒na ├žat─▒┼č─▒p oradaki savunmay─▒ da─č─▒tmas─▒ ve nihayet kanlar i├žinde kalarak ┼čehit olmas─▒ anlar─▒n─▒ bire-bir ayn─▒ ├žizgide tasvir etmektedir:

ÔÇť─░┼čte o s─▒rada aslen Lopadion (Ulubat)ÔÇÖl─▒ olup koca bir v├╝cuda sahip olan ÔÇśHasanÔÇÖ adl─▒ bir yeni├žeri, sol eli ile ba┼č─▒n─▒n ├╝st├╝ne kalkan─▒n─▒ tutup, sa─č eliyle k─▒l─▒c─▒n─▒ ├žekti ve ÔÇŽsurun tepesine do─čru at─▒ld─▒. Onunla ayn─▒ cesareti g├Âstermek isteyen otuz kadar di─čeri de kendisini takip etti. Bizimkilerden h├ól├ó surlarda kalanlar ise ├╝zerlerine kayalar─▒ yuvarl─▒yorlard─▒ ve onlardan on sekizini a┼ča─č─▒ att─▒lar. ..Ne var ki Hasan, kendisine mahsus ┼čiddeti ile surun ├╝zerine ├ž─▒k─▒p bizimkileri ka├ž─▒rmay─▒ ba┼čard─▒. ÔÇŽAncak alm─▒┼č oldu─ču pek ├žok yaradan dolay─▒ art─▒k sa─č kolu i┼člemez oldu ve oklarla kapland─▒, nihayet beraberindeki pek ├žok ki┼či ile birlikte ├Âld├╝.ÔÇŁ[4]

Baba HasanÔÇÖ─▒n Fatih HorhorÔÇÖda bulunan mezar─▒n─▒n seksen y─▒l ├Ânce ├žekilmi┼č olan son foto─čraf─▒. Duvar─▒n sol k├Â┼česinde ┼čimdi kaybolan kitabenin yerle┼čik bulundu─ču dikkati ├žekmektedir. Vak─▒flar Gn. Md. D: 532, F. nr.: 3997.

Sancaktar HasanÔÇÖ─▒n kabir kitabesinin ilk beyitlerindeki burca ├ž─▒kma, d├╝┼čmanla ├žat─▒┼čma ve ├Âl├╝m anlar─▒ SfrancisÔÇÖin bu betimlemesinde de tam olarak yer almakla birlikte, cesedinin sur dibinde kayboldu─ču ve r├╝yada g├Âsterilerek bulundu─ču bilgisi yaln─▒z kabir kitabesinin devam─▒ndaki beyitlerde kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar. Bundan daha da ├Ânemlisi; SfrancisÔÇÖin metninde onun burca ilk sanca─č─▒ diken ki┼či olup-olmad─▒─č─▒ anla┼č─▒lamazken, kay─▒p kitabesinin T├ór├«h m─▒sras─▒n─▒ te┼čkil eden: ÔÇťZehi devlet Hasan Baba ki he┼čt-seddin ÔÇśalem-d├ór─▒ = Ne devlet ki Hasan BabaÔÇÖd─▒r sekiz burcun sancakt├ór─▒ÔÇŁ ifadesi, bu konuda ├ža─čda┼č kaynaklarca da do─črulanan kesin bir ipucu sunar[5]. Bu m─▒sra, fetih g├╝n├╝ sancak dikenler aras─▒nda as─▒l devlete Baba HasanÔÇÖ─▒n kavu┼čtu─čuna, onun Romanos/Topkap─▒ burcunu da i├žine alan ─░stanbulÔÇÖun sekiz burcunun ilk sancakt├ór─▒ oldu─čuna ku┼čkusuz bir bi├žimde ─▒┼č─▒k tutar[6].

Ulubatl─▒ Hasan A─čaÔÇÖn─▒n emrindeki ÔÇťOn Sekiz SekbanlarÔÇŁ─▒n onun kabrinin hemen yukar─▒s─▒nda yer alan ┼čehitlikleri de, ku┼čatman─▒n bu ├ža─čda┼č tasvirlerde anlat─▒lan son safhas─▒n─▒ ├Ânemli topografik bir kan─▒t olarak tarih├« ger├žeklik noktas─▒na ta┼č─▒makta; FatihÔÇÖin ┼čehit sancakt├ór─▒ Hasan A─ča ile beraberindeki ÔÇťOn Sekiz ┼×ehit SekbanÔÇŁ─▒n fethe damgas─▒n─▒ vuran ┼čanl─▒ h├ót─▒ralar─▒n─▒ zihinlerde yeniden canland─▒rmaktad─▒r.

Alemdar Hasan A─čaÔÇÖn─▒n Fatih Horhor yak─▒nlar─▒ndaki kabrinin ┼čimdiki g├Âr├╝n├╝m├╝. (Foto─čraf: Hakan Y─▒lmaz)

Ulubatl─▒ Baba HasanÔÇÖa Alternatif G├Âsterilen Di─čer ─░simler: ÔÇťBalabanÔÇŁ, ÔÇťMustafaÔÇŁ ve ÔÇťKar─▒┼čd─▒ran S├╝leymanÔÇŁ

Ulubatl─▒ Baba HasanÔÇÖ─▒n varl─▒─č─▒n─▒ do─črulayacak hi├žbir kan─▒t bulunmad─▒─č─▒ sav─▒ndan hareketle, kaynaklarda ona alternatif say─▒labilecek daha ba┼čka isimler aranm─▒┼č ve bunun sonucunda bur├žlara sancak diken di─čer kimselerin kimler olabilece─čine ─▒┼č─▒k tutacak daha farkl─▒ bilgiler ├Ân pl├óna ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r.

Baba Hasan A─čaÔÇÖn─▒n ard─▒ndan surlara ├ž─▒karak toplu halde ┼čehit olan On Sekiz SekbanlarÔÇÖ─▒n ┼×ehzadeba┼č─▒ÔÇÖnda defnedildikleri ilk Fetih ┼×ehitli─či. Fatih-─░stanbul (Foto─čraf: Hakan Y─▒lmaz)

Ku┼čatmada Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n yerine bur├žlara sancak dikmi┼č olabilece─či ├Âne s├╝r├╝len di─čer isimler ┼čunlard─▒r:

1.Balaban A─ča (Balaban Badera):
Fetihte bur├žlara sancak dikme tart─▒┼čmalar─▒nda ├Âne ├ž─▒kar─▒lan isimlerden ilki, 1914ÔÇÖteki ilk fetih ihtifali haberlerinde ad─▒ ge├žen Arnavut dev┼čirme ÔÇťBalaban A─čaÔÇŁ ya da ÔÇťBalaban BaderaÔÇŁd─▒r[7]. Onun fetihten sonra ÔÇťSekban-ba┼č─▒ÔÇŁ oldu─ču, dokuz y─▒l sonra ise Fatih taraf─▒ndan RumeliÔÇÖde Sancak beyli─čine atand─▒─č─▒ bilinir. Marin Barleti, ─░skender Kastriota hakk─▒nda kaleme ald─▒─č─▒ kronikte: ÔÇť[Balaban Badera] Konstantinopolis ku┼čatmas─▒ s─▒ras─▒nda ilk kez ┼čehrin surlar─▒na ├ž─▒k─▒p ┼čehre girmi┼č, bu nedenle Sultan Mehmed onu daha a┼ča─č─▒ bir stat├╝den sancak beyli─čine y├╝kseltmi┼čti.ÔÇŁ diyerek, burca t─▒rman─▒p ┼čehre ilk girenin o oldu─čuna i┼čaret eder[8]. 1464-1467 y─▒llar─▒ aras─▒nda ─░skender Kastirota ├╝zerine g├Ânderilen Balaban Bey bu ├žat─▒┼čmalardan birinde vurulup ┼čehit edilmi┼čtir. Eski ba┼čkent EdirneÔÇÖde, vaktiyle Alemdar Baba HasanÔÇÖ─▒n mahallesi i├žinde k├╝├ž├╝k bir mescid yapt─▒ran[9] BalabanÔÇÖ─▒n; ┼×ehzadeba┼č─▒ÔÇÖndan LaleliÔÇÖye ge├ži┼č noktas─▒nda, bir Bizans ┼čapelinden ├ževrilmi┼č k├╝├ž├╝k bir mescidi daha vard─▒ ve 1930ÔÇÖda y─▒k─▒l─▒p ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒[10]. Bu mescidin de Ulubatl─▒ Baba HasanÔÇÖ─▒n kabrine ve On Sekiz Sekbanlar haz├«resine ├žok yak─▒n bir noktada bulunu┼ču, onun Hasan ve Sekbanlar─▒ ile ├Âteden beri yak─▒ndan ili┼čkili oldu─čuna delil kabul edilebilir.

2.Do─ču Sancak Beyi Mustafa:
Nicolai JorgaÔÇÖn─▒n yay─▒nlad─▒─č─▒ Romence bir kronikte verilen bilgilerden hareketle, ┼čehre ilk giren ve imparatorla ├žat─▒┼čmaya giri┼čen ki┼činin ÔÇťMustafaÔÇŁ adl─▒ biri oldu─čuna da dikkat ├žekilmi┼čtir[11]. Kaynakta ÔÇťflaborariu: sancak beyiÔÇŁ olmakla birlikte, uydurma bir eklenti ile ayn─▒ zamanda Anadolu askerinin ÔÇťbaclerobei: beylerbeyiÔÇŁ de oldu─ču ├Âne s├╝r├╝len MustafaÔÇÖn─▒n imparatorla ├žat─▒┼čma anlar─▒, benzer tasvirlerle Nestor ─░skenderÔÇÖin eserine de yans─▒m─▒┼čt─▒r[12]. Bu Romence kroni─če g├Âre; ÔÇťDev boylu ve ├žok cesur olan Do─ču flambularioÔÇÖsu ÔÇśMustafaÔÇÖ, ├╝rpertici n├óralar atarak ve b├╝t├╝n Anadolu askeri ile ko┼čarak Grek kuvvetlerini da─č─▒tÔÇŁm─▒┼č, sonra se├žkin askerleriyle birlikte Romanos burcunun arkas─▒na kadar ilerlemeyi ba┼čarm─▒┼čt─▒[13]. Romen yazar, bilahare ├žat─▒┼čmada imparatorun ÔÇťikiye b├Âld├╝─č├╝n├╝ÔÇŁ belirtti─či bu sancak beyini, s─▒rf imparatoru y├╝celtmek amac─▒yla a├ž─▒k bir tahrifle AnadoluÔÇÖnun ÔÇťbeylerbeyiÔÇŁ (baclerobei) yapm─▒┼čt─▒r. Oysa ku┼čatmada haz─▒r bulunan FatihÔÇÖin tarih├žisi Tursun Beg, ─░bn Kem├ól ve di─čer m├╝verrihlerin a├ž─▒k├ža belirttikleri ├╝zere bu s─▒rada Anadolu beylerbeyi ─░shak Pa┼čaÔÇÖd─▒r[14].

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Yeni T├órih├« Bulgular I┼č─▒─č─▒nda: Bursa Ne Zaman Fethedildi?

Kronik yazar─▒n─▒n bu gibi d├╝zmece eklentileri istisna edilirse, verdi─či kayda de─čer di─čer ├Ânemli bilgilerden; MustafaÔÇÖn─▒n Silivrikap─▒ ├Ân├╝nde konu┼članm─▒┼č Anadolu askeri i├žinde sava┼čan bir sancak beyi oldu─ču ve ┼čehre giri┼č noktas─▒n─▒n da buras─▒ oldu─ču anla┼č─▒l─▒r.

3.Kar─▒┼čd─▒ran S├╝leyman:
Surlara sancak dikme konusunda Ulubatl─▒ HasanÔÇÖa alternatif g├Âsterilen ├╝├ž├╝nc├╝ isim ÔÇťKar─▒┼čd─▒ran S├╝leymanÔÇŁd─▒r. O─člu Behi┼čt├«ÔÇÖnin V├órid├ót-─▒ S├╝bh├ón├« adl─▒ eserinin VII. cildinde belirtti─čine g├Âre o, Sult├ónÔÇÖ─▒n has ordusunda bulunan Baba Hasan ve Anadolu askeri i├žinde sava┼čan MustafaÔÇÖdan tamamen farkl─▒ olarak, ku┼čatma s─▒ras─▒nda bizzat ÔÇťR├╗m-ili begleriÔÇŁ aras─▒ndad─▒r[15]. Feridun Emecen, sava┼čt─▒klar─▒ b├Âlgeler ve mensup olduklar─▒ birliklerin birbirinden farkl─▒ olu┼čunu hi├ž hesaba katmadan, Hasan ve di─čer isimlere alternatif sand─▒─č─▒ Kar─▒┼čd─▒ran S├╝leymanÔÇÖ─▒ d├╝z bir mant─▒kla di─čerlerinden daha kuvvetli bir aday gibi yans─▒tm─▒┼č[16] ve zamanla bu isabetsiz ├ž─▒kar─▒m akademik c├ómiada tekrarlan─▒p duran bir s├Âylem halini alm─▒┼čt─▒r.

Marin BarletiÔÇÖnin ─░skender Kastriota hakk─▒nda yazd─▒─č─▒ Historia de Vita et gestis Scanderbegi Epirotarum Principis adl─▒ ├ža─čda┼č eserinin (Strasburg, 1537) kapa─č─▒ (├╝stte) ve Balaban A─čaÔÇÖn─▒n surlara ├ž─▒k─▒┼č─▒ndan s├Âz etti─či sat─▒rlar (altta)…

Behi┼čt├«, kroni─činde babas─▒n─▒n Rumeli ordusuna ├Ânc├╝l├╝k ederek burca ├ž─▒k─▒p sancak dikti─či ├ón─▒ ┼č├Âyle anlat─▒r:

ÔÇťEvvel R├╗m-ili beglerinden his├ór-─▒ ÔÇś├ól├«-mikd├ór (y├╝ksek burc)a ├ž─▒kan merh├╗m-─▒ ma─čf├╗r v├ólid├╝m (babam) S├╝leym├ón Beg idi dirler. ÔÇŽAn─▒ g├Âr├╝p s├óyir (di─čer) begler dah─▒ ikd├óm u ihtim├óm (gayret) eyley├╝p, aÔÇÖl├óm-─▒ nusret-enc├óm─▒ b├óm-─▒ felek-i aÔÇÖl├óya (fetih sancaklar─▒n─▒ g├Â─č├╝n doruk noktas─▒na) ├ž─▒kard─▒lar.ÔÇŁ[17]

Emecen, fetihten sonra Fatih taraf─▒ndan ─░stanbulÔÇÖa suba┼č─▒ tayin edilen Kar─▒┼čd─▒ran S├╝leymanÔÇÖ─▒n, Nestor ─░skenderÔÇÖin i┼čaret etti─či ÔÇťBaltavuljiÔÇŁ (Balta-o─člu) adl─▒ ki┼či olma ihtimalinden s├Âz ederek, onun ├╝├ž bin askeriyle Edirnekap─▒ÔÇÖda a├ž─▒lan b├╝y├╝k gedikten i├žeriye giren komutan olabilece─čine dikkati ├žeker[18].

Bu ├ža─čda┼č kay─▒tlara at─▒fla, Ulubatl─▒ Baba HasanÔÇÖa alternatif g├Âsterilen isimlerin ku┼čatmada tamamen farkl─▒ bur├žlar ├Ân├╝nde, birbirinden farkl─▒ Osmanl─▒ birlikleri i├žinde yer al─▒yor olmalar─▒ birinin di─čerine alternatif olamayaca─č─▒na pe┼činen delil olmakta ve tart─▒┼čman─▒n ├ž├Âz├╝mlenebilmesi noktas─▒nda ara┼čt─▒rmac─▒lara farkl─▒ bir perspektif sunmaktad─▒r.

Ulubatl─▒ Baba Hasan ve On Sekiz Sekbanlar HaziresiÔÇÖne ├žok yak─▒n bir noktada bulunan Balaban A─ča MescidiÔÇÖnin 1877 y─▒l─▒ civar─▒nda ├žizilmi┼č olan karakalem resmi. A.G. Paspatis, Byzantinai Meletai, ─░stanbul 1877, nr.: 1.

├ça─čda┼č Kaynaklardaki ├ľnemli Bilgiler I┼č─▒─č─▒nda Problemin ├ç├Âz├╝m├╝

─░stanbulÔÇÖun fethinde surlara sancak dikme meselesi tart─▒┼č─▒l─▒rken, ilk sanca─č─▒ dikenin tespiti konusunda ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒ yan─▒lg─▒ya d├╝┼č├╝ren en ├Ânemli nokta; pek ├žok burca s─▒rayla ├žok say─▒da sancak dikilmi┼čken, bunlar─▒n kim taraf─▒ndan ve ne zaman dikildi─čini saptamak yerine tek bir ki┼čiyi bulmak gerekti─či fikrine odaklanmalar─▒ ve kaynaklarda ad─▒ ge├žen birka├ž isimden birini di─čerlerine alternatifmi┼č gibi sunmalard─▒r. Bu yakla┼č─▒m, surlara ilk sanca─č─▒ dikenin kimli─čini tespit noktas─▒nda do─čru gibi g├Âz├╝kse de, bulunduklar─▒ b├Âlgeler birbirinden tamamen farkl─▒ olan bu isimlerin sancak diktikleri yer ve zaman─▒ g├Âz ard─▒ etme noktas─▒nda hatal─▒d─▒r.

Bu tart─▒┼čmalar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝ d├╝┼č├╝n├╝lenin tam aksine, ad─▒ ge├žen surlara ilk ├ž─▒k─▒┼č ve ┼čehre ilk giri┼č noktalar─▒n─▒n kronolojisinin tespitinde yatmaktad─▒r. ┼×ehre pek ├žok y├Ânden ani giri┼čler olmas─▒n─▒ sadece bir ÔÇťihtimalÔÇŁ olarak g├Âren Emecen, o kar─▒┼č─▒k ortamda surlar─▒ ilk kimin a┼čt─▒─č─▒n─▒n belli olmas─▒n─▒n pek beklenemeyece─čini; bununla birlikte surlara ├ž─▒kan ilk grubun, ├Âtekilerden ÔÇťdaha inand─▒r─▒c─▒ÔÇŁ buldu─ču Kar─▒┼čd─▒ran S├╝leyman ve askerleri olmas─▒ gerekti─čini iddia etmi┼č, BalabanÔÇÖ─▒n ve Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n bu grupta bulunup-bulunmamas─▒ meselesini ise herhangi bir kaynak veya belge ile irdelemek yerine ÔÇťokuyucunun muhayyilesineÔÇŁ (!) havale etmi┼čtir[19].

Balaban A─čaÔÇÖn─▒n ┼×ehzadeba┼č─▒ ile L├óleli aras─▒ndaki kiliseden ├ževirme mescidinin 1925ÔÇÖte y─▒k─▒l─▒┼č─▒ndan ├Ânce ├žekilmi┼č en son foto─čraf─▒. Alman Arkeoloji Enstit├╝s├╝ Ar┼čivi

Uzun zamand─▒r akademik ├ževrelerde bu ve benzeri pek ├žok y├╝zeysel iddia ortaya at─▒lm─▒┼čsa da, asl─▒nda d├Ânemin kaynaklar─▒nda bizi bu konuda net bir sonuca ula┼čt─▒rabilecek yeterince bilgi vard─▒r. Fethin g├Ârg├╝ ┼čahitlerine yeti┼čen ve onlar─▒n s├Âzl├╝ rivayetlerine dahi yer veren Kem├ól Pa┼ča-z├óde, T├ór├«hÔÇÖinin bu d├Ânemi i├žeren VII. DefterÔÇÖinde herhangi bir isim belirtmese de: ÔÇťTop-kapus─▒ dimekle i┼čtih├ór─▒ (┼č├Âhreti)ÔÇŁ bulunan bur├žta ÔÇťb├ób-─▒ feth (fetih kap─▒s─▒) a├ž─▒lupÔÇŁ, g├óz├«lerden ilk burca ├ž─▒kan grubun ÔÇťhen├╝z kalÔÇśa-y─▒ d├╝v├ózdeh-burc-─▒ sipihrde r├óyetÔÇŁ (g├Â─če uzanan on iki bur├žta sancak) dikilmemi┼čken, ÔÇťSult├ón-─▒ ÔÇś├ólem├╝├▒ ak ÔÇśalemi (sanca─č─▒)ÔÇŁn─▒ ÔÇť├óv├ózeÔÇÖ-i tekb├«r (tekbir n├óralar─▒)ÔÇŁ ile ÔÇťkulleÔÇŁye diktiklerini; bundan sonra ise ÔÇťSilivri-kapus─▒ c├ónibinden (y├Ân├╝nden) Anatol─▒ ÔÇśaskeri ve Edirne-kapus─▒ taraf─▒ndan R├╗m-ili le┼čkeri dah─▒ h├╝c├╗m id├╝p, g├╝lg├╗n (g├╝l k─▒rm─▒z─▒s─▒) sancaklarÔÇŁ─▒ bur├žlar─▒n ├╝zerine yerle┼čtirdiklerini ve onlar─▒ takiben ÔÇťl├«m├ón c├ónibindenÔÇŁ yola ├ž─▒kan ÔÇťÔÇśazebÔÇŁlerin de ┼čehre girdiklerini ├Ânemli bir ayr─▒nt─▒ olarak zikretmi┼čtir[20]. Ayn─▒ ┼čekilde FatihÔÇÖin tarih├žisi Tursun Beg de T├ór├«h-i Eb├╗ÔÇÖl-FethÔÇÖinde SultanÔÇÖ─▒n ÔÇťkapu halk─▒ÔÇŁndan oldu─čunu belirtti─či se├žkin askerlerinin, ÔÇťhen├╝z R├╗m-ili ve Anatol─▒ ve gemi ehli taraflar─▒ muh├órebede ve m├╝d├ófaÔÇśada s├óbit turm─▒┼člarÔÇŁken ÔÇťasl-─▒ kalÔÇśaÔÇŁ olan Topkap─▒/Romanos burcu ├╝zerine ├ž─▒k─▒p ilk sanca─č─▒ bu burca diktiklerine benzer ifadelerle i┼čaret etmi┼čtir[21]. Bu bilgiler, HasanÔÇÖ─▒n ve On Sekiz SekbanÔÇÖ─▒n ┼čehadetlerinden daha sonra surlar─▒n i├ž ve d─▒┼č kesimleri ile liman b├Âlgesinden: ÔÇťKale d├╝┼čt├╝, kulelere bayraklar ve asker├« alemler dikildi!ÔÇŁ ┼čeklinde sesler y├╝kseldi─čini belirten SfrancisÔÇÖin B├╝y├╝k KronikÔÇÖteki kay─▒tlar─▒[22] ile tamamen ├Ârt├╝┼čmekte ve yukar─▒daki kronolojik s─▒ralaman─▒n tarih├« ger├žekli─čini teyit etmektedir.

SfrancisÔÇÖin g├Âzlemleri, kabir kit├óbesi ve bu ├ža─čda┼č kay─▒tlara g├Âre Topkap─▒ (Hagios Romanos) burcuna ilk sanca─č─▒ dikenin Alemdar Ulubatl─▒ Hasan oldu─ču kesindir. Sfrancis onun Romanos burcunu savunan GiustinianoÔÇÖnun yaralanmas─▒ sonras─▒, ya┼čanan kafa kar─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ s─▒ras─▒nda bu burcun ├╝zerine ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒; ─░mrozlu Kritovulos ise T├╝rkler a├ž─▒lan b├╝y├╝k gedikten ┼čehre girmeden ├žok ├Ânce bu ÔÇťB├╝y├╝k burcÔÇŁa ÔÇťSultanÔÇÖa mahsus b├╝y├╝k bayrakla sanca─č─▒n ├žekildi─čiÔÇŁni a├ž─▒k├ža belirtmi┼člerdir ki[23]; bu, EmecenÔÇÖin iddias─▒n─▒ k├Âk├╝nden ├ž├╝r├╝tecek ┼čekilde, Kar─▒┼čd─▒ran S├╝leyman Edirnekap─▒ÔÇÖdaki gedikten i├žeri girip sancak dikmeden ├žok ├Ânce Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n B├╝y├╝k burca sancak dikti─čini a├ž─▒k├ža belgelemektedir. Bu ├ža─čda┼č kaynaklara paralel olarak, Alemdar Baba HasanÔÇÖ─▒n kabir kitabesinde de bizzat kendi dilinden: ÔÇťBen oldum ol g├╝nde F├ótihÔÇÖ├╝├▒ merg├╗b (g─▒pta edilen) ÔÇśAlemd├órÔÇÖ─▒ÔÇŁ ifadesine yer verilmi┼č; hatta ÔÇťT├ór├«hÔÇŁ m─▒sras─▒nda: ÔÇťZehi (ne b├╝y├╝k) devlet Hasan Baba ki he┼čt-seddin (sekiz burcun) ÔÇśalemd├ór─▒ÔÇŁ denilerek bunun b├Âyle oldu─ču daha kesin bir ifadeyle dile getirilmi┼čtir[24]. Kar─▒┼čd─▒ran S├╝leymanÔÇÖ─▒n ┼čehre girece─či nokta olan Edirnekap─▒-E─črikap─▒ bur├žlar─▒ da onun sancak dikti─či bu ÔÇťsekiz burcÔÇŁun i├žine dahildi.

Fatih Sultan MehmedÔÇÖin 864/1460 tarihli vakfiyesinde Canb├óz Mustafa BegÔÇÖin ÔÇťyaya-ba┼č─▒ÔÇŁ ve ─░stanbul suba┼č─▒s─▒ olup, Silivrikap─▒ taraflar─▒nda m├╝lk├╝ bulundu─čunu g├Âsteren sat─▒rlar. TADB, Rulo vakfiye, st. 632.

Hasan A─ča Sultan II. MuradÔÇÖ─▒n son zamanlar─▒ndan beri ÔÇťSekban-ba┼č─▒ÔÇŁ olmas─▒na ve ku┼čatmaya On Sekiz SekbanlarÔÇÖ─▒n lideri olarak kat─▒lmas─▒na[25] ra─čmen, deneyimli eski bir Alemdar olarak Topkap─▒ burcuna t─▒rman─▒p oraya FatihÔÇÖin ak sanca─č─▒n─▒ dikmeyi ba┼čarm─▒┼čt─▒.

Mehmed S├╝reyya, Sicill-i ÔÇśOsm├ón├«ÔÇÖnin son cildinde ÔÇťErk├ón-─▒ SeyfiyyeÔÇŁnin tarih├žesinden s├Âz ederken, bunlar─▒n ilk ┼čubesi olarak g├Âsterdi─či ÔÇťSekb├ón-ba┼č─▒ÔÇŁl─▒─č─▒n ba┼člang─▒c─▒ ve tarih├« seyri hakk─▒nda ┼ču ├Ânemli bilgileri vermi┼čtir:

ÔÇťSekb├ón-ba┼č─▒lardan isimleri i┼čidilanleri├▒ e├▒ kad├«mi (eskisi) ÔÇśHasan A─čaÔÇÖd─▒r ki, Sult├ón B├óyez├«d H├ón-─▒ evvel (Y─▒ld─▒r─▒m B├óyez├«d) ÔÇśasr─▒nda bu hidmetde idi. BaÔÇśde-h├╗ (sonra) ÔÇśKazg├ónc─▒ To─č├ón BegÔÇÖ ve ÔÇśMustaf├ó BegÔÇÖ ve ─░stanb├╗l fethinde ÔÇśHasan A─čaÔÇÖ ve so├▒ra ÔÇśAbduÔÇÖr-Rahm├ón A─čaÔÇÖ sekb├ón-ba┼č─▒ olarak, ├╝├ž so├▒rakiler ┼čeh├«d olm─▒┼člardur. BaÔÇśde-h├╗ Balab├ón A─čaÔÇŽ sekb├ón-ba┼č─▒ ÔÇŽolm─▒┼čdur.ÔÇŁ[26]

Burada Y─▒ld─▒r─▒m B├óyez├«d d├Âneminde ya┼čam─▒┼č ÔÇť─░lk Sekbanba┼č─▒ÔÇŁ olarak g├Âsterilen ÔÇťHasan A─čaÔÇŁ, Ulubatl─▒ Baba Hasan A─čaÔÇÖdan daha farkl─▒ bir kimse olup, m├╝ellifin ÔÇťHasan A─čaÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ di─čer bir maddede belirtti─či ├╝zere 816/1414 y─▒l─▒nda M├╗s├ó ├çelebi ile birlikte katledilmi┼čtir[27]. Ondan sonra II. Murad ve Fatih devrinin me┼čhur yeni├žeri a─čas─▒ ÔÇťKorucu Do─čan A─čaÔÇŁ ile burca sancak dikme tart─▒┼čmalar─▒nda ad─▒ ge├žen isimlerden ÔÇťMustafa BegÔÇŁin, ÔÇť─░stanb├╗l fethinde Hasan A─čaÔÇŁn─▒n ve ard─▒ndan ÔÇťÔÇśAbdurrahman A─čaÔÇŁ ile yine ÔÇťHasanÔÇŁa alternatif g├Âsterilen ÔÇťBalaban A─čaÔÇŁn─▒n da sekbanba┼č─▒ olduklar─▒; ancak bu isimlerden Mustafa BegÔÇÖin ve ├Âzellikle Ulubatl─▒ Hasan A─ča ile Abdurrahman A─čaÔÇÖn─▒n ┼čehit olduklar─▒ haber verilmi┼čtir. Abdurrahman A─čaÔÇÖn─▒n t├╝rbesi bug├╝n ─░stanbul Ayakap─▒ÔÇÖda, bu riv├óyeti do─črulayan topografik bir kan─▒t olarak ayakta durmaktad─▒r.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Osmanl─▒-Alman ─░li┼čkilerinde Siyasi, Ekonomik ve Askeri Alanlarda Farkl─▒ D├╝┼č├╝nceler

Alemdar Baba HasanÔÇÖla yak─▒n ili┼čkisini g├Âsterdi─čimiz Balaban A─čaÔÇÖn─▒n ÔÇťsura ├ž─▒k─▒p ┼čehre girmeyi ba┼čaran ilk ki┼čiÔÇŁ oldu─čunu g├Âsteren kay─▒t, onun On Sekiz SekbanÔÇÖ─▒n ┼čehadetinden sonra Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n pe┼činden ikinci kez burca t─▒rmanan ÔÇťOn iki ki┼čiÔÇŁ aras─▒nda yer ald─▒─č─▒n─▒ g├Âsterir. Bu nedenle Baba Hasan A─ča ve Abdurrahman A─čaÔÇÖn─▒n pe┼čpe┼če ┼čeh├ódetleri sonras─▒ ├Ânce Fatih taraf─▒ndan sekbanba┼č─▒ tayin edilmi┼č, daha sonra ise RumeliÔÇÖde Ohri sancak beyli─čine getirilmi┼čtir.

Romence kronikte ÔÇťDo─ču beylerbeyiÔÇŁ oldu─ču ├Âne s├╝r├╝len Sancak beyi MustafaÔÇÖn─▒n, ordusuyla birlikte ÔÇťPege kap─▒s─▒ (Silivrikap─▒) ve Alt─▒nmeydanÔÇŁ ├Ân├╝nde sava┼čmas─▒ ve ÔÇť├žok y├╝ksek boylu ve korkun├ž g├Âr├╝n├╝┼čl├╝ be┼č T├╝rkÔÇŁle birlikte ┼čehrin i├žine girerek GreklerÔÇÖle ├žat─▒┼čmas─▒, kaynakta a├ž─▒k├ža belirtildi─čine g├Âre 28 May─▒s 1453 tarihinde ger├žekle┼čmi┼čtir[28]; dolay─▒s─▒yla bir g├╝n sonra meydana gelecek olan surlara ├ž─▒k─▒p sancak dikme safhas─▒ ile al├ókal─▒ de─čildir. Kayna─ča g├Âre o, ┼čehrin d├╝┼čece─či ertesi g├╝n Romanos burcu (Topkap─▒)ÔÇÖdan ─░stanbulÔÇÖa giren ilk gruptan sonra, Anadolu askerinin bulundu─ču Silivrikap─▒ÔÇÖdan ┼čehre girmeyi ba┼čararak burcun gerisindeki Bizans kuvvetlerini da─č─▒tm─▒┼č; ard─▒ndan askerleriyle gedi─čin a├ž─▒ld─▒─č─▒ b├Âlgeye do─čru ilerleyerek burada imparatorla y├╝z y├╝ze ├žat─▒┼čm─▒┼čt─▒[29]. Dolay─▒s─▒yla bu olay, ├žat─▒┼čmalar─▒n seyrine g├Âre Silivrikap─▒ÔÇÖdan yap─▒lan ikinci giri┼č ve ÔÇťMustafa BegÔÇŁ taraf─▒ndan buraya dikilen ikinci sancakla ilgilidir.

Canbaz Mustafa BegÔÇÖin Silivrikap─▒ÔÇÖda in┼ča ettirmi┼č oldu─ču mescid. Fatih/─░stanbul

Mehmed S├╝reyyaÔÇÖn─▒n kayd─▒, MustafaÔÇÖn─▒n ┼čeh├ódeti noktas─▒nda Romence kronikle ayn─▒ bilgi etraf─▒nda birle┼čmekteyse de, Romen yazar─▒n pek ├žok d├╝zmece efsane gibi, bu ÔÇťikiye b├ÂlmeÔÇŁ hik├óyesini de s─▒rf imparatoru y├╝celtmek amac─▒yla[30] uydurdu─ču; onun asl─▒nda kabri ve mescidi bug├╝n Silivrikap─▒ÔÇÖda bulunan ÔÇťCanb├óz Mustaf├ó BegÔÇŁ oldu─ču daha mak├╗l ve tutarl─▒ bir tez olarak ├Âne s├╝r├╝lebilir. Fetihten sonra uzun s├╝re ya┼čamaya devam eden, hatta FatihÔÇÖin 864/1460 tarihli VakfiyesiÔÇÖnde: ÔÇťYayalar zaÔÇś├«mi (komutan─▒) S├╝-ba┼č─▒ Mustaf├óÔÇŁ, T├╝rk├že terc├╝mesinde ise: ÔÇťÔÇśC├ónb├ózÔÇÖ dimekle maÔÇśr├╗f Mustaf├ó S├╝-ba┼č─▒ n├óm kimesneÔÇŁ diye nitelendirilen[31] Canbaz Mustafa, bu tarihte ÔÇťKar─▒┼čd─▒ran S├╝leymanÔÇŁ gibi ─░stanbul suba┼č─▒l─▒─č─▒na tayin edilmi┼čti. II. Bayezid d├Ânemine ait bir ─░nÔÇś├óm├ót DefteriÔÇÖne g├Âre, daha sonra TrakyaÔÇÖda ├çingene Liv├ós─▒ beyli─čine getirilen Mustafa Beg, 910/1504ÔÇÖte Sultan II. B├óyez├«d imareti n├óz─▒rl─▒─č─▒na, 916/1510 ─░stanbul depreminin ard─▒ndan ┼čehrin tamiri i┼čine memur edilmi┼č[32] ve 917/1511 yaz─▒nda TrakyaÔÇÖda ┼čehit edilmi┼čtir.

Kar─▒┼čd─▒ran S├╝leyman BegÔÇÖin Bursa/MuradiyeÔÇÖde yer alan t├╝rbesi. Mustafa Cambaz Foto─čraf Ar┼čivi

Surlara sancak diken son isim olan Kar─▒┼čd─▒ran S├╝leymanÔÇÖa gelince; onun ┼čehre girdi─či yer ne Topkap─▒, ne de Silivrikap─▒ÔÇÖd─▒r. O─člu Behi┼čt├« kroni─činde onu mutlak anlamda t├╝m Osmanl─▒ askerlerinden de─čil, ÔÇťR├╗m-ili beglerinden his├ór-─▒ ÔÇś├ól├«-mikd├óra ├ž─▒kanÔÇŁ ilk ki┼či olarak g├Âstermi┼č ve Rumeli ordusunun konu┼čland─▒─č─▒ Edirnekap─▒ y├Ân├╝nde, gedi─čin a├ž─▒ld─▒─č─▒ b├Âlgede sancak dikenlerin ilki oldu─čunu a├ž─▒k├ža belirtmi┼čtir[33]. Fethin ├ža─čda┼č─▒ yazarlardan Nestor ─░skenderÔÇÖde ve Romence kronikte yer alan ortak bir bilgi, Behi┼čt├«ÔÇÖnin babas─▒ hakk─▒ndaki bu s├Âzlerini destekleyecek olduk├ža ├Ânemli ayr─▒nt─▒lar i├žerir. Bu kaynaklara g├Âre Sultan Mehmed, g├╝ya Mustafa BeyÔÇÖi ├Âld├╝rd├╝─č├╝ i├žin imparatora ├Âfkelenerek, kumandanlar─▒ndan surlar─▒ toplarla y─▒k─▒p yerle bir etmelerini ister. Ard─▒ndan ÔÇťBaltavuljiÔÇŁ (Balta-o─člu) adl─▒ pa┼čaya ordusuyla Edirnekap─▒ÔÇÖda a├ž─▒lan b├╝y├╝k gedikten ┼čehre girmesini emreder, o da ├╝├ž bin askeriyle birlikte topluca gedikten i├žeri girer[34]. Ancak burada s├Âz├╝ edilen Pa┼čaÔÇÖn─▒n ÔÇťBalta-o─člu S├╝leymanÔÇŁ olmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir; ├ž├╝nk├╝ o daha ├Ânce Fatih taraf─▒ndan g├Ârevinden azledilmi┼čtir. ─░┼čte bu noktada Emecen, bu ki┼činin onun gibi ÔÇťS├╝leymanÔÇŁ ad─▒n─▒ ta┼č─▒yan ÔÇťKar─▒┼čd─▒ran S├╝leymanÔÇŁ olmas─▒ gerekti─čini belirtir ki[35], Behi┼čt├«ÔÇÖnin s├Âzleriyle birle┼čen bu ├ž─▒kar─▒m─▒n tarih├« perspektife uygun d├╝┼čt├╝─č├╝ pe┼činen s├Âylenilebilir. Kald─▒ ki bu gedi─čin a├ž─▒ld─▒─č─▒ cephede sava┼čt─▒─č─▒ anla┼č─▒lan T├óci-z├óde C├ófer ├çelebiÔÇÖnin me├žhul r├óvisi de: ÔÇťEdirne-kapus─▒ c├ónibi (taraf─▒)ndan olan ged├╝kde k─▒tal (sava┼č) iden g├óz├«ler k├ófirlere g├ólip gel├╝p, be┼č-on g├óz├« duvar ├╝zerine ├ž─▒kup sancak dikdi.ÔÇŁ diyerek[36], Rumeli ordusu taraf─▒nda ger├žekle┼čen bu son sancak dikme safhas─▒na a├ž─▒k├ža i┼čaret eder.

Ulubatl─▒ Hasan A─čaÔÇÖdan sonra ┼čehit olan Sekbanba┼č─▒ Abdurrahman A─čaÔÇÖn─▒n Ayakap─▒ÔÇÖdaki t├╝rbesinin restore edilmeden ├Ânceki son hali. Fatih-─░stanbul.

─░┼čte bu tarih├« veriler ve sancak dikilen bur├žlar─▒n ├ža─čda┼č kaynaklardaki kronolojik s─▒ralamas─▒ndan yola ├ž─▒k─▒larak, bug├╝ne kadar i├žinden ├ž─▒k─▒lamayan ilk sancak ve di─čer sancaklar─▒n s─▒rayla kimler taraf─▒ndan, hangi bur├žlar ├╝zerine dikildi─či problemi kolayl─▒kla ├ž├Âz├╝mlenebilir. Ba┼čta ─░bn Kem├ól olmak ├╝zere, bizzat ├ža─čda┼č kaynaklar─▒n tenkid ve sentezine dayanan bu tespitlerimize g├Âre; ─░stanbulÔÇÖun ilk sekiz kara burcu aras─▒nda hen├╝z hi├žbir yerde sancak dikilmemi┼čken, FatihÔÇÖin ak sanca─č─▒n─▒n onun yan─▒ndan ileri at─▒l─▒p Topkap─▒ burcuna ├ž─▒kan ÔÇťUlubatl─▒ Baba HasanÔÇŁ taraf─▒ndan dikildi─či, ard─▒ndan onun On Sekiz SekbanÔÇÖ─▒yla birlikte burada ┼čeh├ódete erdi─či, kalan on iki sekbandan ise ilk olarak ÔÇťBalabanÔÇŁ─▒n ┼čehre girdi─či ┼č├╝phesizdir. Ayn─▒ ┼čekilde, ikinci sanca─č─▒n Silivrikap─▒ÔÇÖdan Anadolu askeriyle ┼čehre giren ÔÇťMustafa BeyÔÇŁ taraf─▒ndan dokuzuncu kara burcu Porta Pighi (Silivrikap─▒) ├╝zerine ├žekildi─či; ├╝├ž├╝nc├╝ a┼čamada yine ÔÇťsekiz bur├žÔÇŁ aras─▒na dikilen di─čer t├╝m sancaklar─▒n ise Porta Charisius (Edirnekap─▒) taraf─▒nda, ÔÇťR├╗m-ili beglerinden his├ór-─▒ ÔÇś├ól├«-mikd├óra ├ž─▒kanÔÇŁ Kar─▒┼čd─▒ran S├╝leyman ve beraberindeki ÔÇťbe┼č-on g├óz├«ÔÇŁ taraf─▒ndan Edirnekap─▒ ile E─črikap─▒ (Kaligaria) bur├žlar─▒na yerle┼čtirildi─či netle┼čmekte, b├Âylece fetihte sancak dikme meselesi ilk kez g├╝venilir bir kronolojik ├žer├ževeye oturtulabilmektedir.

┼×u halde bu ├ža─čda┼č tarih├« sentezden hareketle; ilk sanca─č─▒n FatihÔÇÖin h├óssa ordusunda bulunan Ulubatl─▒ Baba Hasan taraf─▒ndan Topkap─▒/Romanos burcuna, ikinci sanca─č─▒n Anadolu ordusu sancak beyi Mustafa Beg taraf─▒ndan Silivrikap─▒/Porta Pighi burcuna; ├╝├ž├╝nc├╝ ve onu takip eden di─čer sancaklar─▒n ise Kar─▒┼čd─▒ran S├╝leyman ├Ânc├╝l├╝─č├╝nde Edirnekap─▒/Porta CharisiusÔÇÖla E─črikap─▒ (Kaligaria) bur├žlar─▒ ├╝zerine dikildi─či; bundan sonra Hali├ž taraf─▒nda Za─čanos Pa┼ča emrindeki donanma kaptan ve leventlerinin de surlar─▒ a┼č─▒p, AyvansarayÔÇÖdaki Kerkoporta & Hagia Kalinkos bur├žlar─▒n─▒ T├╝rk sancaklar─▒yla bezedikleri kesin olarak s├Âylenebilir.

Fetihte Bur├žlara Sancak Diken Ki┼čiler, Diktikleri Yerler ve Kronolojik S─▒ralamas─▒

Sanca─č─▒n Dikili┼č S─▒ras─▒ Dikildi─či Yer Diken Ki┼či/Ki┼čiler Bulundu─ču Asker├« Birlik
1 Topkap─▒ (Romanos) Ulubatl─▒ Baba Hasan A─ča Sult├ónÔÇÖ─▒n H├óssa Ordusu
2 Silivrikapı (Porta Pighi) Canbâz Mustafa Beg Anadolu Ordusu
3 Edirnekap─▒ (Porta Charisius) & E─črikap─▒ (Kaligaria) Kar─▒┼čd─▒ran S├╝leyman ve ÔÇťs├óÔÇÖir beglerÔÇŁ Rumeli Ordusu
4 Hali├ž-Ayvansaray (Kerkoporta-Hagia Kalinkos) Liman B├Âlgesindeki Di─čer Emir ve Leventler Donanma

D─░PNOTLAR:

* Bu makale daha ├Ânce Toplumsal Tarih, Sy.: 309 (Eyl├╝l 2019), s. 62-69ÔÇÖda yay─▒mlanm─▒┼čt─▒r.

[1] Ulubatl─▒ Alemdar Baba HasanÔÇÖla ilgili ├ža─čda┼č verilere dayanan bu tespitlerimiz i├žin, bk. Hakan Y─▒lmaz, ÔÇťBir ÔÇśFetih Efs├ónesiÔÇÖ Oldu─ču ├ľne S├╝r├╝len Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Yeni Ke┼čfedilen Kabri ve Bilinmeyen Ger├žek Tarih├« Kimli─čiÔÇŁ, Toplumsal Tarih, Sy.: 305 (May─▒s 2019), 74-78; a.mlf., ÔÇťEfsane mi, Ger├žek mi? Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Varl─▒─č─▒n─▒ Kan─▒tlayan Yeni Tarih├« BulgularÔÇŁ, T├╝rk D├╝nyas─▒ Tarih K├╝lt├╝r Dergisi, Sy. 389 (May─▒s 2019), 24-29; a.mlf., ÔÇťKe┼čfedilen Kabri, Y─▒k─▒lan Mescidi ve Ulubat G├Âl├╝ Civ├ór─▒ndaki K├Ây├╝n├╝n Vakfiyesi I┼č─▒─č─▒nda; F├ótihÔÇÖin Alemd├ór─▒, ┼×ehidler Serd├ór─▒ ÔÇśUlubatl─▒ Baba HasanÔÇŁ, T├╝rk D├╝nyas─▒ Ara┼čt─▒rmalar─▒, 121/239 (Mart-Nisan 2019), 383-404.

[2] Bu iddialar ve cevaplar─▒ hakk─▒nda, bk. Y─▒lmaz, ÔÇťKe┼čfedilen KabriÔÇŽÔÇŁ, a.g.e., 387-389; a.mlf., ÔÇťUlubatl─▒ Hasan Riv├óyeti Efs├óne midir, Ger├žek midir?ÔÇŁ, Fatih Sultan Mehmed D├Ânemi Osmanl─▒ D├╝nyas─▒ Sempozyumu (12-13 Nisan 2019) bildiri metni. Feridun Emecen Fetih ve K─▒yamet 1453 adl─▒ kitab─▒n─▒n geni┼čletilmi┼č yeni bask─▒s─▒nda (─░stanbul 2019) kronikle ilgili yersiz iddialara kar┼č─▒ ortaya koydu─čumuz kesin kan─▒tlara ra─čmen, yapt─▒─č─▒m─▒z ayr─▒nt─▒l─▒ tarih├« ├ž├Âz├╝mlemeyi ÔÇťpe┼čin kabulÔÇŁ olarak nitelendirip, ÔÇťBizantologlarÔÇŁ─▒n hi├žbir delile dayanmayan eski tutars─▒z iddialar─▒n─▒ ÔÇťpe┼čin kabulÔÇŁle savunma ├žabas─▒na giri┼čmi┼čse de (a.g.e, 382), ├ž├╝r├╝tt├╝─č├╝m├╝z bu iddialar─▒n aksini ispat edecek tek bir bilimsel kan─▒t bile g├Âsteremedi─činden, m├╝zmin isabetsiz yorumlar─▒ tarih├« a├ž─▒dan de─čer ifade etmemektedir.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Do─ču Anadolu'da Kurulan ┼×uralar

[3] VGMA, Hasan Baba Mescidi ve T├╝rbesi, Dosya nr.: 532, Foto─čraf nr.: 3998.

[4] G. Sphrantzes, ÔÇťCronica (Chronicon Maius): 1258-1481ÔÇŁ, Memorii, II, ed. Vasile Grecu, B├╝kre┼č 1966, 426-429; Kriton Din├žmen, ┼×ehir D├╝┼čt├╝: Bizansl─▒ Tarih├ži FrancisÔÇÖden ─░stanbulÔÇÖun Fethi, ─░leti┼čim Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 1992, 95-96.

[5] Bu t├ór├«h m─▒sras─▒n─▒n anlam─▒ ve ├ža─čda┼č kaynaklarla ├Ârt├╝┼čen noktalar─▒ i├žin, bk. Y─▒lmaz, ÔÇťKe┼čfedilen KabriÔÇŽÔÇŁ, a.g.d., 392-393.

[6] Bu konuda yay─▒nlad─▒─č─▒m─▒z bunca kesin tarih├« belge ve delillere ra─čmen, Feridun Emecen Fetih ve K─▒yamet kitab─▒n─▒n son bask─▒s─▒nda bizim bu bulgular─▒m─▒z─▒n ÔÇťinand─▒r─▒c─▒l─▒k sa─člamad─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ, ÔÇťSfrancisÔÇÖteki Ulubatl─▒ Hasan nitelemesine hi├ž uymad─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ iddia etmi┼č ve buna: ÔÇťSfrancisÔÇÖin eserindeki Hasan ÔÇśgen├ž ve kuvvetliÔÇÖ bir yeni├žeri iken, Baba HasanÔÇÖ─▒n 60 ya┼č─▒nda bir sekban olmas─▒ÔÇŁn─▒ gerek├že g├Âstermi┼čtir (kr┼č. a.g.e., 2019, 381-382). Oysa SfrancisÔÇÖin ┼čimdiye dek her yerde defalarca kez yay─▒nlanan rivayetinde, HasanÔÇÖ─▒n ÔÇťgen├žÔÇŁ oldu─čuna ili┼čkin tek bir ibare bile ge├žmez; m├╝ellif ondan sadece: ÔÇťkoca v├╝cuda sahip bir yeni├žeriÔÇŁ diye s├Âz eder ki (Grecu, 426-427; Din├žmen, 95), biz bu ÔÇťgen├ž sancaktarÔÇŁ alg─▒s─▒n─▒n yanl─▒┼čl─▒─č─▒n─▒ orada zaten delilleriyle g├Âstermi┼čtik. Dolay─▒s─▒yla yazar her ┼čeyden ├Ânce, bu tarih├« bulgu ve verileri hi├že sayarak iddias─▒na dayanak yapmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ bu kayna─č─▒ belirsiz ÔÇťgen├žÔÇŁ ifadesinin kroni─čin neresinde ve ne ┼čekilde ge├žti─čini kan─▒tlamak mecburiyetindedir. ├ç├╝nk├╝ tarih ÔÇťlafÔÇŁa de─čil, somut belge ve kan─▒tlara dayanan bir bilimdir. Kald─▒ ki kabir kitabesinde SfrancisÔÇÖe e┼čde─čer ┼čekilde ÔÇťBaba HasanÔÇŁ─▒n da ÔÇťkah─▒r pen├žesiyle d├╝┼čmanlar─▒n─▒ da─č─▒tt─▒─č─▒ÔÇŁ belirtilerek onun da g├╝├žl├╝-kuvvetli bir kimse oldu─čuna a├ž─▒k├ža i┼čaret edilmi┼čtir (st. 2, m─▒sr├ó: 3). Ortaya koydu─čumuz ├ža─čda┼č tarih├« belgelere ve SfrancisÔÇÖin rivayeti ile ayn─▒ noktada birle┼čen kitabedeki a├ž─▒k ifadelere ra─čmen, bu tarih├« sentez ve delillerimizi hedef alan -istisnas─▒z kim olursa olsun- herkes, aksini ayn─▒ d├╝zeyde sa─člam kan─▒tlarla inand─▒r─▒c─▒ bir ┼čekilde ispatlamakla m├╝kelleftir.

[7] K├óm├╗s├╝ÔÇÖl-AÔÇśl├ómÔÇÖdaki ÔÇťBalaban BegÔÇŁ maddesini kendi makalesinden g├Ârmemizin ÔÇťmuhtemelÔÇŁ oldu─čunu ├Âne s├╝ren Emecen, as─▒l konuyu bir kenara b─▒rak─▒p bu ÔÇťihtimalÔÇŁ ├╝zerinden hemen bir ÔÇťintihalÔÇŁ itham─▒ dev┼čirerek bizi kendi makalesine at─▒fta bulunmamakla itham etmi┼čtir (kr┼č. Fetih ve K─▒yamet, 2019, 383, dipnot: 12). Oysa bu konudaki t├╝m ├žal─▒┼čmalar─▒m─▒z─▒n ba┼č─▒nda onun bu ve benzeri al─▒nt─▒lar─▒n─▒ i├žeren makalesine g├Ânderme yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu bizim kulland─▒─č─▒m─▒z her kayna─č─▒ onun makalesinden alm─▒┼č oldu─čumuz anlam─▒n─▒ ta┼č─▒mad─▒─č─▒ gibi, Kam├╗s├╝ÔÇÖl-AÔÇśl├óm gibi ilk akla gelen kaynaklardan birini kullanmak i├žin de hi├ž kimsenin EmecenÔÇÖin makalesine ihtiya├ž duymayaca─č─▒ zaten ├žok a├ž─▒kt─▒r. Herkesin yararland─▒─č─▒ me┼čhur bir ansiklopediden bilgi aktarmay─▒ ÔÇťke┼čifÔÇŁ sanma ve ayn─▒ kayna─č─▒ kullanan bir ba┼čkas─▒n─▒ ÔÇťintihalÔÇŁle su├žlama giri┼čimi, asl─▒nda EmecenÔÇÖin ┼čahs─▒nda bu kavram─▒n nas─▒l bir suistim├ól ve kendini tatmin arac─▒na d├Ân├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ de g├Âzler ├Ân├╝ne sermektedir. M├╝┼čterek kaynaklardaki bu ortak bilgilerden yararlanmak bir intihalse, bu durumda kendisini de Marin BarletiÔÇÖden aktard─▒─č─▒ bilgileri daha ├Ânce zaten bulup yay─▒nlam─▒┼č olan Erhan AfyoncuÔÇÖdan (Sorularla Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču, Yeditepe Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, Nisan 2012) kaynak g├Âstermeden al─▒p yeni bir bulu┼čmu┼č gibi sunmakla itham etmek gerekirdi (kr┼č. Emecen, ÔÇťMenk─▒be-T├órih ─░li┼čkisinin ├çarp─▒c─▒ Bir ├ľrne─či: ─░stanbulÔÇÖun Fethinde Surlara ─░lk ├ç─▒kan─▒n Kimli─či MeselesiÔÇŁ, ─░. Ayd─▒n Y├╝kselÔÇÖe Arma─čan, ─░stanbul, Aral─▒k 2012, 256-258). Bu vesileyle ger├žek ÔÇťintihalÔÇŁin ne oldu─ču konusuna e─čilmek ve buna dair ilgin├ž ve ├žarp─▒c─▒ ├Ârnekler vermek gerekirse; ─░lk Osmanl─▒lar kitab─▒n─▒n ilk bask─▒lar─▒nda ├çal─▒ca M├╝lk-n├ómesiÔÇÖndeki tu─čra metnini fahi┼č bir okuma hatas─▒ ile ÔÇťOrhan Sultan bitiÔÇŁ bi├žiminde okuyan Emecen (bk. a.g.e., ─░stanbul 2005, s. 199-200), bizim bir makalemizde: ÔÇťOrhan bin SultanÔÇŁ ┼čeklinde yapt─▒─č─▒m─▒z d├╝zeltmeden (kr┼č. H. Y─▒lmaz, ÔÇťOsmanl─▒ DevletiÔÇÖnin Kurulu┼č Tarihine ve Osm├ón G├óz├«ÔÇÖnin Sakarya Fetihlerine I┼č─▒k Tutan En Eski Ves├«ka: 1301 (H. 700) Tarihli ÔÇś├çal─▒ca M├╝lk-n├ómesiÔÇŁ, HA─░D, XVIII/215 (A─čustos/2011), 44-46) hemen sonra, kitab─▒n─▒n geni┼čletilmi┼č yeni bask─▒s─▒nda bu d├╝zeltmemizi mu─člak ifadelerle sessizce kendi metnine dahil ederken (kr┼č. a.g.e., ─░stanbul 2012, 310-311), bizim ortaya koydu─čumuz bu yeni ve do─čru okunu┼č bi├žiminin kim taraf─▒ndan, nerede ve ne ┼čekilde yay─▒nland─▒─č─▒n─▒ nedense hi├ž belirtmemi┼č, okuyucuya d├╝zeltmeyi kendisi yap─▒yormu┼č havas─▒ i├žinde vermi┼č ve dolay─▒s─▒yla yapt─▒─č─▒ s├Âzde ÔÇťd├╝zeltmeÔÇŁ basit bir ÔÇťdurumu kurtarmaÔÇŁ ├žabas─▒ndan ├Âteye ge├žememi┼čtir. Ayr─▒ca kurulu┼č d├Âneminde yaz─▒lm─▒┼č olan, 2010 y─▒l─▒ ba┼člar─▒nda ilk kez bizim tespit edip k─▒sa bir makale ile tan─▒tt─▒─č─▒m─▒z, Murad H├╝d├óvendig├órÔÇÖa sunulmu┼č Tuhfet├╝ÔÇÖl-Guz├ót f├« Fez├óÔÇÖil├╝ÔÇÖl-Cih├ód adl─▒ meg├óz├« kitab─▒n─▒ ise (Kr┼č. H. Y─▒lmaz, HA─░D, XIX/198 (Mart 2010), 42-44), bizden tam be┼č bu├žuk y─▒l sonra yazd─▒─č─▒ bir kitab─▒na: ÔÇť─░lgin├ž ve bug├╝ne kadar dikkati ├žekmeyen eserÔÇŁ gibi ifadelerle, kendi ke┼čfiymi┼č havas─▒na sokarak eklemekten ├žekinmemi┼čtir (Kr┼č. F. Emecen, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun Kurulu┼č ve Y├╝kseli┼č Tarihi, ─░stanbul 2015, 48-49). Bu makalelerimizin k─▒sa bir tetkiki, yazar─▒n bu tuhaf ve kontrols├╝z ├ž─▒k─▒┼člar─▒n─▒n ister-istemez, ge├žmi┼če d├Ân├╝k ÔÇťev sahibiÔÇŁni bast─▒rma ama├žl─▒ ÔÇťyavuzÔÇŁ bir giri┼čim oldu─ču ihtimalini akla getirmektedir. Bununla ilgili ├Ârnekler istenildi─či taktirde daha da ├žo─čalt─▒labilir. Oysa akademik davran─▒┼č, ba┼čka birinin ilk elden ÔÇťke┼čifÔÇŁlerini kullan─▒rken ÔÇťat─▒f ├Ânceli─činin makaleye olmas─▒ÔÇŁn─▒ gerektirir.

[8] Marin Barleti, De Vita Moribus Ac Rebus Praecipue Adversus Turcas Gestis, Georgii Castrioti, Strasburg 1537, 333-334.

[9] BOA, TAD, nr.: 77, 37.

[10] Semavi Eyice, ÔÇťBalaban A─ča MescidiÔÇŁ, D─░A, V, 2.

[11] Feridun Emecen, Fetih ve K─▒yamet 1453, Tima┼č Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2012, 317-318; a.mlf., ÔÇťMenk─▒be-T├órih ─░li┼čkisininÔÇŽÔÇŁ, 259.

[12] Nestor ─░skender, The Tale of Constantinople, ├žev.: W.K. Hanak-M. Philippides, New York 1998, 83-85.

[13] Nikolai Jorga, ÔÇť─░stanbulÔÇÖun Zapt─▒ Hakk─▒nda ─░hmal Edilmi┼č Bir KaynakÔÇŁ, trc. F. I┼č─▒k├Âzl├╝-A. Erzi, Belleten, XIII/49 (Ankara 1949), 142-143.

[14] Tursun Beg, T├ór├«h-i Eb├╗ÔÇÖl-Feth, haz.: Mertol Tulum, ─░stanbul Fetih Cemiyeti Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 1977, 50-51; ─░bn Kem├ól, Tev├ór├«h-i ├él-i ÔÇśOsman, VII. Defter (T─▒pk─▒bas─▒m), n┼čr.: ┼×. Turan, TTK Yay─▒nlar─▒, Ankara 1954, 46.

[15] Behi┼čt├« Ahmed ├çelebi,┬áV├órid├ót-─▒ S├╝bh├ón├« ve F├╝t├╗h├ót-─▒ ÔÇśOsm├ón├«, es-Sifr├╝ÔÇÖs-S├óbiÔÇś, British Museum, Add. Gr. Mr. 7869/4, vr. 158a.

[16] Feridun Emecen, Fetih ve K─▒yamet (2012), 318; a.mlf., ÔÇťMenk─▒be-T├órih ─░li┼čkisininÔÇŽÔÇŁ, 258-260.

[17] Behi┼čt├«, a.g.e., es-Sifr├╝ÔÇÖs-S├óbiÔÇś, vr. 158a-158b.

[18] Feridun Emecen, Fetih ve K─▒yamet (2012), 318; a.mlf., ÔÇťMenk─▒be-T├órih ─░li┼čkisininÔÇŽÔÇŁ, 259.

[19] Feridun Emecen, Fetih ve K─▒yamet (2012), 318; a.mlf., ÔÇťMenk─▒be-T├órih ─░li┼čkisininÔÇŽÔÇŁ, 260.

[20] İbn Kemâl, a.g.e., VII. Defter (Tıpkıbasım), 63-65.

[21] Tursun Beg, a.g.e., 57.

[22] Phrantzes, a.g.e., II, 428-429; Din├žmen, a.g.e., 96.

[23] V. Grecu, a.g.e., II, 426-431; Din├žmen, a.g.e., 95-97; Kritovulos, Historia (Kritovulos Tarihi: 1451-1467), ├žev.: Ari ├çokona, Heyamola Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2012, 226-229.

[24] Surlara ilk sanca─č─▒ dikti─či a┼čik├ór olan bu ÔÇťHasanÔÇŁ─▒n Ulubatl─▒ HasanÔÇÖdan farkl─▒ bir ÔÇťHasanÔÇŁ oldu─čunu ├Âne s├╝ren Emecen, kitabedeki bu bilgilerin ├ža─čda┼č kaynaklarla uyumu noktas─▒nda nedense tamamen sessizdir. Bunca ├ža─čda┼č kaynak ve delile ra─čmen, l├ófla bizim ÔÇťiki tahminden ger├žek bir HasanÔÇŁ ├ž─▒karmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z─▒ ├Âne s├╝ren EmecenÔÇÖin (Fetih ve K─▒yamet, 2019, 382), ortaya koydu─čumuz bunca tarih├« belgeyi hangi bilimsel delil ve gerek├žeye dayanarak ÔÇťtahminÔÇŁ pozisyonuna d├╝┼č├╝rmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ ayr─▒nt─▒l─▒ ┼čekilde izah ve ispat etmesi gerekir.

[25] Mehmed S├╝reyya, Sicill-i ÔÇśOsm├ón├«, II, MatbaÔÇśaÔÇÖ-i ÔÇś├émire, ─░stanbul 1311/1894, 118.

[26] Mehmed S├╝reyya, a.g.e., IV, 770.

[27] Mehmed S├╝reyy├ó, a.g.e., II, 117. Bu iki Hasan A─čaÔÇÖn─▒n ├Âteden beri kar─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒ nedeniyle, ilkinin ├Âl├╝m├╝nden on iki y─▒l sonra Alemdar Hasan A─čaÔÇÖya ba─č─▒┼članan BursaÔÇÖdaki K─▒z─▒lcukl─▒ (Hasana─ča) k├Ây├╝n├╝n de ona verildi─či zannedilmi┼č ve bug├╝n halk aras─▒nda k├Ây├╝n ÔÇťY─▒ld─▒r─▒m d├Âneminde ya┼čam─▒┼č Hasan A─ča adl─▒ biri taraf─▒ndan kuruldu─čuÔÇŁ bilgisi yerle┼čmi┼čtir.

[28] N. Jorga, a.g.m., 140-141.

[29] N. Jorga, a.g.m., 142-143.

[30] N. Jorga, a.g.m., 142-143.

[31] Kr┼č. F├ótih Sultan Mehmed Vakfiyesi, Arap├ža Vakfiye (864/1460), TADB (TKGM), rulo n├╝sha, st. 632; T├╝rk├že Terc├╝me: VGMA, nr.: 1373, 89.

[32] Defter-i ─░nÔÇś├óm├ót, ─░BB Atat├╝rk Kitapl─▒─č─▒, Muallim Cevdet, Yzm. nr.: O.71, 77, 394.

[33] Behi┼čt├«,┬áa.g.e., es-Sifr├╝ÔÇÖs-S├óbiÔÇś, vr. 158a.

[34] Nestor ─░skender, a.g.e., 83-85.

[35] Emecen, a.g.e. (2012), 318; a.mlf., ÔÇťMenk─▒be-T├órih ─░li┼čkisininÔÇŽÔÇŁ, 259.

[36] T├óc├«-z├óde C├ófer ├çelebi, Mahr├╗seÔÇÖ-i ─░stanb├╗l Fetih-n├ómesi, ─░├ť Ktp. TY, nr. 2634/1, vr. 19a.

Toplam Okuma: 917 , Bug├╝n: 5 

Hakan YILMAZ

Hakan YILMAZ

Hakan YILMAZ / Ara┼čt─▒rmac─▒-Yazar & Yeni├ža─č Tarihi Uzman─▒ 21 ┼×ubat 1977ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖun Beyo─člu il├žesinde d├╝nyaya geldi. Sakarya ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih Anabilim Dal─▒ Yeni├ža─č Tarihi Bilim Dal─▒ÔÇÖnda ba┼člad─▒─č─▒ Y├╝ksek Lisans (Master) e─čitimini ÔÇť─░bn Kem├ól (Kem├ól Pa┼ča-z├óde): T─ür─źßŞź-i ─░bn Kem─ül / VI. Defter (─░nceleme-Transkripsiyon-T─▒pk─▒bas─▒m)ÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ teziyle tamamlad─▒. Kurulu┼č devri Osmanl─▒ tarihi ve Yeni├ža─č tarihi ile ilgili yeni bulgular ve bilimsel tart─▒┼čmalara y├Ânelik makaleleri 2004 y─▒l─▒ndan beri farkl─▒ akademik ve pop├╝ler dergilerde yay─▒mlanmakta olup, uzmanl─▒k alan─▒ ile ilgili farkl─▒ sahalarda ara┼čt─▒rma ve ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedir. e-posta: [email protected] | [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Hakan Y─▒lmaz
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

28 A─čustos 2020, Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Benim Tahtakalem

Benim Tahtakalem

20 A─čustos 2020, Benim Tahtakalem i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

20 A─čustos 2020, Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č i├žin yorumlar kapal─▒
G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒

G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒

16 A─čustos 2020, G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri

T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri

15 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri

G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri

15 A─čustos 2020, G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

15 A─čustos 2020, Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒

Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒

15 A─čustos 2020, Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor

Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor

15 A─čustos 2020, Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor i├žin yorumlar kapal─▒
Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte

Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte

15 A─čustos 2020, Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte i├žin yorumlar kapal─▒
Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi

Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi

14 A─čustos 2020, Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi i├žin yorumlar kapal─▒
Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

10 A─čustos 2020, Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

9 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye i├žin yorumlar kapal─▒
Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

9 A─čustos 2020, Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

9 A─čustos 2020, AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

9 A─čustos 2020, Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal i├žin yorumlar kapal─▒
─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

9 A─čustos 2020, ─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

9 A─čustos 2020, ─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

9 A─čustos 2020, Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
Mustafa Kemal ve ├ľmer Muhtar

Mustafa Kemal ve ├ľmer Muhtar

9 A─čustos 2020, Mustafa Kemal ve ├ľmer Muhtar i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar