Selma PE┼×TEL─░
Selma  PE┼×TEL─░
selmapesteli@hotmail.com
Bosna- Hersek Tarihine Genel Bir Bak─▒┼č
  • 30 Temmuz 2018 Pazartesi
  • +
  • -

Bosna- Hersek, do─ču ve g├╝neydo─čuda S─▒rbistan ve Karada─č, kuzey ve bat─▒da ise H─▒rvatistan Cumhuriyetleriyle ├ževrilidir. Ad─▒ndan anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere, iki isimden olu┼čmaktad─▒r. Bu iki b├Âlgeye g├╝n├╝m├╝zdeki adlar─▒n─▒n ne zaman ve ne ┼čekilde verildi─čine dair pek ├žok g├Âr├╝┼č ileri s├╝r├╝lmektedir. Djurdev, (─░llyria) men┼čeli Bosna isminin, ayn─▒ ad─▒ ta┼č─▒yan ─▒rmaktan alarak ve ├╝lkenin daha geni┼č olan kuzey k─▒sm─▒n─▒n ad─▒ oldu─čunu belirtir. Bosna isminin, muhtemelen ─░lirlerin ÔÇś BathinusÔÇÖ (Bosanius) kelimesinden t├╝remi┼č oldu─čunu s├Âylemektedir. Baz─▒ kaynaklarda da, Bosna kelimesinin, ─░lir ÔÇś BosonaÔÇÖ kelimesinden t├╝redi─či ifade edilmektedir.

Hersek ad─▒ ise ilk defa 1 ┼×ubat 1454 tarihinde, d├Ânemin ├ťsk├╝p komutan─▒ Esat AliyaÔÇÖn─▒n mektubunda ge├žmektedir. ÔÇś HersekÔÇÖ ismini, G├╝ney BosnaÔÇÖn─▒n o d├Ânemde h├╝k├╝mdar─▒ olan ÔÇś HercegÔÇÖ (d├╝k) Stjepan Vukosic KosacaÔÇÖdan alm─▒┼čt─▒r. Nitekim o d├Ânemde ÔÇś HercegÔÇÖ bir unvand─▒r.[1]

Bosna ─▒rma─č─▒n─▒n kayna─č─▒- Vrelo Bosne- Sarajevo

BosnaÔÇÖn─▒n bir b├Âlge olarak ad─▒ ilk olarak Bizans ─░mparatoru Kostantinos Porphyrogennetos taraf─▒ndan 958 y─▒l─▒nda yaz─▒lan co─črafya ve siyaset ile ilgili bir kitap├ž─▒kta yer alm─▒┼čt─▒r.

Manuel KomnenosÔÇÖun saray k├ótibi olan ve 1180ÔÇÖli y─▒llarda eser veren tarih├ži KinnamosÔÇÖun kaleminden Bosna ┼č├Âyle tarif edilmi┼čtir: ÔÇť Bosna, S─▒rplar─▒n b├╝y├╝k ┼żupan─▒na (erken Slav d├Âneminde b├Âlge h├╝k├╝mdar─▒) itaat etmez, buras─▒ kendi gelenekleri ve h├╝k├╝meti ile ya┼čayan kom┼ču bir ulustur.

Orta├ža─č─▒n son dilimini kapsayan Bosna tarihi genel olarak kar─▒┼č─▒k oldu─ču gibi, ayn─▒ zamanda kafa kar─▒┼čt─▒r─▒c─▒d─▒r. Fakat ├╝lke tarihinde ├╝├ž g├╝├žl├╝ h├╝k├╝mdar hemen g├Âze ├žarpmaktad─▒r. (1180ÔÇô1204 aras─▒nda h├╝k├╝m s├╝rm├╝┼č olan) Ban Kulin, Ban Stephen Kotramani─ç (1322ÔÇô53) ve Kral Stephen Tvrtko (1353ÔÇô91)[2]

Osmanl─▒ BosnaÔÇÖya ak─▒nlar d├╝zenlemeye ba┼člad─▒─č─▒nda orada Bogomil inanc─▒n─▒ ya┼čayanlar─▒n oldu─čunu biliyoruz.

Bogomillik, Bosnal─▒lar─▒n M├╝sl├╝manl─▒─ča ge├ži┼čini kolayla┼čt─▒ran hususiyetlere sahipti. Bosna Bogomil mezhebinin etkisine 12. y├╝zy─▒l─▒n ortalar─▒nda girdi. 12. y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒nda BosnaÔÇÖn─▒n h├ókimi olan Ban Kulin, Ba─č─▒ms─▒z Bosna Kilisesini kurarak Bogomilli─či resmi din olarak kurumla┼čt─▒rd─▒.

Bogomillik, d├╝nyan─▒n ÔÇť ─▒┼č─▒k ilkesiÔÇŁ ile ÔÇťkaranl─▒k ilkesiÔÇŁ ├╝zerinde durdu─čunu vazÔÇÖeden ikici bir felsefeye dayan─▒yordu. Teslis (Baba- O─čul- Kutsal Ruh ├╝├žlemesi) ve ─░saÔÇÖn─▒n ├Âl├╝mden sonra dirildi─či inanc─▒n─▒ benimsemiyordu. ├çocuklar─▒n─▒ vaftiz ettirmiyorlard─▒.[3]

Bosna halk─▒n─▒n en eski dininin putperestlik ve ┼čamanl─▒k oldu─ču bilinmektedir. H─▒ristiyanl─▒k gelmeden, halk─▒n a├ž─▒k arazide ve tercihan da─č ba┼člar─▒nda g├╝nde be┼č defa G├Âk Tanr─▒ÔÇÖya tapt─▒klar─▒ yaz─▒lmaktad─▒r.[4]

Fatih Sultan Mehmet BosnaÔÇÖy─▒ 1463 y─▒l─▒nda ald─▒. Yirmi y─▒l sonras─▒nda da Hersek Osmanl─▒ topraklar─▒na kat─▒lm─▒┼č oldu.

Fatih Sultan MehmetÔÇÖin Fransisken Katolik Kilisesine tan─▒d─▒─č─▒ dini ├Âzg├╝rl├╝k ferman─▒ ├╝nl├╝d├╝r.

M├╝sl├╝manl─▒─ča ge├ži┼č y─▒llar i├žinde s├╝rm├╝┼čt├╝r.

Bogomil mezhebine ba─čl─▒ Bo┼čnaklar, sava┼č kabiliyetleri, Macarlar─▒ iyi tan─▒malar─▒ ve Papal─▒─ča kar┼č─▒ derin kin beslemeleri sebebiyle, Macaristan ile yap─▒lan sava┼člarda etkin bir rol oynam─▒┼člard─▒r. Bo┼čnaklar her zaman Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin kuzeybat─▒ hududunu yaln─▒z ba┼člar─▒na m├╝dafaa etmi┼člerdir. Serdarlar─▒n kumandas─▒ndaki sipahilik te┼čkilat─▒na ba─čl─▒ bulunan k─▒talar, T├╝rk h├ókimiyetini devam etti─či m├╝ddet├že sadakat ve fedak├órl─▒kla vilayet makam─▒na t├óbi kalm─▒┼č ve Bosna, Osmanl─▒ Devletini bir kalesi olmu┼čtur.[5]

Bosna- Hersek, Osmanl─▒ h├ókimiyeti s─▒ras─▒nda imparatorlu─čun di─čer b├Âl├╝mlerinden esas olarak d├Ârt a├ž─▒dan fakl─▒l─▒k g├Âstermi┼čtir: 1) Bosna Sanca─č─▒ÔÇÖn─▒n (daha sonra Pa┼čal─▒k oldu) imparatorlu─čun u├ž b├Âlgesinde olmas─▒; 2) Bosna aristokrasisinin geli┼čimi; 3) Bosna halk─▒n─▒n ├Ânemli b├Âl├╝m├╝n├╝n M├╝sl├╝manla┼čt─▒r─▒lmas─▒ ve 4) Kaptanl─▒k kurumu.

Olas─▒ bir sava┼čta belirli say─▒da askeri ordunun hizmetine sunmas─▒ gereken sipahiler (dirlik sahipleri), o zamanlar t─▒mar sistemi olarak bilinen yap─▒n─▒n temel unsurunu ve Osmanl─▒ ordusunun vurucu g├╝c├╝n├╝ olu┼čturuyorlard─▒. Dirlik topraklar─▒ getirdikleri gelire g├Âre ÔÇťHasÔÇŁ, ÔÇť ZeametÔÇŁ ve ÔÇť T─▒marÔÇŁ olarak adland─▒r─▒l─▒yordu. Bosna- HersekÔÇÖli sipahiler imparatorlu─čun di─čer b├Âlgelerinden farkl─▒ olarak, b├╝y├╝k oranda yerli ailelerden olu┼čuyordu.

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun en parlak d├Âneminden (1300- 1600) sonra, imparatorlu─čun ├že┼čitli b├Âlgelerinde ├óyanlar ortaya ├ž─▒kt─▒. ─░mparatorlu─čun ├ž├Âk├╝┼č├╝n├╝ simgeleyen ├óyanl─▒k Bosna HersekÔÇÖte de di─čer b├Âlgelerdekine benzer nedenlerle ortaya ├ž─▒kt─▒. Parlak d├Ânemlerde imparatorlu─čun ├Ânemli dayana─č─▒n─▒ olu┼čturan toprak d├╝zeninin ve Yeni├žeri Oca─č─▒ÔÇÖn─▒n zay─▒flamas─▒, kendini Bosna- HersekÔÇÖte de hissettirdi.

Y├╝k├╝ml├╝l├╝kler ve gittik├že artan s├Âm├╝r├╝ nedeniyle M├╝sl├╝man k├Âyl├╝ler aras─▒nda ortaya ├ž─▒kan huzursuzluklar, 17. ve 18. y├╝zy─▒llarda ayaklanmalara yol a├žt─▒.

Merkezi iktidar─▒n otoritesini kabul ettirmek isteyen Osmanl─▒ Sultan─▒ II. MahmudÔÇÖun reformlar─▒, eski imtiyazlar─▒n─▒ ve sosyal mevkilerini korumak isteyen ├óyanlarla devlet aras─▒nda ├žat─▒┼čmaya neden oldu. ├éyanlar─▒n merkezi iktidara kar┼č─▒ muhalefeti, H├╝seyin Kapetan Grada┼č├ževi├žÔÇÖin ├Ânderli─činde ge├žici bir ba┼čar─▒ da elde etti. Osmanl─▒ ordusu 1831 y─▒l─▒nda KosovaÔÇÖda yenilgiye u─črat─▒ld─▒ ve Bosna Eyaleti k─▒sa bir s├╝re i├žin ba─č─▒ms─▒z y├Ânetime kavu┼čtu. Ancak Bosna Eyaleti, uluslar aras─▒ destek bulamad─▒ ve bir y─▒l sonra da ortadan kalkt─▒. Daha sonra Sultan taraf─▒ndan BosnaÔÇÖya g├Ânderilen ├ľmer Pa┼ča, ├óyanlar─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒na son verdi. ├éyanlar 1850 ve 1851 y─▒llar─▒nda ise kesin olarak ortadan kalkt─▒.[6]

Osmanl─▒ h├ókimiyeti 1878 Berlin Antla┼čmas─▒na kadar s├╝rm├╝┼čt├╝r.

H├╝seyin Kapetan─▒n Kalesi ÔÇô Grada─Źac- Bosna Hersek

93 Harbi, T├╝rk ─░mparatorlu─čunun da─č─▒lmas─▒n─▒ ve y─▒k─▒lmas─▒n─▒ haber veren b├╝y├╝k bir olayd─▒r. Bu y─▒k─▒l─▒┼č 1912- 1913 Balkan Harbi ile ba┼člam─▒┼č ve 1914- 18 Birinci Cihan Harbi ile tamamlanm─▒┼čt─▒r. Bu bak─▒mdan 93 Harbi, T├╝rkiye tarihinin en b├╝y├╝k felaketlerindendir. Bu harbin neticesi olarak imzalanan, zarar ve toprak kayb─▒ bak─▒m─▒ndan ├žok feci olan Ayastafanos ve Berlin Muahedeleri, Karlof├žaÔÇÖdan (1699) beri T├╝rklerin imzalad─▒klar─▒ en k├Ât├╝ anla┼čmad─▒r.

ÔÇŽ T├╝rkiyeÔÇÖyi BalkanlarÔÇÖdan tasfiye eden ikinci b├╝y├╝k merhale, 1878 Berlin Antla┼čmas─▒d─▒r. Ak─▒ls─▒zca girilen 93 Harbi sonunda Osmanl─▒, RusyaÔÇÖya yenilir. Romanya, S─▒rbistan, Karada─č, Rusya lehine ayaklan─▒rlar ve Yunanistan da harp s─▒ras─▒nda tecav├╝zden geri kalmaz. Berlin Antla┼čmas─▒ ├╝├ž yeni Balkan devletini ortaya ├ž─▒kar─▒r: Romanya, S─▒rbistan ve Karada─č T├╝rkiyeÔÇÖden ayr─▒l─▒p m├╝stakil olurlar. BulgaristanÔÇÖa da otonomi (i├ž ├Âzerklik) verilir. Osmanl─▒ T├╝rk ─░mparatorlu─ču bu ┼čekilde XX. Asra intikal eder.[7]

1878 Berlin Antla┼čmas─▒na g├Âre; Bosna Hersek eyaleti Avusturya- Macaristan ─░mparatorlu─čunun y├Ânetimine verilmi┼č olup, hukuken Osmanl─▒ÔÇÖya ba─čl─▒ b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r. Avusturya- Macaristan ─░mparatorlu─ču Bosna HersekÔÇÖi 1908 y─▒l─▒nda ilhak etmi┼čtir.

1878 y─▒l─▒nda yerel ├Âl├žekte kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒┼člar olsa da yeterli olmam─▒┼čt─▒r.

Bo┼čnaklar can ve mal g├╝venliklerini yitirecekleri endi┼česiyle g├Â├ž yollar─▒na d├╝┼čm├╝┼člerdir.

G├Â├ž etmedeki as─▒l etmenin H─▒ristiyan bir devletin boyunduru─čunda ya┼čanamayaca─č─▒na inanmalar─▒d─▒r. (Dar├╝lharp- Dar├╝lislam tart─▒┼čmalar─▒na ilgi duyanlar, Tufan G├╝nd├╝zÔÇÖ├╝n Alahimanet Bosna kitab─▒ndan okuyabilirler.)

Milattan ├Ânceki d├Ânemlerden ba┼člayarak, Bo┼čnaklar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ topraklar, ─░lir, Kelt, Got, Pers, Hun, Avar, Pe├ženek, Slav ve T├╝rk boylar─▒ gibi bir├žok farkl─▒ soya, ge├žici veya kal─▒c─▒ olarak ev sahipli─či yapm─▒┼čt─▒r. Bu topraklar siyasi olarak, Roma ─░mparatorlu─ču, Bosna- Hersek Krall─▒─č─▒ (1377- 1463), Osmanl─▒ Devleti (1463- 1878), Avusturya- Macaristan Devleti (1878- 1918), Yugoslavya Krall─▒─č─▒ (1918- 1945), Yugoslavya Sosyalist Cumhuriyeti (1945- 1992) ve Bosna- Hersek Cumhuriyeti (1992- bug├╝n) y├Ânetimlerinde kalm─▒┼čt─▒r. Tarih a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda, BosnaÔÇÖda, mahalli bir devlet Orta├ža─čÔÇÖdan bug├╝ne kadar s├╝rekli var olmu┼čtur.[8]

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒ ba┼člatan, 1914 y─▒l─▒nda Avusturya- Macaristan Veliahd─▒ FerdinandÔÇÖ─▒n SaraybosnaÔÇÖda bir S─▒rp taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝lmesiydi.

Aral─▒k 1918ÔÇÖde, ├ža─čda┼č Balkanlar tarihinde ÔÇť1. YugoslavyaÔÇŁ olarak an─▒lan S─▒rp, H─▒rvat ve Sloven krall─▒─č─▒ kuruldu. Birinci YugoslavyaÔÇÖda Bo┼čnaklar ├╝zerinde b├╝y├╝k bir resmi ve toplumsal bask─▒ kuruldu.

1919ÔÇÖda yap─▒lan toprak reformuyla M├╝sl├╝manlar─▒n m├╝lkiyetindeki 8 milyon d├Ân├╝me yak─▒n toprak devletle┼čtirildi.

M├╝sl├╝man toplumunun 2. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda 150 bin il├ó 200 bin kay─▒p verdi─či hesaplan─▒yor. Sava┼čta n├╝fusunun oransal olarak en b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝ kaybeden halk, M├╝sl├╝manlar oldu.

Bosna HersekÔÇÖin Federal YugoslavyaÔÇÖn─▒n cumhuriyetlerinden biri olmas─▒, Yugoslavya Antifa┼čist Milli Kurtulu┼č KonseyiÔÇÖnin Kas─▒m 1943ÔÇÖdeki toplant─▒s─▒nda uzun tart─▒┼čmalardan sonra kabul edildi.

Sosyalist YugoslavyaÔÇÖda, gerek M├╝sl├╝man toplumu gerekse ─░sl├ómiyet ├╝zerinde 1960ÔÇÖlara dek bask─▒ vard─▒. 1945ÔÇô50 d├Âneminde, YugoslavyaÔÇÖn─▒n ba┼čka b├Âlgelerinde ve ba┼čka milletlerinde de oldu─ču gibi, Nazilerle veya Usta┼čalarla(H─▒rvat fa┼čist ├Ârg├╝t) i┼čbirli─či yapan M├╝sl├╝man ├Ânderler ├Âld├╝r├╝ld├╝, hapsedildi.[9]

1948 n├╝fus say─▒m─▒nda, M├╝sl├╝manlar─▒n ├Ân├╝nde ├╝├ž se├ženek vard─▒: kendilerini M├╝sl├╝man S─▒rplar, M├╝sl├╝man H─▒rvatlar ya da ÔÇśulus beyan etmemi┼č, (veya ÔÇśkarar vermemi┼čÔÇÖ) M├╝sl├╝manlarÔÇÖ olarak tan─▒mlayabilirlerdi. Bu, Bosnal─▒ M├╝sl├╝manlara, S─▒rpla┼čt─▒r─▒lmalar─▒ ya da H─▒rvatla┼čt─▒r─▒lmalar─▒ konusunda ne kadar isteksiz olduklar─▒n─▒ sergileme f─▒rsat─▒n─▒ veriyordu. 72.000 M├╝sl├╝man kendisini S─▒rp olarak tan─▒mlarken, 25.000ÔÇÖi H─▒rvat olarak tan─▒mlam─▒┼č, fakat tam 778.000 M├╝sl├╝man ÔÇśulus beyan etmemi┼čÔÇÖ olarak kay─▒tlara ge├žmi┼čti. 1953 y─▒l─▒nda yap─▒lan bir sonraki n├╝fus say─▒m─▒ndan da benzer bir netice ├ž─▒kt─▒. Bu kez benimsenen resmi politika, bir ÔÇśYugoslavc─▒l─▒kÔÇÖ ruhunun geli┼čimini te┼čvik etmekti. Say─▒mdakiÔÇÖ M├╝sl├╝manÔÇÖ kategorisi b├╝t├╝n├╝yle ├ž─▒kar─▒ld─▒; fakat insanlar ÔÇś ulus beyan etmemi┼č, YugoslavÔÇÖ olarak k├╝t├╝─če yazd─▒rabiliyorlard─▒ kendilerini. BosnaÔÇÖda, tam 891.800 ki┼či aynen b├Âyle yapt─▒.

─░lk de─či┼čim belirtisi, insanlar─▒n kendilerini ÔÇś etnik anlamda M├╝sl├╝manÔÇÖ olarak tan─▒mlamakta serbest b─▒rak─▒ld─▒klar─▒, 1961 n├╝fus say─▒m─▒nda ortaya ├ž─▒kt─▒. Daha sonra, 1963 anayasas─▒n─▒n ├Âns├Âz├╝nde, e┼čit olarak ÔÇś S─▒rplar─▒n, H─▒rvatlar─▒n ve M├╝sl├╝manlar─▒n ortak bir ya┼čamla, ge├žmi┼čte birbirleriyle kenetlenmi┼č olduklar─▒ÔÇÖ belirtilmi┼č, bu ifadeyle de her birinin e┼čit├že millet olarak kabul edilece─či dile getirilmese de, dolayl─▒ yoldan ifade edilmi┼čti.

1971 tarihli n├╝fus say─▒m formunda, ilk defa, ┼ču ifade yer ald─▒: ÔÇś bir ulus anlam─▒nda M├╝sl├╝manÔÇÖ.

1960ÔÇÖlar─▒n sonlar─▒nda ve 1970ÔÇÖlerin ba┼člar─▒nda M├╝sl├╝manlar─▒n bir millet olarak tan─▒nmas─▒na y├Ânelik ger├žekle┼čtirilen faaliyet, ─░slami dinsel bir hareket de─čildi. S├Âz konusu bu d├Ânemde, BosnaÔÇÖda birbirinden olduk├ža farkl─▒ iki e─čilim g├Âr├╝lebilmektedir: laikÔÇÖ M├╝sl├╝man milliyet├žili─čiÔÇÖ hareketi ile ─░slami dini inanc─▒n ba─č─▒ms─▒z canlan─▒┼č─▒. Bu canlan─▒┼č─▒n sonralar─▒ en bilinen ├╝r├╝n├╝ haline gelecek olan eser, 1960ÔÇÖlar─▒n sonlar─▒nda Aliya ─░zzetbegovi─ç taraf─▒ndan yaz─▒lm─▒┼č (fakat bas─▒lmam─▒┼č) olan ─░slami Deklarasyon ba┼čl─▒kl─▒ k─▒sa yaz─▒yd─▒.

Tarih, farkl─▒ milli varl─▒klar─▒n, ancak ger├žekten demokratik bir siyasi sistem temeline dayand─▒r─▒ld─▒─č─▒ taktirde, ba┼čar─▒l─▒ ┼čekilde i┼čleyebilece─čini g├Âstermektedir.

1960ÔÇÖlar─▒n ortas─▒ndan, 1980ÔÇÖlerin sonlar─▒na ge├žen s├╝re boyunca, baz─▒s─▒n─▒n di─čerlerinden daha hakl─▒ mazeretler savurdu─ču, k├╝sk├╝n milli duygular─▒n bir├žok kez yeniden canland─▒─č─▒ g├Âzlendi.

1987 y─▒l─▒nda enflasyon oran─▒ y├╝zde 120ÔÇÖye, 1988 y─▒l─▒nda da y├╝zde 250ÔÇÖye f─▒rlad─▒.

Aral─▒k1990 se├žimlerinde oylar say─▒ld─▒─č─▒nda, ─░zzetbegovi─çÔÇÖin partisi, meclisteki 240 sandalyeden 86ÔÇÖs─▒n─▒ kazanm─▒┼č; Z├╝lfik├órpa┼íi─ŹÔÇÖ in MBOÔÇÖsu da d├óhil olmak ├╝zere di─čer M├╝sl├╝manlar, 13 sandalye daha elde etmi┼člerdi. (Karada─č k├Âkenli) Saraybosnal─▒ psikiyatrist Radovan Karad┼żi─ŹÔÇÖin liderli─čindeki S─▒rp partisi SDS ise 72 sandalye kazanm─▒┼čt─▒. H─▒rvat HDZ partisi, 44 sandalye kazanm─▒┼čt─▒. Toplam olarak, 99 M├╝sl├╝man, 85 S─▒rp, 49 H─▒rvat ve 7 Yugoslav vard─▒.[10]

1991 y─▒l─▒na gelindi─činde YugoslavyaÔÇÖdan ilk ayr─▒lan Slovenya oldu. Bunu H─▒rvatistan izledi.

Bosna Hersek Devleti Mart 1992ÔÇÖde ├╝lke ├žap─▒nda ba─č─▒ms─▒zl─▒k ilan edilmesi konusunda bir referandum yapt─▒, S─▒rplar─▒n ├žo─čunlu─čunun boykot etti─či referandum ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n kabul edilmesiyle sonu├žland─▒. 5 Nisan 1992ÔÇÖde Bosna Hersek Devleti ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ ilan etti. 6 Nisan 1992ÔÇÖde S─▒rp g├╝├žleri SaraybosnaÔÇÖy─▒ abluka alt─▒na alm─▒┼č ve sald─▒r─▒lara ba┼člam─▒┼čt─▒. Saraybosna 1425 g├╝n S─▒rp birliklerinin ku┼čatmas─▒ alt─▒nda kalm─▒┼čt─▒r. Bu durumu Aliya ─░zzetbegovi├žÔÇÖden dinleyelim. ÔÇť Bizler SaraybosnaÔÇÖda ├╝├ž y─▒ld─▒r pratikte cephenin ilk hatt─▒nda ├žal─▒┼č─▒yor ve ya┼č─▒yoruz. Bu hat bazen Cumhuriyet Ba┼čkanl─▒─č─▒ binas─▒na sadece 500 metre mesafesine kadar yakla┼čmaktad─▒r. ├ť├ž sene boyunca bu bina 120 defadan fazla isabet alm─▒┼č, i├žinde ve civar─▒nda 57 ki┼či ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. K─▒sa bir s├╝re evvel ku┼čatman─▒n 1000. g├╝n├╝ ge├žti. Bu s├╝re zarf─▒nda en m├╝tevaz─▒ hesaplamalara g├Âre ┼čehir ├╝zerine yar─▒m milyondan fazla bomba d├╝┼čt├╝. Bin ├╝├ž y├╝z├╝ ├žocuk olmak ├╝zere on bin vatanda┼č ├Âld├╝r├╝ld├╝.

Bu madalyonun trajik taraf─▒d─▒r. Di─čer taraf─▒ ise ┼č├Âyledir; ├ťniversite bir g├╝n bile ├žal─▒┼čmas─▒na ara vermedi. Sava┼č esnas─▒nda 1500 den fazla ├Â─črenci ├╝niversiteden mezun oldu ve 55 doktora tezi savunuldu. Ayn─▒ zamanda 250 den fazla konser ve 1000 civar─▒nda tiyatro g├Âsterisi yap─▒ld─▒. Ana haber b├╝lteninde, o g├╝nk├╝ ├Âld├╝r├╝len insan say─▒s─▒ ile o ak┼čam verilen konser veya tiyatro g├Âsterisinden bahsediliyor olurdu. Yo─čun ├Âl├╝m├╝ ayn─▒ zamanda yo─čun bir hayat takip ediyordu. Ger├žekte bu konserler m├╝zik ziyafetinden ├žok bizim meydan okumam─▒zd─▒, ancak bu, bizim tepelerden gelen k├Ât├╝l├╝─če ve vah┼čete meydan okumam─▒z, g├Âr├╝lmemi┼č insafs─▒zl─▒─ča cevab─▒m─▒zd─▒.

Saraybosna, farkl─▒ din, millet ve k├╝lt├╝r sahibi insanlar─▒n beraber ya┼čayabilece─činin ┼čahididir. Bunun i├žin tek ┼čart vard─▒r; ─░nsan olmak. ─░nsan olmayanlar bunu yapamaz.

ÔÇŽ Her zaman S─▒rplar─▒ ├çetniklerden (S─▒rp d├╝zensiz kuvvetleri) ay─▒rt ediyorduk ve bunu gelecekte de yapmaya devam edece─čiz. Ancak bunun i├žin bir ┼čart vard─▒r. S─▒rplar da aralar─▒ndaki bu fark─▒ belirtme cesaretini g├Âstermeliler.[11]

ÔÇŽ On be┼č y─▒l boyunca BosnaÔÇÖy─▒ k├Â┼če bucak gezmi┼č biri olup, M├╝sl├╝man, H─▒rvat ve S─▒rp k├Âylerinde kalm─▒┼č olan biri olarak, ├╝lkenin her zaman etnik nefret duygular─▒yla kayn─▒yor oldu─ču iddias─▒na inanmam m├╝mk├╝n de─čil. Buna kar┼č─▒n, 1991ÔÇô2 d├Ânemi boyunca Belgrat Radyo- TelevizyonuÔÇÖnu izlemi┼č olan biri olarak, s─▒radan Bosnal─▒ S─▒rplar─▒n, Usta┼ía sava┼č├ž─▒lar─▒, k├Âktendinci cihatlar ya da buna benzer unsurlardan gelebilecek bir tehdit alt─▒nda olduklar─▒na inan─▒r hale neden d├╝┼čt├╝klerini anlayabiliyorum.[12]

Bu asimetrik sava┼čta 150.000ÔÇÖden fazla insan ├Âld├╝, bir o kadar─▒ yaraland─▒, on binlerce insan sakat kald─▒ ve 60 bine yak─▒n insan tecav├╝ze u─črad─▒. ─░ki milyon insan yerlerinden yurtlar─▒ndan oldu.

1994 y─▒l─▒nda WashingtonÔÇÖda Bosna Hersek H├╝k├╝meti ile H─▒rvatistan aras─▒nda antla┼čma imzaland─▒ ve buna g├Âre Bo┼čnak- H─▒rvat Federasyonu olu┼čturulmas─▒ karara ba─čland─▒. ├ťlke kantonlara b├Âl├╝n├╝p, ├Âyle y├Ânetilecekti.

Srebrenica, 11 Temmuz 1995’te Ratko Mladic komutas─▒ndaki S─▒rp birlikleri taraf─▒ndan i┼čgal edilmesinin ard─▒ndan Birle┼čmi┼č Milletler (BM) b├╝nyesindeki Hollandal─▒ askerlere s─▒─č─▒nan sivil Bo┼čnaklar S─▒rplara teslim edildi. Kad─▒n ve ├žocuklar─▒n Bo┼čnak askerlerin kontrol├╝ndeki b├Âlgeye ula┼čmas─▒na izin veren S─▒rplar, en az 8 bin 372 Bo┼čnak sivili ormanl─▒k alanlarda, fabrikalarda ve depolarda katletti. Katledilen Bo┼čnaklar, toplu mezarlara g├Âm├╝ld├╝.

Sonu├ž: 21 Kas─▒m 1995ÔÇÖde A.B.DÔÇÖnin Ohio eyaletinin Dayton kentinde Dayton Bar─▒┼č Antla┼čmas─▒ imzaland─▒. Bosna Hersek; S─▒rplar─▒n kontrol├╝nde bir S─▒rp Cumhuriyeti ve bir de Bo┼čnak- H─▒rvat Federasyonu olmak ├╝zere etnik k├Âkene dayal─▒ iki devlet├ži─če ayr─▒ld─▒.

2006ÔÇÖ da H─▒rvatistan, Bosna ve KosovaÔÇÖda i┼členen sava┼č su├žlar─▒ nedeniyle yarg─▒lanan eski S─▒rbistan Devlet Ba┼čkan─▒ Slobadan Milo┼čevi├ž, LaheyÔÇÖdeki h├╝cresinde ├Âl├╝ bulundu.

2016ÔÇÖda Hollanda Lahey’deki Uluslararas─▒ Ceza Mahkemesi, Bosnal─▒ S─▒rplar─▒n eski lideri Radovan KaradzicÔÇÖe, 8 bin M├╝sl├╝manÔÇÖ─▒n katledildi─či Srebrenica’da soyk─▒r─▒m su├žu i┼čledi─či y├Ân├╝nde karar vererek, S─▒rp lideri 40 y─▒l hapse mahk├╗m etti.

2017ÔÇÖ de ÔÇś Srebrenica kasab─▒ÔÇÖ olarak bilinen ve aralar─▒nda ├žocuklar─▒nda bulundu─ču sekiz binden fazla insan─▒n ├Âl├╝m├╝nden sorumlu tutulan eski S─▒rp komutan Ratko Mladi├ž, soyk─▒r─▒m, insanl─▒─ča kar┼č─▒ i┼členen su├ž ve sava┼č su├žunun da aralar─▒nda bulundu─ču on ayr─▒ su├žtan ├Âm├╝r boyu hapis cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒ld─▒.

Srebrenica

Bu sava┼čta insan onuru ayaklar alt─▒na al─▒nd─▒. ─░nsan─▒n akl─▒n─▒n alamayaca─č─▒ k├Ât├╝l├╝kler ya┼čand─▒. Bo┼čnaklar daha d├╝ne kadar bir arada ya┼čad─▒klar─▒ kom┼čular─▒ taraf─▒ndan i┼čkenceye tabi tutuldular, kad─▒nlar tecav├╝ze u─črad─▒lar ve ├Âld├╝r├╝ld├╝ler.

Lilian Sembol├╝

S─▒rplar─▒n yan─▒nda S─▒rbistan, H─▒rvatlar─▒n yan─▒nda H─▒rvatistan devletleri vard─▒. Onlar─▒n a─č─▒r silahlar─▒ vard─▒. Bosna HersekÔÇÖe uygulanan silah ambargosu yaln─▒zca Bo┼čnaklar─▒ etkiledi. Ama t├╝m g├╝├žleriyle direndiler.ÔÇś├ľtekiÔÇÖ olarak d├╝┼čmanla┼čt─▒rd─▒klar─▒ Bo┼čnaklar─▒, onlar─▒n k├╝lt├╝rlerini, dinlerini yok etmek istemi┼člerdir. K├╝t├╝phaneler, camiler, Mostar K├Âpr├╝s├╝ (H─▒rvat top├žu ate┼čiyle) bombalanarak tarihleri yok edilmek istenmi┼čtir. Ve T├╝m bunlar ÔÇś tarihten de referans alanÔÇÖ ├želi┼čkili, hastal─▒kl─▒ a┼č─▒r─▒ milliyet├ži s├Âylemlerin ├╝r├╝nleridir. Bo┼čnaklar─▒, S─▒rplar S─▒rp, H─▒rvatlar H─▒rvat olarak g├Ârmek istemi┼člerdir. Elbette hepsi de─čil. Bosna HersekÔÇÖi savunan S─▒rplar ve H─▒rvatlar da vard─▒.

1992- 1995 sava┼č y─▒llar─▒nda orta├ža─č Bosna Devletinin zambakl─▒ (ljiljan) bayra─č─▒ sava┼č s─▒ras─▒nda Bosna HersekÔÇÖin sembol├╝ olmu┼čtu. Ama S─▒rplar ve H─▒rvatlar kendilerini temsil etmedi─či gerek├žesiyle itiraz edince bug├╝nk├╝ bayrak kullan─▒lmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.

Bar─▒┼č─▒, iyilikleri ve insanca ya┼čamay─▒ savunan t├╝m ÔÇśinsanlaraÔÇÖ sayg─▒yla, sevgiyleÔÇŽ

Aliya ─░zzet Begovi├žÔÇÖ in Kova├ži ┼×ehitli─čiÔÇÖnde BulunanAn─▒t Mezar─▒

[1] Emgili Dr. Fahriye, Bo┼čnaklar─▒n T├╝rkiyeÔÇÖye G├Â├žleri (1878ÔÇô1934), Bilge K├╝lt├╝r Sanat Yay─▒n Da─č─▒t─▒m San. ve Tic. Ltd. ┼×ti. 1. Bas─▒m, Nisan 2012, s.57.

[2] Malcolm Noel, Bosna, T├╝rk├žesi: A┼čk─▒m Karada─čl─▒. Om Yay─▒nevi, Aral─▒k 1999, s. 41 43, 45.

[3] Bora Tan─▒l, Yeni D├╝nya D├╝zeniÔÇÖnin Av Sahas─▒, 1. Bask─▒ Birikim Yay─▒nlar─▒ Ltd. Mart 1994, s. 18, 19.

[4] Emgili Dr. Fahriye, a. g. e, s. 62.

[5] Emgili Dr. Fahriye, a. g. e, s. 74- 75.

[6] Babuna Ayd─▒n, Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Bo┼čnaklar, Tarih Vakf─▒ Yurt Yay─▒nlar─▒, 2000, s. 16, 17, 18, 19.

[7] ├ľztuna Y─▒lmaz, Avrupa T├╝rkiyeÔÇÖsini Kayb─▒m─▒z, RumeliÔÇÖnin elden ├ž─▒k─▒┼č─▒. Bab─▒ali K├╝lt├╝r Yay─▒nc─▒l─▒─č─▒. Birinci bask─▒, Haziran 2006, s. 54, 55, 68.

[8] Emgili Dr. Fahriye, a. g. e. s. 57, 58.

[9] Bora Tan─▒l, a. g. e, s. 35, 36, 37, 44, 45, 47.

[10] Malcolm Noel, a. g. e. s. 311, 312, 313, 314, 315, 316, 318, 319, 329, 346.

[11] ─░zzetbegovi├ž Aliya, K├Âle Olmayaca─č─▒z, Fide Yay─▒nlar─▒, 1. Bask─▒, ─░stanbul/ Eyl├╝l 2007, s. 208, 209, 287.

[12] Malcolm Noel, a. g. e. s. 388.

1,353 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Selma PE┼×TEL─░

Selma PE┼×TEL─░

Bursa- ─░neg├Âl do─čumlu. 1974 y─▒l─▒nda ─░stanbulÔÇÖa yerle┼čti. ─░SK─░ÔÇÖde memur olarak ├žal─▒┼čt─▒. ├ťreticilik yapt─▒. ├çe┼čitli derneklerde g├Ârev ald─▒. 1987ÔÇÖde T├╝rkiye Yard─▒m Sevenler Derne─či ─░neg├Âl ┼×ubesinin kurulu┼č ├žal─▒┼čmalar─▒na kat─▒ld─▒ ve alt─▒ y─▒l y├Ânetim kurulu ├╝yeli─činde bulundu. 2006- 2008 Atat├╝rk├ž├╝ D├╝┼č├╝nce Derne─či- ─░neg├Âl ┼×ubesi y├Ânetim kurulu ├╝yeli─činde bulundu. ─░neg├Âl Kent M├╝zesinin kurulu┼č a┼čamas─▒ndaki ├žal─▒┼čmalara kat─▒ld─▒. 2001 y─▒l─▒nda Bo┼čnak Yemekleri kitab─▒, ─░neg├Âl- Dostlar OfsetÔÇÖte yay─▒nland─▒. Bo┼čnak Yemekleri kitab─▒ 2006ÔÇÖda zenginle┼čtirilmi┼č tarifler ve s├Âyle┼čilerle birlikte ─░nk─▒l├óp Kitabevi taraf─▒ndan bas─▒ld─▒ve g├Ârd├╝─č├╝ ilgi ├╝zerine 2 ve 3. Bask─▒lar─▒ yap─▒ld─▒. U┼čtipakÔÇÖtan SevdalinkaÔÇÖya Bo┼čnaklar kitab─▒nda (2007- Adana) yaz─▒s─▒ yay─▒nland─▒. Yemek ve K├╝lt├╝r dergisi ile Ressam Gabi KoppÔÇÖun ─░stanbul yemekleri ├╝zerine kitab─▒nda, yemekleri, yaz─▒ ve s├Âyle┼čileri yer ald─▒. 2005 y─▒l─▒nda ba┼člam─▒┼č oldu─ču ─░neg├Âl ile ilgili s├Âzl├╝ tarih ├žal─▒┼čmalar─▒ halen devam etmektedir. Bo┼čnak D├╝nyas─▒ Gazetesi, ├ç─▒narlaralt─▒ Dergisi, BursaÔÇÖda Ya┼čam (Olay) gibi pek ├žok dergide yaz─▒lar─▒ yay─▒nland─▒. Yerel ve Ulusal televizyonlarda programlara kat─▒ld─▒. E-Posta: selmapesteli@hotmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar