Nevin BALTA
Nevin  BALTA
TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒
  • 28 Mart 2020 Cumartesi
  • +
  • -

Meclis s├Âz├╝n├╝n, kamu hukuku literat├╝r├╝nde ─░ngiltereÔÇÖdeki Magnum Concilium RegisÔÇÖden do─čdu─ču bilinmektedir. AvrupaÔÇÖda son iki y├╝z y─▒l i├žinde, siyasal iktidar─▒n daha yayg─▒n bir kitle taban─▒na dayand─▒─č─▒, e┼čitleme, demokratla┼čma ve merkeziyet├ži e─čilimlerin g├╝├žlendi─či g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. ├ľrne─čin, ─░ngiltereÔÇÖde Tudor Parlamentosuyla ba┼člayan demokratla┼čma s├╝reci 1832 reformu ile devam etmi┼č ve Llyord George reformlar─▒yla(1906ÔÇô1914) tamamlanm─▒┼čt─▒r. Meclis egemenlik anlay─▒┼č─▒ndan do─čan bir kurum olarak, halk egemenli─činin temsil edildi─či yerdir.

Osmanl─▒da Parlamento Y├Ânetim Anlay─▒┼č─▒ ve Parlamento

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde ise y├Ânetim anlay─▒┼č─▒ ─░slam Devlet gelene─činden gelmekteydi. Hukukun kayna─č─▒ ise Allah iradesidir. Bu ba─člamda b├╝t├╝n devlet nizam─▒n─▒n h├ókimi, mutlak ve b├Âl├╝nmez otoritenin h├ókimi devlet te┼čkilat─▒n─▒n ba┼č─▒nda bulunan Osmanl─▒ padi┼čah─▒ ve vekili sadrazamd─▒r. Meclis bu y├Ânetimlerde var olsa bile, s─▒n─▒rl─▒ yasama yetkisine sahip olan yasama meclisi niteli─čindedir. Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde ilk meclis hareketleri Me┼črutiyet fikriyle ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Genelde me┼čruti rejimin ─░slam geleneklerine uygun oldu─ču, dahas─▒ ger├žek ve ilk ─░slamÔÇÖ─▒n me┼črutiyet├ži oldu─ču fikri Yeni Osmanl─▒lar hareketine kadar s├╝rm├╝┼čt├╝r.

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde, halk─▒n y├Ânetime kat─▒lma fikri, 1839ÔÇÖda ba┼člam─▒┼č, Me┼črutiyetÔÇÖin ilan─▒ndan ├Ânce Gen├ž Osmanl─▒lar (Yeni Osmanl─▒lar) hareketi, halk─▒n y├Ânetime kat─▒lmas─▒ fikrinin benimsenmesinde ├Ânemli rol oynam─▒┼čt─▒r. AvrupaÔÇÖda bas─▒lan y├Ânetim ve anayasa ile ilgili pek ├žok eser, e─čitimli, idealist kesim taraf─▒ndan yurda getirilmi┼č ve T├╝rk├žeye ├ževrilmi┼čtir. B├Âylece, monar┼či y├Ânetimine kar┼č─▒, me┼črutiyeti savunan h├╝rriyet├ži hareket olu┼čmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu harekete mensup ki┼čiler Me┼čruti ve Parlamentolu h├╝k├╝metin kabul ettirilmesi i├žin ├že┼čitli te┼čebb├╝slerde bulunmu┼člard─▒r.

─░mparatorlukta h├╝rriyet ve me┼črutiyet fikrinin yay─▒lmas─▒nda ┼×inasi ve Nam─▒k Kemal ├Ânemli rol oynam─▒┼čt─▒r. Bu d├╝┼č├╝nce ├Ânderleri, 1860ÔÇÖda alt─▒ ki┼čilik bir grup olu┼čturmu┼č, yapt─▒klar─▒ gizli toplant─▒lar sonunda bir dernek kurmu┼člard─▒r. Zaman i├žerisinde h─▒zla b├╝y├╝yen ve ├╝ye say─▒s─▒nda art─▒┼č olan bu dernek, AvrupaÔÇÖda olu┼čan ve h├╝rriyeti savunan komitelerden etkilenir. H├╝rriyet fikrini topluma yayan bu gruba, ÔÇśÔÇśYeni Osmanl─▒larÔÇÖÔÇÖ ad─▒ verilmi┼čtir. Gen├ž Osmanl─▒lar bundan sonra iyi bir ┼čekilde organize olur ve fikirlerini bas─▒n-yay─▒n yoluyla aktarmaya ba┼člar. B├Âylece, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnda ─░slamc─▒l─▒k ve Osmanl─▒c─▒l─▒ktan sonra, ilk defa T├╝rkl├╝k fikri konu┼čulmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. Bu fikirler zaman i├žerisinde T├╝rk bas─▒n─▒nda da yer eder. Gen├ž Osmanl─▒lar─▒n ├ž─▒kard─▒klar─▒ ilk gazete H├╝rriyet idi. Bunu daha sonralar─▒ Ulum, Muhbir, ─░ttihat, ─░nk─▒l├óp, ─░bretÔÇŽ gibi gazeteler izledi. Ayr─▒ca grubun ├Ânde gelenleri ├že┼čitli gazetelere deme├žler veriyordu.

Mithat Pa┼ča ─░ngiliz El├žisi Sir Henry ElliotÔÇÖa ama├žlar─▒n─▒n anayasa ile milli bir meclis olu┼čturmak oldu─čunu belirtmi┼čtir. Mithat Pa┼čaÔÇÖn─▒n ─░ngiliz el├žisine s├Âyledi─či kurtulu┼č ├žaresi ┼ču ┼čekildeydi; ÔÇśÔÇś─░mparatorluk h─▒zla y─▒k─▒nt─▒ya g├Ât├╝r├╝l├╝yorÔÇŽ G├Ârebildi─čim tek ├žare, ├Ânce naz─▒rlar─▒ ├Âzellikle maliye bak─▒m─▒ndan mill├« halk meclisine kar┼č─▒ sorumlu k─▒larak, H├╝k├╝mdar ├╝zerinde kontrol sa─člamakta bulunuyordu; ikincisi, b├╝t├╝n s─▒n─▒f ve din farklar─▒n─▒ ortadan kald─▒rarak, bu meclisi ger├žekten mill├« yapmaktaÔÇŽ ├ť├ž├╝nc├╝s├╝, yerinden y├Ânetimle ve valiler ├╝zerinde ta┼čra kontrol├╝n├╝n yerle┼čtirilmesiyle sa─članacakt─▒.ÔÇÖÔÇÖ

Anayasa ├žal─▒┼čmalar─▒, Mithat Pa┼čaÔÇÖn─▒n sadrazam olmas─▒yla hemen ba┼člat─▒ld─▒. 23 Aral─▒k 1876ÔÇÖda Kanun-u Esasi (Anayasa) devletin ba┼čkenti ─░stanbulÔÇÖda ilan edildi. Osmanl─▒ DevletiÔÇÖni bu denli etkileyen ve y├Ânetim ┼čeklinin k─▒smen de olsa yenile┼čmesine neden olan Anayasa farkl─▒ unsurlar─▒ bar─▒nd─▒rmaktayd─▒. Halk ile y├Ânetim aras─▒nda siyasi iktidar─▒n ┼čekli belirlenmi┼č, k─▒sacas─▒ y├Âneten ve y├Ânetilenlerin yerleri g├Âsterilmi┼č ve bu da hukuk kurallar─▒na dayand─▒r─▒lm─▒┼čt─▒.

1876 Anayasas─▒na dayanarak, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ilk parlamentosu olan Meclisi Umumi a├ž─▒ld─▒. 18 Mart 1877ÔÇÖde toplanarak ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼člayan Meclis-i Umumi, B├╝y├╝k Millet MeclisiÔÇÖnin a├ž─▒l─▒┼č─▒na kaynak te┼čkil eden se├žim sistemini olu┼čturdu. 1908 y─▒l─▒ndan itibaren anayasada birtak─▒m de─či┼čiklikler yap─▒lm─▒┼č ve bu de─či┼čiklikler meclise de yans─▒m─▒┼čt─▒r. Meclis-i Umumi ad─▒ verilen ve ilk Osmanl─▒ Parlamentosu olarak g├Ârev yapan meclis, Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Ayan olarak iki k─▒s─▒mdan olu┼čmaktayd─▒. Bunlardan halk meclisi niteli─činde olan ve halk─▒n temsil edildi─či kanat olan Heyet-i Mebusan birinci k─▒sm─▒ te┼čkil ederken, padi┼čah─▒n g├Ârevlendirdi─či ki┼čilerden olu┼čan Heyet-i AyanÔÇÖda ikinci k─▒sm─▒ olu┼čturmu┼čtur. Meclis ├žal─▒┼čmalar─▒ belli bir esasa ba─članm─▒┼čt─▒. Heyet-i Mebusan kanun tasar─▒lar─▒n─▒ g├Âr├╝┼č├╝r, sonra Ayan Meclisine ve oradan da padi┼čah─▒n onay─▒na sunard─▒. ─░┼čler bu silsile i├žerisinde halledilirdi. Mebusan MeclisiÔÇÖnin ├╝ye say─▒s─▒ her 50.000 Osmanl─▒ vatanda┼č─▒na bir mebus d├╝┼čecek ┼čekildeydi. Mebus olabilmek bir tak─▒m ┼čartlara ba─članm─▒┼čt─▒. Bu ┼čartlar;

  • Osmanl─▒ vatanda┼č─▒ olmak ve T├╝rk├že bilmek,
  • Otuz ya┼č─▒n─▒ tamamlam─▒┼č olmak,
  • ─░flas etmi┼č y├óda herhangi bir su├žtan mahk├╗m olmamak,
  • K├Ât├╝ hali ile ┼č├Âhret olmamak,
  • Hacir alt─▒nda (k─▒s─▒tlanm─▒┼č) bulunmamak,
  • T├╝rk├že okumak ve m├╝mk├╝n oldu─čunca, T├╝rk├že yazmakt─▒.

Mebus se├žimi d├Ârt senede bir gizli oylama ile yap─▒lacakt─▒. Heyet-i Mebusan ├╝yeleri sadece kendi se├žim b├Âlgelerinin vekili olmay─▒p t├╝m yurdu temsil ediyordu. Mebus genel se├žimlerine, Heyet-i MebusanÔÇÖ─▒n toplant─▒ tarihinin ba┼člang─▒c─▒ olan Kas─▒m ay─▒ndan en az d├Ârt ay ├Ânce ba┼član─▒rd─▒. Se├žmenler mebuslar─▒ mensup olduklar─▒ vilayet ahalisi i├žinden se├žmek zorundayd─▒. Meclis ├╝yeli─či; ├Âl├╝m, devams─▒zl─▒k, istifa ve mahk├╗miyet ya da memuriyete tayin gibi durumlar─▒n biri ger├žekle┼čti─činde d├╝┼čerdi.

Heyet-i Mebusan Ba┼čkanl─▒─č─▒na heyet taraf─▒ndan ├žo─čunlukla ├╝├ž ki┼či, birinci ve ikinci ba┼čkanl─▒klara da, ├╝├žer ki┼či olmak ├╝zere dokuz ki┼či se├žilirdi. Se├žilen bu ki┼čiler Padi┼čaha sunulur, bu listeden biri meclis ba┼čkanl─▒─č─▒na, di─čer ikisi de ba┼čkanvekilliklerine Padi┼čah─▒n iradesiyle atan─▒rd─▒. Meclis g├Âr├╝┼čmeleri a├ž─▒k olup, yaln─▒zca ├Âzel durumlarda gizli yap─▒l─▒rd─▒. Mebuslara toplant─▒ i├žin her y─▒l hazineden 20.000 kuru┼č, ayl─▒k olarak da 5000 kuru┼č maa┼č ├Âdenirdi. Ayr─▒ca maa┼člar─▒na ek olarak

seyahatler i├žin harc─▒rah da ├Âdenmekteydi. Bir ki┼či hem Ayan, hem de Mebusan meclisine ayn─▒ anda ├╝ye olamazd─▒.

─░lk parlamento ├╝yeleri ge├žici bir talimatla vilayet, liva ve kazalar─▒n idare meclisi ├╝yeleri aras─▒ndan se├žildiler. Sadece ─░stanbul i├žin ayr─▒ bir se├žim yap─▒ld─▒. Mecliste, 69ÔÇÖu M├╝sl├╝man, 46ÔÇÖs─▒ gayrim├╝slim olmak ├╝zere toplam 115 ├╝ye vard─▒. 18 Mart 1877ÔÇÖde ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼člayan bu meclis, 28 Haziran1877ÔÇÖde Osmanl─▒ Rus Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n patlak vermesi ├╝zerine feshedilmi┼čtir. Mebuslar, ├╝lke y├Ânetimi konusunda tecr├╝beleri olmamas─▒na ra─čmen, o an i├žin devletin ihtiyac─▒ olan meclis g├Âr├╝nt├╝s├╝n├╝ sa─člamaktayd─▒lar.

Nam─▒k KemalÔÇÖin H├╝rriyet ve Me┼črutiyete dair yazd─▒─č─▒ eserler gen├žler aras─▒nda b├╝y├╝k yank─▒ buluyordu. Askeri t─▒bbiyeli d├Ârt ├Â─črenci taraf─▒ndan, ba┼člar─▒n─▒ ─░brahim TemoÔÇÖnun ├žekti─či yeni bir dernek kurulmu┼č ve ─░stanbulÔÇÖdaki sivil, asker├«, bahri, t─▒bbi ve di─čer y├╝ksekokullar─▒n ├Â─črencileri aras─▒nda k─▒sa zamanda taraftar bulmu┼čtu. Bu grup ad─▒n─▒ ├╝yelerinden biri olan Ahmet R─▒zaÔÇÖn─▒n ParisÔÇÖte ├ž─▒kard─▒─č─▒ Me┼čveret adl─▒ gazeteden ald─▒.┬á ─░ntizam, dan─▒┼čma anlam─▒na gelen s├Âzc├╝k o zaman ─░stanbulÔÇÖda ÔÇśÔÇś─░ttihat ve TerakkiÔÇÖÔÇÖ olarak telaffuz edildi.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Kaf Da─č─▒ÔÇÖn─▒n ard─▒ndan gelenler

Bu grup sultan─▒ devirmek ve ihtilal yapmak i├žin baz─▒ giri┼čimlerde bulunmu┼č, ancak padi┼čah─▒n ├Ânceden haberdar olmas─▒yla ba┼čar─▒ sa─člayamam─▒┼člard─▒r. 1906ÔÇÖl─▒ y─▒llara gelindi─činde J├Ân T├╝rkler ad─▒yla da an─▒lan bu hareket, orduda gen├ž subaylar aras─▒nda yay─▒ld─▒. Padi┼čahÔÇÖ─▒n Anayasay─▒ yeniden y├╝r├╝rl├╝─če koymas─▒n─▒, Parlamentonun yeniden a├ž─▒lmas─▒n─▒ isteyen J├Ân T├╝rklerÔÇÖin faaliyetleri ├Âzellikle gazete yay─▒n─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla yurt d─▒┼č─▒nda da devam ediyordu. Yurt d─▒┼č─▒nda J├Ân T├╝rkler ad─▒yla tan─▒nan ve ─░stanbulÔÇÖda ─░ttihat ve Terakki ad─▒yla bilinen grubun faaliyetleri ├Â─črenen Osmanl─▒ y├Ânetimi, derhal harekete ge├žmi┼č ve t─▒bbiyeli ├Â─črencilerin bir k─▒sm─▒n─▒ yurt d─▒┼č─▒na s├╝rd├╝.

1907 y─▒l─▒na gelindi─činde ─░ttihat├ž─▒lar ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ h─▒zland─▒rd─▒ ve kongre d├╝zenledi. Bu kongrede; Parlamentonun yeniden a├ž─▒lmas─▒n─▒, Abd├╝lhamit y├Ânetimine son verilmesini, halk─▒n vergi vermemek yoluyla direni┼činin sa─članmas─▒n─▒ ve h├╝k├╝mete kar┼č─▒ silahl─▒ kar┼č─▒ koyman─▒n ba┼člat─▒lmas─▒n─▒ kararla┼čt─▒rd─▒lar. J├Ân T├╝rklerin h├╝rriyet ve me┼črutiyet m├╝cadelesi, ┼×amÔÇÖda ve SelanikÔÇÖte kurulan ├Ârg├╝tlerin eylemleriyle silahl─▒ m├╝cadeleye d├Ân├╝┼čt├╝. Balkan da─člar─▒nda ba┼člayan bu m├╝cadele sonunda, 23 Temmuz 1908ÔÇÖde Kanun-─▒ Esasi yeniden y├╝r├╝rl├╝─če konularak, II. Me┼črutiyet ilan edildi.

1.Me┼črutiyet d├Âneminde, Kanun-u Esasi ile ├╝lke y├Ânetiminde birtak─▒m de─či┼čiklikler yap─▒lm─▒┼č bu de─či┼čikliklerle padi┼čah─▒n yetkileri s─▒n─▒rland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Padi┼čah─▒n yurt d─▒┼č─▒na s├╝rg├╝n etme yetkisi elinden al─▒nm─▒┼č, h├╝k├╝met ├╝yelerinin padi┼čaha de─čil de meclise kar┼č─▒ sorumlu olmalar─▒, anla┼čmalar─▒n meclis taraf─▒ndan onaylanmalar─▒ ve padi┼čah─▒n tahta ├ž─▒kt─▒─č─▒ zaman, Meclis-i Umumi ├Ân├╝nde Anayasa h├╝k├╝mlerine uymaya ve millete sadakat yemini etmeye mecbur olmas─▒ gibi yapt─▒r─▒mlar getirilmi┼čtir.

1909 y─▒l─▒nda Anayasada birtak─▒m de─či┼čiklikler yap─▒ld─▒. Buna g├Âre, Kanun-─▒ Esasi, fert h├╝rriyetine de de─čer vererek, fertler aras─▒ndaki e┼čitli─či, ┼čah─▒s h├╝rriyetini, mal ve mesken masuniyetini, ├Â─čretim, bas─▒n, vicdan ve yarg─▒ h├╝rriyetini esas alm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca bu anayasa ile vatanda┼člara dernek ve siyasi parti kurma ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ tan─▒nm─▒┼čt─▒r. Buna dayanarak, T├╝rk siyasi tarihinde kurulmu┼č olan ilk partiler bu d├Ânemde rahat├ža faaliyet g├Âstermi┼čtir. Bu partilerin ba┼čl─▒calar─▒; ─░ttihat ve Terakki Partisi, onun rakibi Ahrar Partisi ve ─░ttihat├ž─▒lar─▒n amans─▒z d├╝┼čman─▒

H├╝rriyet ve ─░tilaf F─▒rkas─▒ idi. II. Me┼črutiyet d├Ânemi i├žin k─▒saca, parlamenter rejimin ikinci kez ve siyasal partilerle birlikte deneme d├Ânemidir denebilir.

Me┼črutiyetin ilan─▒ndan sonra Kas─▒m 1908ÔÇÖde, Meclis-i Mebusan se├žimlerine ba┼čland─▒. Bu se├žimlere, ─░ttihat ve TerakkiÔÇÖnin yan─▒nda H├╝rriyet ve Ahrar F─▒rkas─▒ da kat─▒ld─▒. Ahrar Partisi; Sabahattin Bey ve s├╝tkarde┼či Ahmet Faz─▒l, arkada┼člar─▒ Mahir Sait, Celaleddin Arif ve Nurettin Ferrufla taraf─▒ndan kuruldu. Ahrar F─▒rkas─▒ ─░ttihat TerakkiÔÇÖnin tekelci tutumunu ele┼čtiriyor ve her faaliyetlerini gizli y├╝r├╝tt├╝─č├╝ ┼čeklinde propaganda yap─▒yordu. Onlara g├Âre ─░ttihat Terakki orduyu siyasete bula┼čt─▒rm─▒┼čt─▒.

─░ttihat ve Terakki partisi se├žimleri kazanmas─▒yla birlikte 17 Aral─▒k 1908 g├╝n├╝ parlamento a├ž─▒ld─▒ ve Meclis-i Mebusan ├╝├ž├╝nc├╝ kez yeniden g├Âreve ba┼člad─▒. Meclis Ba┼čkanl─▒─č─▒na getirilen Ahmet R─▒za yapt─▒─č─▒ te┼čekk├╝r konu┼čmas─▒nda; ÔÇśÔÇśEgemenli─čin topluma ge├žti─čini, II. Me┼črutiyetin ilan─▒ ile ulusal egemenli─čin g├╝├žlenece─čini ve bundan b├Âyle padi┼čah─▒n iradesinin de─čil de, Milli ─░radenin topluma egemen olaca─č─▒n─▒ÔÇÖÔÇÖ duyuruyordu.

1911 ba┼člar─▒nda ─░ttihat├ž─▒lar i├žerisinde ba┼č─▒ Miralay Sad─▒k BeyÔÇÖin ├žekti─či yeni Hizip Hareketi ba┼člad─▒. Yeni Hizip├žiler tutucu talepler i├žeren 10 maddelik bir program haz─▒rlad─▒lar. Talepleri aras─▒nda mebuslar─▒ndan birinin Naz─▒r olmas─▒ da vard─▒. 11 Aral─▒k 1911ÔÇÖe gelindi─činde de, ─░stanbulÔÇÖda ara se├žimler yap─▒ld─▒. Se├žimi 1 oy farkla H├╝rriyet ─░tilaf F─▒rkas─▒ kazand─▒. ─░ttihat TerakkiÔÇÖde bozgun havas─▒ esiyordu. ─░ttihat├ž─▒lar meclise bir naz─▒r sokamay─▒nca meclisi da─č─▒tma yoluna gittiler ve yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar sonucu 18 Ocak 1912ÔÇÖde meclis da─č─▒t─▒ld─▒. Genel se├žimlere gidildi ve ─░ttihat ve TerakkiÔÇÖnin yo─čun bask─▒lar─▒ndan dolay─▒ tarihe ÔÇśÔÇśSopal─▒ Se├žimlerÔÇÖÔÇÖ olarak ge├žen se├žimlerde se├žilen 270 mebustan yaln─▒z 6ÔÇÖs─▒ muhalifti. 1912ÔÇÖnin ilk aylar─▒nda I. Balkan Sava┼č─▒ patlak verdi. B├╝y├╝k Devletler Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin EdirneÔÇÖden vazge├žmesini istediler. ─░┼čte bu durum kar┼č─▒s─▒nda, 23 Ocak 1913 g├╝n├╝ ─░ttihat├ž─▒lar Bab─▒ Ali bask─▒n─▒n─▒ ger├žekle┼čtirdiler. B├╝y├╝k bir kalabal─▒k h├ólinde Edirne i├žin sloganlar atarak Bab-─▒ AliÔÇÖye do─čru y├╝r├╝d├╝ler. Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n ba┼č─▒n─▒ ├žekti─či olayda Kamil Pa┼ča H├╝k├╝meti istifa ettirildi. Bundan sonra Mahmut ┼×evket Pa┼ča sadarete ge├žti.

Balkanlardaki huzursuzluklar iyice artm─▒┼čt─▒, B├╝y├╝k Devletler Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnden EdirneÔÇÖyi istediler. Bunu ├Ânlemek isteyen ─░ttihat├ž─▒lar 23 Ocak 1913 g├╝n├╝ ─░ttihat├ž─▒lar Bab-─▒ Ali bask─▒n─▒n─▒ ger├žekle┼čtirdiler. Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n ba┼č─▒n─▒ ├žekti─či kalabal─▒k Edirne i├žin sloganlar atarak Bab-─▒ AliÔÇÖye do─čru y├╝r├╝d├╝ler. Kamil Pa┼ča H├╝k├╝meti istifa ettirildi. Bundan sonra Mahmut ┼×evket Pa┼ča sadarete ge├žti. ├çok ge├žmeden, II. Balkan Sava┼č─▒ patlak verdi.

Mill├« M├╝cadele D├Âneminde Mill├« Hakimiyet Fikri ve Parlamento ├çal─▒┼čmalar─▒

1.D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan galip ├ž─▒karak bar─▒┼č antla┼čmalar─▒ imzalayan b├╝y├╝k devletler, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ile imzalad─▒─č─▒ m├╝tarekenin 7. maddesine dayanarak ve ├že┼čitli bahaneler ├Âne s├╝rerek, 1 Kas─▒m 1918ÔÇÖden itibaren Musul, ─░skenderun, ─░stanbul ve ├çanakkale Bo─čazlar─▒n─▒ daha sonrada AnadoluÔÇÖnun ├že┼čitli b├Âlgelerini i┼čgale ba┼člad─▒lar. ─░stanbulÔÇÖda saray─▒n ve h├╝k├╝metin bu olaylara ├žaresizlik i├žerisinde sesiz kal─▒┼č─▒ i┼čgalleri daha da h─▒zland─▒rm─▒┼č, halk─▒n can, mal ve namus g├╝venli─či kalmam─▒┼č, d├╝┼čman ─░stanbulÔÇÖu tamam─▒yla sarm─▒┼čt─▒r.

Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n teslimiyet├ži olarak nitelendirdi─či, T├╝rk ayd─▒n ve idarecilerinin kurtulu┼č yolu olarak ortaya koyduklar─▒ ├žarelerin birincisi ─░ngiliz himayesini talep etmek, ikincisi Amerikan mandas─▒n─▒ talep etmektir. Bu iki nevi karar sahipleri, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin bir b├╝t├╝n h├ólinde muhafazas─▒n─▒ d├╝┼č├╝nenlerdi. ├ť├ž├╝nc├╝ karar mahalli kurtulu┼č ├žarelerinden ibaretti. Mustafa Kemal Pa┼ča ise kendi fikrini ┼ču ┼čekilde ifade eder;

ÔÇť Bu durum kar┼č─▒s─▒nda bir tek karar vard─▒. O da milli egemenli─če dayal─▒, kay─▒ts─▒z ┼čarts─▒z yeni bir T├╝rk Devleti kurmak, i┼čte daha ─░stanbulÔÇÖdan ├ž─▒kmadan d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝z ve SamsunÔÇÖda Anadolu topraklar─▒na ayak basar basmaz uygulamaya ba┼člad─▒─č─▒m─▒z karar, bu karar olmu┼čtur.ÔÇÖÔÇÖ

Mustafa Kemal Pa┼ča 19 May─▒s 1929ÔÇÖda SamsunÔÇÖa ├ž─▒kt─▒ktan sonra AnadoluÔÇÖdaki ilk faaliyetlerine SamsunÔÇÖda ba┼člad─▒. Silah arkada┼člar─▒ ve m├╝lki amirler ile g├Âr├╝┼čerek Sivas ve ErzurumÔÇÖda kongreler yapmak istedi─čini belirtti. Mustafa Kemal Pa┼ča, 25 May─▒s 1919ÔÇÖda HavzaÔÇÖya ge├žti ve temaslar─▒na burada devam etti. HavzaÔÇÖda d├╝┼čman i┼čgalini k─▒nayan co┼čkulu mitingler d├╝zenlenmi┼č, en ├╝cra kasaba ve k├Âylere kadar bu hareket geni┼čletilmeye ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu s─▒rada mitinglerde her t├╝rl├╝ sald─▒r─▒n─▒n silahla ├Ânlenmesi gerekti─či ├╝zerinde durularak, mill├« m├╝cadelenin silahl─▒ yap─▒laca─č─▒ y├Ân├╝nde kamuoyu olu┼čturulmu┼čtu.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Osmanl─▒ ve Te┼čkilat─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n M├╝ttefiki K├╝├ž├╝k Han

HavzaÔÇÖdan AmasyaÔÇÖya ge├žen Mustafa Kemal Pa┼ča, Sarayd├╝z├╝ÔÇÖnde bayram co┼čkusuyla kar┼č─▒land─▒. 21-22 Haziran gecesi yaveri Cevat Abbas BeyÔÇÖe Amasya Genelgesini yazd─▒rd─▒ ve b├╝t├╝n sivil ve askeri makamlara g├Ânderdi. Bu genelge Mustafa Kemal Pa┼ča, Ali Fuat Pa┼ča (Cebesoy), Rauf Bey (Orbay), Refet Bey (Bele) taraf─▒ndan imzalanm─▒┼čt─▒r.

Amasya Genelgesi, mill├« m├╝cadelenin sebeplerini ve nas─▒l yap─▒laca─č─▒n─▒ i├žeren bir program olmakla beraber mill├« kurtulu┼č sava┼č─▒n─▒n ba┼člang─▒c─▒yd─▒. B├╝y├╝k Millet MeclisiÔÇÖnin temeli burada at─▒lm─▒┼čt─▒r. Amasya GenelgesiÔÇÖnin ilk b├Âl├╝mlerinde vatan─▒n i├žinde bulundu─ču olumsuz ┼čartlar anlat─▒larak, kurtulu┼čun milletin kendi elinde oldu─ču belirtilmi┼čtir. Amasya GenelgesiÔÇÖnin mill├« m├╝cadele ve sonras─▒nda kurulacak olan T├╝rk devletini ilk temel ta┼č─▒d─▒r. Mill├« M├╝cadelenin ilk bildirgesi ve ulusal egemenli─če ula┼č─▒lmas─▒n─▒n ilk ad─▒m─▒ say─▒lan Amasya Genelgesi, milli egemenli─čin temel unsurlar─▒n─▒ ┼ču c├╝mlelerle belirtmi┼čtir:

ÔÇśÔÇśÔÇŽ Milletin istiklalini yine milletin azim ve karar─▒ kurtaracakt─▒rÔÇÖÔÇÖ. ÔÇśÔÇśÔÇŽ AnadoluÔÇÖnun her bak─▒mdan en emin mahalli olan SivasÔÇÖta milli bir kongrenin serian inikad─▒ (acele toplanmas─▒) takarr├╝r etmi┼čtir.ÔÇÖÔÇÖ

Amasya Tamimi memleket savunmas─▒n─▒ te┼čkilatland─▒rmaktan daha ├Âteye, Sivas Kongresi ile ger├žekle┼čecek olan, ─░stanbulÔÇÖdan ayr─▒ bir t├╝r h├╝k├╗met kurulmas─▒n─▒ da ├Âng├Ârm├╝┼čt├╝r. Ayr─▒ca, Amasya Tamimi ile ortaya konan mill├« irade anlay─▒┼č─▒, kurulacak yeni devletin mayas─▒n─▒ te┼čkil eder. Bu ger├žek milletin ba─č─▒ms─▒z ya┼čama iradesinde oldu─čudur. Millet hadiselerin ortaya koydu─ču kadere boyun e─čmemektedir. Y├╝zy─▒llard─▒r al─▒┼čt─▒─č─▒ kadercili─čin yerine, istiklal parolas─▒n─▒ se├žmi┼čtir.

Bundan sonra, 23 Temmuz-7 A─čustos tarihleri aras─▒nda yap─▒lan Erzurum KongresiÔÇÖnde Mustafa Kemal Pa┼ča, milletin kaderine h├ókim olan mill├« iradenin ancak AnadoluÔÇÖdan do─čaca─č─▒n─▒ belirterek, mill├« iradeden olu┼čacak bir heyetin derhal olu┼čturulmas─▒ gerekti─či ├╝zerinde durmu┼čtur. Ayr─▒ca ├ž─▒kar─▒lan bir t├╝z├╝kle Do─ču Vilayetlerinde bulunan Milli Cemiyetler birle┼čtirilmi┼čtir. Kongre ile ba─č─▒ms─▒z bir devlet, millet iradesine dayanan bir meclis fikri daha da belirginle┼čmi┼čtir.

ÔÇśÔÇśÔÇŽ Kuvayi Milliyeyi amil (etken) ve ─░radei Milliyeyi h├ókim k─▒lmak esast─▒rÔÇŽÔÇÖÔÇÖ ÔÇśÔÇśÔÇŽ Meclisi Millinin derhal i├žtima─▒n─▒ (toplanmas─▒n─▒) ve icraat─▒ h├╝k├╝metin Meclisin murakabesine (denetimini) vazÔÇÖ─▒n─▒ temin etmek i├žin ├žal─▒┼č─▒lacakt─▒rÔÇŽÔÇÖÔÇÖ

Erzurum Kongresi, ─░stanbul H├╝k├╝meti ve ─░tilaf devletlerince hi├ž ho┼č kar┼č─▒lanmam─▒┼č, Sadrazam Damat Ferit Pa┼ča, ajanslara verdi─či deme├žlerde bu kongreyi ve yap─▒lan faaliyetleri devlete ve h├╝k├╝mete yap─▒lan bir isyan olarak nitelendirmi┼čtir. D├╝┼čman devletlerin t├╝m engellemelerine ra─čmen Sivas Kongresi ulusal bir kongre olarak toplanm─▒┼č, Erzurum KongresiÔÇÖnde do─ču illeri ad─▒na al─▒nan karalar yurt genelini kapsayacak bir bi├žimde yeniden benimsenmi┼čtir. Burada, Anadolu ve Rumeli M├╝dafaa-i Hukuk Cemiyetleri bir ├žat─▒ alt─▒nda birle┼čtirildi.

Heyet-i Temsiliye olu┼čturulup ba┼čkanl─▒─č─▒na Mustafa Kemal Pa┼ča se├žilmi┼č, milletin t├╝m├╝n├╝ temsil etme yetkisi bir elde toplanm─▒┼č, milletin ba┼čvuraca─č─▒ tek mevkinin Heyet-i Temsiliye oldu─ču vurgulanm─▒┼čt─▒. Bu karar, telgrafla t├╝m yurttaki komutanlara, valilere ayr─▒ca kongre karar─▒ olaraktan padi┼čaha da bildirilmi┼čtir. Bu davran─▒┼č, millet meclisine giden yolda at─▒lm─▒┼č en ├Ânemli ad─▒md─▒r. Temsil Heyeti, AnkaraÔÇÖda a├ž─▒lacak olan millet meclisine kadar ├ódeta bir h├╝k├╝met gibi ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r.

Birinci Meclis

11 Nisan 1920 tarihinde Meclis-i Mebusan bir daha toplanmamak ├╝zere kapanm─▒┼čt─▒. Bundan sonra, Mustafa Kemal Pa┼ča ├Ânderli─činde y├╝r├╝t├╝len Mill├« M├╝cadelenin te┼čkilatland─▒r─▒lmas─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼članm─▒┼č, ilk olarak AnkaraÔÇÖda a├ž─▒lacak olan milli meclis i├žin faaliyetlerde bulunulmu┼čtur. AnkaraÔÇÖda Millet MeclisiÔÇÖnin a├ž─▒lmas─▒ i├žin al─▒nan ciddi tedbirlerin ba┼č─▒nda, Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├╝lkenin i├žerisinde bulundu─ču duruma g├Âre, meclisle ve se├žimle ilgili bir tebligat

haz─▒rlay─▒p bunu t├╝m yurtta yay─▒nlamas─▒d─▒r. Mustafa Kemal Pa┼ča bu konudaki kararl─▒l─▒─č─▒n─▒ ve tatbikini g├Âsteren tebli─či, 19 Mart 1920ÔÇÖde yani ─░stanbulÔÇÖun i┼čgalinden ├╝├ž g├╝n sonra yay─▒nlam─▒┼čt─▒r. Bu tebli─č i┼čin ├Ânemini ve nas─▒l yap─▒lmas─▒ gerekti─čini ortaya koymaktad─▒r. Bu tebli─če g├Âre;

1-AnkaraÔÇÖda salahiyet-i fevkaladeye malik bir Meclis umur-─▒ milleti tedvir ve

murakabe etmek ├╝zere i├žtima edecektir.

2- Bu meclise aza olarak intihab olunacak zevat mebÔÇÖusan hakk─▒ndaki ┼čeraiti

kanuniyeye tabidir.

3-─░ntihabatta livalar esas ittihaz edilecektir.

4- Her livadan be┼č aza intihab olunacakt─▒r.

5- Her liva kazalar─▒ndan celbedece─či m├╝ntehib-i sanilerinden ve merkezi liva idare

ve belediye meclisleriyle liva M├╝dafaa-i Hukuk Heyeti idarelerinin ve vilayetlerde

merkezi vilayet heyeti merkeziyelerinden belediye meclisinden ve merkezi vilayet ile

merkez kazas─▒ ve merkeze merbut kaza m├╝ntehib-i sanilerinden m├╝rekkep bir meclis

taraf─▒ndan ayn─▒ g├╝nde ve ayn─▒ celsede icra edilecektir.

6- Bu meclis azal─▒─č─▒na her f─▒rka, z├╝mre ve cemiyet taraf─▒ndan namzet g├Âsterebilmesi

caiz oldu─ču gibi her ferdin aday olmaya hakk─▒ vard─▒r.

7- ─░ntihabata, her mahalin en b├╝y├╝k m├╝lkiye memuru riyaset edecek ve selamet-i

intihaptan mesul olacakt─▒r.

8- ─░ntihap, rey-i hafi ve ekseriyeti mutlaka ile icra ve oylar─▒n tasnifi, Meclisin

i├žlerinden intihap edece─či iki zat taraf─▒ndan, fakat huzur-─▒ Mecliste ifa edilecektir.

9- ─░ntihab neticesinde, bilumum azan─▒n imza ve zat m├╝h├╝rlerini muhtevi ├╝├ž n├╝sha

mazbata tanzim olunacak. Bir n├╝shas─▒ mahalinde al─▒konularak di─čer iki n├╝shas─▒n─▒n biri intihap olunan zata tevdi ve di─čeri Meclise irsal olunacakt─▒r.

10- Azalar─▒n alacaklar─▒ tahsisat, bilahare Meclis├že takarrur ettirilecektir. Ancak

azimet harc─▒rahlar─▒ intihap Meclislerinin masarif-i zaruriye hesab─▒yla takdir edece─či

miktar ├╝zerinden, mahalleri h├╝k├╝metlerince temin olunacakt─▒r.

11- ─░ntihabat nihayet on be┼č g├╝n zarf─▒nda ekseriyetle AnkaraÔÇÖda i├žtima─▒ edilmek

├╝zere itmam olunarak, azalar tahrir ve netice azan─▒n isimleriyle birlikte derhal i┼čÔÇÖar

edilecektir.

Mustafa Kemal Pa┼ča bu tebli─či haz─▒rlarken iki g├╝n s├╝reyle telgraf ba┼č─▒nda kalarak ├že┼čitli b├Âlgelerde bulunan kumandanlarla fikir al─▒┼čveri┼či yapm─▒┼č, onlar─▒n da g├Âr├╝┼člerini alm─▒┼čt─▒r. Mustafa Kemal tebligata dair yazm─▒┼č oldu─ču ilk m├╝sveddelerde, ┬áÔÇśÔÇśMeclis-i M├╝essesanÔÇÖÔÇÖ (Kurucu Meclis) tabirini kullanm─▒┼čt─▒. Bu kelimeyi kullanmas─▒ndaki maksat, mevcut y├Ânetim ┼čeklinin de─či┼čtirilmesini, AnkaraÔÇÖda a├ž─▒lacak olan yeni mecliste ger├žekle┼čtirmekti. Fakat bu yakla┼č─▒m, Pa┼čalar aras─▒nda birtak─▒m tart─▒┼čmalara neden olmu┼čtur.

ÔÇśÔÇś Ben ilk yazd─▒─č─▒m m├╝sveddede meclisi m├╝essisan tabirini kullanm─▒┼čt─▒m. Maksad─▒m da toplanacak meclisin rejimi de─či┼čtirmek salahiyetiyle ilk anda m├╝cehhez bulunmas─▒n─▒ temin etmek idi. Fakat bu tabirin kullan─▒lmas─▒ndaki maksad─▒ l├╝zumu izah edemedi─čim gibi halk─▒n ├╝nsiyet etmedi─či bir tabirdir, diye Erzurum ve SivasÔÇÖtan ikaz edildim. Bunun ├╝zerine salahiyeti fevkaladeye malik bir meclis tabirini kullanmakla iktifa ettim.ÔÇÖÔÇÖ

19 MartÔÇÖta yay─▒nlanan bu tebli─čde, memleket i┼člerini idare etmek ve denetlemek i├žin ola─čan├╝st├╝ yetkilere sahip bir meclis tan─▒m─▒ yap─▒l─▒rken, yasama, y├╝r├╝tme ve yarg─▒ g├╝├žlerinin tek elde yani B├╝y├╝k Millet Meclisinde toplanmas─▒ kastedilmi┼čtir. Heyet-i TemsiliyeÔÇÖnin t├╝m yurtta etkin olamamas─▒ nedeniyle ve kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n yetersiz olu┼ču, se├žimleri olumsuz etkilemi┼č, fakat buna ra─čmen se├žimler t├╝m yurtta kesintisiz olarak devam etmi┼čtir. 29 MartÔÇÖta Sivas, Kayseri, Malatya, Tokat, Yozgat ve Kastamonu illeri se├žimleri tamamlayarak vekillerini AnkaraÔÇÖya g├Ândermi┼člerdir. ─░stanbulÔÇÖdan meclise kat─▒lacak olanlarsa, daha ├Ânce 1919 se├žimleri ile se├žilmi┼č olup Meclis-i MebusanÔÇÖ─▒n ─░tilaf Devletlerince kapat─▒lmas─▒ndan sonra buradan ka├žarak AnkaraÔÇÖya ula┼čan milletvekilleriydi. Bu grup AnkaraÔÇÖdaki meclisin iki ayr─▒ se├žimle olu┼čmas─▒na neden oldu. ├ç├╝nk├╝ ─░stanbulÔÇÖdan bir ├Ânceki meclisten gelen 82 milletvekili de vard─▒.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  ─░zmirÔÇÖin ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒ - 15 May─▒s 1919

Birinci B├╝y├╝k Millet Meclisi ─░sim DefteriÔÇÖnde, d├Ânem sonunda 337 mebusun bulundu─ču, d├Ânem boyunca 71 mebusun istifa etti─či, 24 mebusun vefat etti─či, 3 mebusun mebuslu─čunun d├╝┼čt├╝─č├╝ ve 1 mebusun da mebuslu─čunun reddedildi─či, bir ba┼čka mebusun da vekilli─činin onaylanmad─▒─č─▒ belirtilerek b├Âylece toplam ├╝ye say─▒s─▒ 437 oldu─ču belirlenmi┼čtir. Ancak ad─▒ ge├žen 437 mebustan 142 si birden fazla livadan se├žilmi┼č g├Âr├╝nmektedir. Mustafa Kemal Pa┼ča ise 1 Mart 1921 tarihli konu┼čmas─▒nda meclis ├╝ye say─▒s─▒n─▒ 350 olarak belirtmi┼čtir. 270ÔÇÖi yeni se├žilen, 80ÔÇÖi Meclis-i Mebusan k├Âkenli olan mebuslard─▒r. Bu mebuslar─▒n 331ÔÇÖi, bu tarihe kadar BMMÔÇÖne kat─▒lm─▒┼č ancak 19ÔÇÖu hi├žbir oturuma kat─▒lmam─▒┼čt─▒r.

Birinci B├╝y├╝k Millet Meclisi, 23 Nisan 1920 g├╝n├╝ halk─▒n co┼čkusu ve t├Ârenle a├ž─▒ld─▒. Memleketin her taraf─▒ndan se├žilerek gelen mebuslar ile ─░stanbulÔÇÖdan AnkaraÔÇÖya ula┼čan mebuslar, b├╝t├╝n h├╝k├╝met memurlar─▒ ve Ankara halk─▒, ayr─▒ca yurdun ├že┼čitli b├Âlgelerinden meclisin a├ž─▒l─▒┼č t├Ârenini g├Ârmeye gelen ki┼čiler vard─▒. ├ľncelikle Hac─▒ Bayram CamiÔÇÖnde Cuma namaz─▒ k─▒l─▒nd─▒ktan sonra, toplanan kalabal─▒k ellerinde sancaklarla meclisin ├Ân├╝ne gelmi┼čler ve kap─▒ ├Ân├╝nde dualar okunup kurbanlar kesildikten sonra meclis a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.

Meclis 23 Nisan 1920ÔÇÖde a├ž─▒l─▒p ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼člad─▒─č─▒nda, AnadoluÔÇÖda bulunan halk─▒n ├žo─ču meclisin a├ž─▒lmas─▒n─▒ duymad─▒─č─▒ gibi, daha ─░stanbulÔÇÖun i┼čgalinden bile haberdar de─čillerdi. Oysa B├╝y├╝k Millet Meclisi a├ž─▒l─▒┼č amac─▒n─▒ halk─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒k ve ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ sa─člamak olarak g├Âstermi┼čti. BMMÔÇÖnin etraf─▒nda adam toplamak i├žin ama├žlar─▒n─▒n ne oldu─čunu belirtecek bir bildirinin yay─▒nlanmas─▒ gerekti─čini Hamdullah Suphi Bey dile getirmi┼čtir. Beypazar─▒ÔÇÖnda da isyanlar─▒n ba┼člamas─▒ sonucu ÔÇśÔÇś─░r┼čad HeyetiÔÇÖÔÇÖ ad─▒ alt─▒nda bir komitenin olu┼čturulmas─▒ d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼čt├╝r. ─░smail ┼×├╝kr├╝ Bey yeni bir propaganda ├Ârg├╝t├╝ kurmak yerine ÔÇśÔÇśDar├╝lhikmeyeÔÇÖÔÇÖ g├Ârev verilmesini istemi┼čtir. Meclis├že ├Ânemli kar┼č─▒lanm─▒┼čt─▒r. B├Âylece bir ir┼čat komitesi olu┼čturulmu┼č, ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼člad─▒─č─▒ s─▒rada, BMMÔÇÖde isyanlar─▒ durdurabilmek i├žin toplan─▒┼č nedenlerini ve ama├žlar─▒n─▒ halka anlatmak amac─▒yla bir bildirinin haz─▒rlanmas─▒ i┼čini Hamdullah Suphi BeyÔÇÖe vermi┼čtir.

Birinci B├╝y├╝k Millet MeclisiÔÇÖnde H├╝k├╝metin Kurulmas─▒

┬á23 Nisan 1920ÔÇÖde a├ž─▒lan B├╝y├╝k Millet Meclisi hemen ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼člam─▒┼č ve a├ž─▒ld─▒─č─▒n─▒n ikinci g├╝n├╝ olan 24 NisanÔÇÖda bir kanun ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r. B├Âylece, Meclis yasama ile ilgili g├Ârevlerine ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu arada meclisin ├ž─▒kard─▒─č─▒ kanun ve ald─▒─č─▒ kararlar─▒ yerine getirecek bir y├╝r├╝tme organ─▒n─▒n kurulmas─▒ ┼čart olmu┼čtu. ─░stanbul H├╝k├╝meti de yok say─▒ld─▒─č─▒ndan, Milli Egemenlik esas─▒na dayanan h├╝k├╝met kurulmal─▒yd─▒. Bunlar─▒ kavrayan Mustafa Kemal Pa┼ča, MeclisÔÇÖin 24 Nisan tarihli oturumda yapt─▒─č─▒ konu┼čma sonras─▒nda, h├╝k├╗met te┼čkiliyle ilgili birtak─▒m esaslar ortaya koymu┼čtur. Bu esaslar ┼č├Âyledir;

Tarih tecr├╝belerine, ilmi verilerine ve halen i├žinde bulunulan ┼čartlara g├Âre memleketin milli kuvvetlerini bir te┼čkilatta birle┼čtirmek esast─▒r.

-Bu te┼čkilat Osmanl─▒ Anayasa metinleri gere─čince olmamal─▒d─▒r. Milli vicdan─▒n ifadesi olan Meclisin yapaca─č─▒ kanunlara ba─čl─▒ bir h├╝k├╝metin kurulmas─▒ ┼čartt─▒r.

-Meclis, h├╝k├╝meti(─░cra HeyetiÔÇÖni) kontrolle yetinecek ÔÇśÔÇśmurak─▒b ve m├╝dekkikÔÇÖÔÇÖ126 bir yasama organ─▒ de─čildir, milletin mukadderat─▒na bu s─▒fatla ve ku┼čbak─▒┼č─▒ bakamaz. Fakat bu mukadderata ÔÇśÔÇśbilfiil i┼čtigal etmekÔÇÖÔÇÖ zorundad─▒r.

Bundan dolay─▒, Meclis yasama y├╝r├╝tme yetkilerini kendisinde toplam─▒┼č olmal─▒d─▒r.┬á

  • Meclis g├╝nl├╝k politika ve idare i┼člerinin ayr─▒nt─▒s─▒na kadar inemeyece─činden ve me┼čgul olamayaca─č─▒ndan kendi i├žlerinden bir heyet se├žmelidir. Belli h├╝k├╝met i┼člerine g├Âre ayr─▒lm─▒┼č dairelerin idaresi, bu heyet ├╝yelerine verilmelidir. Bu heyetin ad─▒ ÔÇśÔÇśHeyet-i ─░craiyeÔÇÖÔÇÖ olmal─▒d─▒r. ├ťyelerine de ÔÇśÔÇśVekilÔÇÖÔÇÖ denilmelidir.
  • Meclisin kendisi mercisiz kalm─▒┼čt─▒r. Bunun i├žin se├žece─či ba┼čkan meclisi temsil etmeli, fakat ─░cra Heyetinin de ba┼čkan─▒ olmal─▒d─▒r. Bu ki┼či de di─čer vekiller gibi, meclise kar┼č─▒ sorumlu olacakt─▒r.
  • Reissiz bir h├╝k├╝met v├╝cuda getirmek zaruriyeti i├žindeyiz. ├ç├╝nk├╝ Padi┼čah-Halife hem Osmanl─▒lar─▒n, hem de b├╝t├╝n M├╝sl├╝manlar─▒n ba┼č─▒ olmakla beraber zor durumdad─▒r. Bu sebeple ge├žici dahi olsa, AnadoluÔÇÖda bir h├╝k├╗met reisli─či veya bir padi┼čah vekilli─či kurmak do─čru olmaz. Maksat Padi┼čah-Halifenin kurtar─▒lmas─▒d─▒r. Se├žimle i┼č ba┼č─▒na gelen Meclise s─▒n─▒rl─▒ yasama yetkileri vermekten ziyade, onu mill├« iradenin yeg├óne merkezi yapmak, b├Âyle tan─▒mak gerekir. O halde, Meclisten daha ├╝st├╝n bir hukuki ve siyasi kuvvet(mill├« egemenli─či kullanacak daha ├╝st├╝n bir organ) bulunmayacakt─▒r.
  • T├╝rkiyeÔÇÖnin siyasi tarihinde, taklit h├╝k├╝met rejimleri vard─▒r. ─░stibdatlar vard─▒r. Teklif bu olaylardan al─▒nan derslere g├Âre yap─▒lmaktad─▒r. Karar, Meclis Umumi Heyetindedir. ─░├žinde bulunulan ola─čan├╝st├╝ durum s├╝ratle hareket edilmesini gerektirmektedir. ┬áBu ├Ânergenin kapsad─▒─č─▒ ilkeler Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Nutkunda yer almaktad─▒r.

 

Mustafa KemalÔÇÖin h├╝k├╝metin te┼čkili hakk─▒ndaki teklifi milletvekilleri taraf─▒ndan co┼čkuyla kar┼č─▒lanm─▒┼čt─▒r. Yap─▒lan tart─▒┼čmalar ve g├Âr├╝┼čmeler neticesinde teklif oldu─ču gibi kabul edilmi┼čtir. 2 May─▒s 1920ÔÇÖde yap─▒lan g├Âr├╝┼čmelerde ise h├╝k├╗metin kurulmas─▒ i├žin gerekli ortam haz─▒rlanm─▒┼č, Genelkurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n da h├╝k├╗metin i├žerisinde yer almas─▒ uygun g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

  • Nevin BALTA

Toplam Okuma: 416 , Bug├╝n: 2 

Nevin BALTA

Nevin BALTA

Gaziantep 1968, Gazi ├ťniversitesi ─░leti┼čim Fak├╝ltesi Gazetecilik ve Halkla ─░li┼čkiler B├Âl├╝m├╝ (1988) mezunu. Gazi ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Master Program─▒n─▒ 1992ÔÇÖde tamamlad─▒. T├╝rk Dil Kurumunun a├žt─▒─č─▒ s─▒nav─▒ kazanarak Uzman Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ kadrosuyla 1989ÔÇÖda i┼če ba┼člad─▒. 3 y─▒l sonra Uzman kadrosuna atand─▒. TDKÔÇÖde Ki┼či Adlar─▒ S├Âzl├╝─č├╝ ├çal─▒┼čma Grubunda ve Dil Bilimi ve Dil Bilgisi Kolundaki ├žal─▒┼čmalara kat─▒ld─▒. T├╝rk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, T├╝rk D├╝nyas─▒ Dil ve Edebiyat Dergisi, T├╝rk Dili Ara┼čt─▒rmalar Y─▒ll─▒─č─▒ Belleten dergilerinin yay─▒na haz─▒rlanmas─▒nda g├Ârev ald─▒. ├çe┼čitli gazete ve dergilerde; yer adlar─▒, dil, edebiyat, bas─▒n tarihi ve folklor konulu yaz─▒lar─▒ yay─▒mlanmaktad─▒r. H├ólen T├╝rk Dil Kurumunda Uzman olarak g├Ârev yapmaktad─▒r. Eserleri: ÔÇó T├╝rk D─▒┼č Politikas─▒-Milliyetten Yans─▒malar, Lazet Ofset Yay─▒nlar─▒, 2005. ÔÇó D├╝┼č├╝nce Okyanusu Mevlana, Kanguru Yay─▒nlar─▒, 2. bask─▒, Ankara 2008. ÔÇó Gaziantep Yer Adlar─▒ ├ťzerine Bir ─░nceleme, Gaziantep Valili─či-─░l K├╝lt├╝r ve Turizm M├╝d├╝rl├╝─č├╝ Ortak Yay─▒n─▒, Gaziantep, 2010. ÔÇó Anadolu Kad─▒n Ba┼čl─▒klar─▒, Alter Yay─▒nc─▒l─▒k, 2014. ÔÇó Antep-Halep-┼×am ├ť├žgeninde Kuvay─▒ Milliye (Bask─▒ a┼čamas─▒nda). ÔÇó E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Nevin Balta
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Mustafa KemalÔÇÖi SamsunÔÇÖa G├Ânderen Naz─▒r: ┼×akir Pa┼ča

Mustafa KemalÔÇÖi SamsunÔÇÖa G├Ânderen Naz─▒r: ┼×akir Pa┼ča

20 May─▒s 2020, Mustafa KemalÔÇÖi SamsunÔÇÖa G├Ânderen Naz─▒r: ┼×akir Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
ÔÇś─░┼čte Gidiyorum ├çe┼čmi Siyah─▒mÔÇÖ

ÔÇś─░┼čte Gidiyorum ├çe┼čmi Siyah─▒mÔÇÖ

19 May─▒s 2020, ÔÇś─░┼čte Gidiyorum ├çe┼čmi Siyah─▒mÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Tuna Deltas─▒’nda Bizden ─░zler -1

Tuna Deltas─▒’nda Bizden ─░zler -1

19 May─▒s 2020, Tuna Deltas─▒’nda Bizden ─░zler -1 i├žin yorumlar kapal─▒
VahideddinÔÇÖin S├╝rg├╝ndeki Hac Yolculu─ču ve Birka├ž Bildirisi

VahideddinÔÇÖin S├╝rg├╝ndeki Hac Yolculu─ču ve Birka├ž Bildirisi

19 May─▒s 2020, VahideddinÔÇÖin S├╝rg├╝ndeki Hac Yolculu─ču ve Birka├ž Bildirisi i├žin yorumlar kapal─▒
VahidettinÔÇÖin beyannamesiÔÇŽ Mustafa KemalÔÇÖi AnadoluÔÇÖya kim g├Ânderdi?

VahidettinÔÇÖin beyannamesiÔÇŽ Mustafa KemalÔÇÖi AnadoluÔÇÖya kim g├Ânderdi?

17 May─▒s 2020, VahidettinÔÇÖin beyannamesiÔÇŽ Mustafa KemalÔÇÖi AnadoluÔÇÖya kim g├Ânderdi? i├žin yorumlar kapal─▒
Mezar─▒nda bile rahat b─▒rak─▒lmayan ┼×ehzade Cem Sultan

Mezar─▒nda bile rahat b─▒rak─▒lmayan ┼×ehzade Cem Sultan

17 May─▒s 2020, Mezar─▒nda bile rahat b─▒rak─▒lmayan ┼×ehzade Cem Sultan i├žin yorumlar kapal─▒
Lodos esti─činde u├žaklar BursaÔÇÖya inemezdi

Lodos esti─činde u├žaklar BursaÔÇÖya inemezdi

9 May─▒s 2020, Lodos esti─činde u├žaklar BursaÔÇÖya inemezdi i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Bas─▒n─▒ndan U├žan Daire Haberleri

Bursa Bas─▒n─▒ndan U├žan Daire Haberleri

9 May─▒s 2020, Bursa Bas─▒n─▒ndan U├žan Daire Haberleri i├žin yorumlar kapal─▒
Yalova Vilayetine ─░skan Edilen Kafkas G├Â├žmenleri

Yalova Vilayetine ─░skan Edilen Kafkas G├Â├žmenleri

9 May─▒s 2020, Yalova Vilayetine ─░skan Edilen Kafkas G├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
K├╝reselle┼čme K─▒skac─▒nda E─čitim Sanc─▒m─▒z

K├╝reselle┼čme K─▒skac─▒nda E─čitim Sanc─▒m─▒z

9 May─▒s 2020, K├╝reselle┼čme K─▒skac─▒nda E─čitim Sanc─▒m─▒z i├žin yorumlar kapal─▒
Edebiyat ─░li┼čkisi ve Sinema

Edebiyat ─░li┼čkisi ve Sinema

9 May─▒s 2020, Edebiyat ─░li┼čkisi ve Sinema i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ Devletinde Sinema

Osmanl─▒ Devletinde Sinema

9 May─▒s 2020, Osmanl─▒ Devletinde Sinema i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa ve Civar─▒ | Marie de Launay – Bonkowski Bey

Bursa ve Civar─▒ | Marie de Launay – Bonkowski Bey

9 May─▒s 2020, Bursa ve Civar─▒ | Marie de Launay – Bonkowski Bey i├žin yorumlar kapal─▒
Kadersiz T├╝rk├╝ler

Kadersiz T├╝rk├╝ler

24 Nisan 2020, Kadersiz T├╝rk├╝ler i├žin yorumlar kapal─▒
Dili Olmayan─▒n Yolu da Olmaz Beli deÔÇŽ

Dili Olmayan─▒n Yolu da Olmaz Beli deÔÇŽ

24 Nisan 2020, Dili Olmayan─▒n Yolu da Olmaz Beli deÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žine ├ť├ž Elma Koy ÔÇô Amma!…

─░├žine ├ť├ž Elma Koy ÔÇô Amma!…

24 Nisan 2020, ─░├žine ├ť├ž Elma Koy ÔÇô Amma!… i├žin yorumlar kapal─▒
ÔÇťNem Alacak Felek BenimÔÇŁ

ÔÇťNem Alacak Felek BenimÔÇŁ

24 Nisan 2020, ÔÇťNem Alacak Felek BenimÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Hayati Vasfi Ta┼čy├╝rek Vard─▒, Yeni Yetmeler Bilmez Onu

Bir Hayati Vasfi Ta┼čy├╝rek Vard─▒, Yeni Yetmeler Bilmez Onu

24 Nisan 2020, Bir Hayati Vasfi Ta┼čy├╝rek Vard─▒, Yeni Yetmeler Bilmez Onu i├žin yorumlar kapal─▒
─░┼čte O ┼×ampiyon ─░smet Atl─▒’d─▒r

─░┼čte O ┼×ampiyon ─░smet Atl─▒’d─▒r

24 Nisan 2020, ─░┼čte O ┼×ampiyon ─░smet Atl─▒’d─▒r i├žin yorumlar kapal─▒
Deste Deste Dertli, ├çileke┼č A┼č─▒k Ferrahi

Deste Deste Dertli, ├çileke┼č A┼č─▒k Ferrahi

24 Nisan 2020, Deste Deste Dertli, ├çileke┼č A┼č─▒k Ferrahi i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar