─░zmirÔÇÖin ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒ – 15 May─▒s 1919

─░zmirÔÇÖin ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒ – 15 May─▒s 1919

Nevin BALTA

Gaziantep 1968, Gazi ├ťniversitesi ─░leti┼čim Fak├╝ltesi Gazetecilik ve Halkla ─░li┼čkiler B├Âl├╝m├╝ (1988) mezunu.
Gazi ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Master Program─▒n─▒ 1992ÔÇÖde tamamlad─▒. T├╝rk Dil Kurumunun a├žt─▒─č─▒ s─▒nav─▒ kazanarak Uzman Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ kadrosuyla 1989ÔÇÖda i┼če ba┼člad─▒. 3 y─▒l sonra Uzman kadrosuna atand─▒.
TDKÔÇÖde Ki┼či Adlar─▒ S├Âzl├╝─č├╝ ├çal─▒┼čma Grubunda ve Dil Bilimi ve Dil Bilgisi Kolundaki ├žal─▒┼čmalara kat─▒ld─▒. T├╝rk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, T├╝rk D├╝nyas─▒ Dil ve Edebiyat Dergisi, T├╝rk Dili Ara┼čt─▒rmalar Y─▒ll─▒─č─▒ Belleten dergilerinin yay─▒na haz─▒rlanmas─▒nda g├Ârev ald─▒.├çe┼čitli gazete ve dergilerde; yer adlar─▒, dil, edebiyat, bas─▒n tarihi ve folklor konulu yaz─▒lar─▒ yay─▒mlanmaktad─▒r.
H├ólen T├╝rk Dil Kurumunda Uzman olarak g├Ârev yapmaktad─▒r.
Eserleri:
ÔÇó T├╝rk D─▒┼č Politikas─▒-Milliyetten Yans─▒malar, Lazet Ofset Yay─▒nlar─▒, 2005.
ÔÇó D├╝┼č├╝nce Okyanusu Mevlana, Kanguru Yay─▒nlar─▒, 2. bask─▒, Ankara 2008.
ÔÇó Gaziantep Yer Adlar─▒ ├ťzerine Bir ─░nceleme, Gaziantep Valili─či-─░l K├╝lt├╝r ve Turizm M├╝d├╝rl├╝─č├╝ Ortak Yay─▒n─▒, Gaziantep, 2010.
ÔÇó Anadolu Kad─▒n Ba┼čl─▒klar─▒, Alter Yay─▒nc─▒l─▒k, 2014.
ÔÇó Antep-Halep-┼×am ├ť├žgeninde Kuvay─▒ Milliye (Bask─▒ a┼čamas─▒nda).
ÔÇó E-Posta: NevinBalta@hotmail.com
Nevin BALTA

I.D├╝nya Sava┼č─▒ Almanya ve m├╝ttefiklerinin ma─člubiyetiyle sonu├žlanm─▒┼čt─▒. Osmanl─▒ Devleti b├╝t├╝n s─▒k─▒nt─▒lar─▒na ra─čmen d├Ârt y─▒l boyunca sekiz cephede (Irak, ─░ran, Filistin, Suriye, Sina, Gali├žya, ├çanakkale, Romanya, Kafkasya) sava┼čt─▒. Bir├žok cephelerde, ├Âzellikle ├çanakkale ve Kut-├╝l amaraÔÇÖda b├╝y├╝k ba┼čar─▒lar elde etmesine ve hi├žbir cephede kesin bir yenilgiye u─čramamas─▒na ra─čmen yenilen devletler saf─▒nda oldu─ču i├žin 30 Ekim 1918ÔÇÖde ─░tilaf devletleriyle Mondros Ate┼čkes Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒ imzalamak zorunda kalm─▒┼čt─▒.

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda yenilmesi ile T├╝rk tarihi yeni bir safhaya girmi┼čti. Mondros M├╝tarekesi’nin imzalanmas─▒ndan sonra Anadolu’nun baz─▒ k─▒s─▒mlar─▒ Fransa, ─░ngiltere, ─░talya ve Yunanistan gibi Bat─▒l─▒ devletlerin i┼čgaline u─čram─▒┼čt─▒. Anadolu’daki i┼čgal hareketleri I. D├╝nya Sava┼č─▒’n─▒n devam─▒ niteli─čindeydi. Bilindi─či gibi Osmanl─▒ Devleti I. D├╝nya Sava┼č─▒’nda Kanal, Irak ve Filistin cephelerinde ─░ngiltere ile sava┼čm─▒┼čt─▒r. Kanal Cephesi ve Filistin Cephesi’nin ├ž├Âkmesi ├╝zerine Osmanl─▒ ordular─▒ HalepÔÇÖin kuzeyine ├žekilmi┼čti. Irak Cephesi’nde ise Musul’a kadar ├žekilmi┼čti. 30 Ekim 1918’de Mondros M├╝tarekesi imzaland─▒─č─▒nda Musul Osmanl─▒ Devleti’nin s─▒n─▒rlar─▒ i├žindeydi.

ÔÇťD├╝┼čmanlar─▒n Amac─▒, EgeÔÇÖde Yunan ─░┼čgalini Serbest B─▒rakmakÔÇŁ

─░ngilizler, Mondros Ate┼čkes Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n yedinci maddesine dayanarak, ├žok miktarda askerini daha iyi ┼čartlarda bar─▒nd─▒rabilmek i├žin isk├ón m─▒nt─▒kas─▒n─▒ geni┼čletmek istediler. Bu maksad─▒ temin i├žin ─░ngiliz birlikleri AntakyaÔÇÖn─▒n g├╝neyinden itibaren do─čuya do─čru 7. nci Ordu Birlikleri ile temas h├ólinde idi. ─░ngilizlerin Suriye Cephesinde Mondros Antla┼čmas─▒na ayk─▒r─▒ ilk istek ve davran─▒┼člar─▒ ─░skenderunÔÇÖdan ba┼člam─▒┼čt─▒. ─░ngilizler, M├╝tarekeden hemen sonra 1 Kas─▒m 1918’de Irak‘taki g├╝├žlerini toplayarak Musul‘a girdiler. ─░ngilizlerin Suriye Cephesinde Mondros Antla┼čmas─▒ÔÇÖna ayk─▒r─▒ ilk istek ve davran─▒┼člar─▒ ─░skenderunÔÇÖdan ba┼člam─▒┼čt─▒. 9 Kas─▒m 1918ÔÇÖde 15 ki┼čilik bir kuvvetle ─░skenderunÔÇÖu kolayca ve yaln─▒z tehditle i┼čgal eden ─░ngilizler, ┼čehrin etraf─▒nda geni┼č bir b├Âlgeyi de ellerine ge├žirmi┼člerdi. ─░ngiltere harek├ót─▒n─▒ Antep, Mara┼č Vilayetlerine do─čru geni┼čletmi┼čti.

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan ma─člup ├ž─▒kmas─▒ ├╝zerine ─░ngiltere Hindistan yolu ├╝zerindeki bu b├Âlgeyi ele ge├žirmek i├žin faaliyete ge├žti. Sava┼č tela┼č─▒ i├žinde bol keseden yap─▒lan da─č─▒t─▒m daha sonra ─░ngiltereÔÇÖyi rahats─▒z etti. Zira Filistin, Irak ve Suriye CepheleriÔÇÖnde tek ba┼č─▒na sava┼č─▒n b├╝t├╝n y├╝k├╝n├╝ ├žeken ve Osmanl─▒ DevletiÔÇÖni yenen ─░ngiltereÔÇÖnin amac─▒, gizli antla┼čmalar gere─čince FransaÔÇÖya vermesi gereken MusulÔÇÖu, kendi elinde tutmakt─▒.┬á Bu sebeple ─░ngilizler, Frans─▒zlar─▒ Mondros Antla┼čmas─▒ g├Âr├╝┼čmelerine bile katmam─▒┼člard─▒. ─░ngiltere, AvrupaÔÇÖda Frans─▒zlar─▒n g├╝venli─čini sa─člayan tedbirleri desteklemenin ├╝cretini bu devlete Ortado─čuÔÇÖda ├Âdetmeyi d├╝┼č├╝nmekteydi. Bununla birlikte, ─░ngiltere, tampon b├Âlge fikrinden vazge├žmemi┼č, ancak sava┼č sona erdikten sonra stratejisini de─či┼čtirerek, tampon b├Âlgenin s─▒n─▒r─▒n─▒ daha kuzeye do─čru ├žekmeye ve geni┼čletmeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r.

 

─░ngiltereÔÇÖnin bu konudaki faaliyetleri ├╝zerine kaleme al─▒nan raporlardan biri olan 6. Ordu Taharri (Ara┼čt─▒rma) Raporunda, ─░ngilizlerin Araplarla ├Âzellikle ┼×erifÔÇÖin askerler ile birlikte sadece sahil ┼čeridine de─čil Urfa, Antep, Birecik, NizipÔÇÖe do─čru yay─▒lmak istediklerini belirtiliyordu. II. Ordu Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n bu konudaki telgraf─▒n─▒ -Ay─▒ntap Mutasarr─▒fl─▒─č─▒n─▒n bu konudaki yaz─▒s─▒na atfen- 22.12.1334 (1918) tarih ve 10425 nolu telgrafla takdim ettiklerinin hat─▒rlat─▒ld─▒─č─▒ 30 Ekim (1335) 1919 tarihli bu raporda, Sadaret-i Uzma Dairesi (Ba┼čbakanl─▒k)ÔÇÖtan acilen tedbir al─▒nmas─▒ ┼ču ifadelerle talep edilmekteydi:

 

ÔÇťÔÇŽ Mukaddemat─▒ ba┼člam─▒┼č olan bu hulule ┼čimdiden itiraz edilmedi─či takdirde i┼čgal m─▒nt─▒kas─▒n─▒n muhtelif bahanelerle me┼čhale do─čru gittik├že tevsi edece─či bed├«h├«dir (a├ž─▒kt─▒r)ÔÇŽ.ÔÇŁ

 

1919 y─▒l─▒ ba┼člar─▒nda Frans─▒zlar, AdanaÔÇÖda belediye, polis, jandarma ve adliyeyi kontrol├╝ alt─▒na ald─▒klar─▒ s─▒rada ─░ngilizler ise Mara┼č, Antep ve Urfa taraf─▒n─▒ i┼čgal etmek niyetindeydiler. ─░ngiltere, FransaÔÇÖya kar┼č─▒ pazarl─▒k konusu olarak ellerinde bulundurmak amac─▒yla, petrol sahas─▒ Musul Vilayeti ile birlikte Kilis, Cerablus, Birecik, Urfa, Mara┼č ve AntepÔÇÖi i┼čgal etmeyi tasarl─▒yordu.┬á Mondros M├╝tarekesiÔÇÖnin ard─▒ndan Osmanl─▒ H├╝k├╗meti’nin G├╝ney b├Âlgesindeki (Adana, Antep, Urfa ve Mara┼č) sancaklardan asker├« kuvvetleri ├žekmesi ─░tilaf DevletleriÔÇÖnin b├Âlgedeki i┼čgallerini kolayla┼čt─▒r─▒c─▒ bir zemin olu┼čturmu┼čtu.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Mustafa Kemal 12 Ekim 1919 sabah─▒ ┼čafak vaktinde yan─▒na ├ža─č─▒rd─▒─č─▒ K─▒l─▒├ž AliÔÇÖye AntepÔÇÖten g├Ânderilen telgraf─▒ okuduktan sonra emrini ┼č├Âyle tebli─č etmi┼čti:

ÔÇťSeni Mara┼č-Antep havalisinde mill├« kuvvetler te┼čkilat─▒n─▒ yapman i├žin oraya g├Ânderiyorum. Biliyorsun, her savunma beldesi bir cephedir ve burada g├Ârev alanlar, cephe komutanl─▒─č─▒ yetki ve sorumlulu─čuna sahiptirler. D├╝┼čmanlar─▒n amac─▒, EgeÔÇÖde Yunan i┼čgalini serbest b─▒rak─▒rken, kendi ellerindeki topraklar─▒ bizden koparacaklar─▒yla geni┼čletmek ve ba─č─▒ms─▒z T├╝rk DevletiÔÇÖne imk├ón vermemekÔÇŽ ─░lk anda Frans─▒zlar─▒ kar┼č─▒m─▒zda buluyorum. Telgraf─▒ okudun, bu millet esir olur mu? Her yer arkas─▒ndan gidebilece─či asker-sivil insan ar─▒yor. Bug├╝n i├žin en buhranl─▒ b├Âlge Urfa-Mara┼č-AntepÔÇŽ Bu konuda tecr├╝ben var. O b├Âlgenin halk─▒n─▒ bilirim. Yi─čit, sad─▒k, fedak├ór insanlard─▒r.ÔÇŁ

Anadolu’daki Kuvay─▒ Mill├«ye ├ľrg├╝tlenmesine Kar┼č─▒ ├ç─▒kanlar

─░┼čgale kar┼č─▒ bir cemiyet kurulmas─▒ i├žin o b├Âlgenin ileri gelenleri ve halk ├Ârg├╝tlenmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. 4 Eyl├╝l 1919ÔÇÖda toplanan Sivas Kongresi, Mustafa KemalÔÇÖi Heyet-i Temsiliye reisi se├žmi┼čti. Mustafa Kemal Pa┼ča, Heyet-i Temsiliye reisi s─▒fat─▒yla b├╝t├╝n kolordulara, vali ve mutasarr─▒flara Sivas KongresiÔÇÖnin kararlar─▒n─▒ tebli─č ederek, yabanc─▒ i┼čgallere kar┼č─▒ direnilmesini ordu ve milletten istiyor, ÔÇťM├╝dafaa-i Hukuk CemiyetiÔÇŁnin her il ve il├žede kurularak Kongre kararlar─▒n─▒n ger├žekle┼čmesi i├žin ├žal─▒┼č─▒lmas─▒n─▒ tavsiye ediyordu. Sivas KongresiÔÇÖne ili┼čkin genelgeler, t├╝m illere g├Ânderilmi┼čti. Kuvay─▒ Mill├«ye ├Ârg├╝tlenmesi, Sivas KongresiÔÇÖni m├╝teakiben ┼čekillendi. ─░┼čgal alt─▒ndaki illerde M├╝dafaa-i Hukuk CemiyetiÔÇÖnin

Mustafa Kemal Pa┼ča Mill├« M├╝cadele hareketini ba┼člatt─▒─č─▒nda, komuta etti─či askeri birliklerin i┼čgal b├Âlgesinden daha i├žerilere ├žekilmesini istemi┼č daha o g├╝nlerden itibaren n├╝fuz ve iradesinin taalluk etti─či yerlerde milleti intihabata davet ve s─▒ras─▒ geldi─či zaman silaha sar─▒lmak suretiyle hakk─▒n─▒ ve yurdunu bizzat kurtarmas─▒ i├žin askeri te┼čkilat─▒ vas─▒tas─▒yla emirler vermi┼čti. Mustafa Kemal ordular─▒n─▒n haz─▒r vaziyetine r├╝cu esnas─▒nda, Mill├« Harekete mihrak te┼čkil edecek olan Ankara ve civar─▒nda bu k─▒talar─▒n naklolunmas─▒n─▒ d├╝┼č├╝nm├╝┼čt├╝.

Ba┼čta Sadrazam Damat Ferit Pasa ve H├╝rriyet ve ─░tilaf F─▒rkas─▒, b├╝t├╝n ┼čubeleri ve partilerle birlikte ba┼člang─▒├žta se├žime i┼čtirak hususunda karas─▒zd─▒lar. Gazetelere g├Âre, istirak karar─▒ kesin olmamakla beraber, i┼čtirak h├ólinde program gere─čince hareket edece─či, bu arada muhtelif Osmanl─▒ unsurlarla anla┼čarak bunlardan da aday g├Âsterece─či bildirilmi┼čtir. H├╝k├╗mete verilen muht─▒rada, mill├« te┼čkilat─▒n y├Ânetimi ele ge├žirebilmek i├žin her ┼čeyi yapabilece─či, bu y├╝zden se├žimlerin icras─▒nda dikkatli ve tarafs─▒z olunmas─▒ istenmi┼čtir. Fakat AnadoluÔÇÖnun M├╝dafaa-i Hukuk te┼čkilat─▒ ile kapl─▒ oldu─ču anla┼č─▒l─▒nca se├žime girmemi┼č ve ┼čubelerini boykota ve h├╝k├╗mete bask─▒ yapmaya davet etmi┼čtir. Bir├žok te┼čekk├╝l├╝ de kendisi ile birlikte harekete ├ža─č─▒ran H├╝rriyet ve ─░tilaf F─▒rkas─▒ ba┼čtan beri haz─▒rland─▒─č─▒ se├žimlerde ├Ânce ├žo─čunluk sa─člayabilmek i├žin h├╝k├╗met ├╝zerinde bask─▒ olu┼čturmaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Kendi i├žerisinde meydana gelen par├žalanma ve g├╝├ž kayb─▒, Heyet-i TemsiliyeÔÇÖnin gerek ─░stanbulÔÇÖda gerekse AnadoluÔÇÖda b├╝y├╝k bir g├╝ce ula┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Ârmesi se├žimlerden ├žekilmesinin sebepleri olarak de─čerlendirilebilir.

H├╝rriyet ve ─░tilaf F─▒rkas─▒, eyleme fiilen 14 Ocak 1919 tarihinde ge├žmi┼č, yabanc─▒ ve i┼čgalci makamlar taraf─▒ndan da desteklenmi┼čtir. Ne var ki parti t├╝m u─čra┼č─▒lar─▒na ra─čmen iktidar partisi olamayacak, birle┼čtirici bir rol de oynayamayacakt─▒r. Parti, Damat Ferit Pa┼ča h├╝k├╝metlerini desteklemi┼č, Anadolu’daki M├╝dafaa-i Hukuk├žular─▒ da ittihat├ž─▒ ve asi ilan etmi┼č, ancak i├žinde olu┼čan hizipler ve kabineye verilecek ├╝yelerin koltuk kavgas─▒ sebebiyle i├žinden b├Âl├╝nmeye u─čram─▒┼č, b├Âylece ger├žek bir parti h├╝viyetine ula┼čamam─▒┼čt─▒r. H├╝rriyet ve itilaf├ž─▒lar ba┼čtan sona ─░ngiliz taraftan kalm─▒┼člar, Anadolu’daki mill├« harekete ┼čiddetli cephe alm─▒┼člar, Anadolu’ da ├ž─▒kan t├╝m isyanlar─▒n k─▒┼čk─▒rt─▒c─▒s─▒ olmu┼člard─▒r. Nihayet 5. Damat Ferit Kabinesi iktidarda iken b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču itilaf├ž─▒ olan ├╝yeler taraf─▒ndan Sevr Antla┼čmas─▒ imzalam─▒┼čt─▒r. 1922 y─▒l─▒nda ─░stiklal Sava┼č─▒ zafere ula┼č─▒nca ─░tilaf├ž─▒lar tarih sahnesinden ├žekilmi┼č, b├╝t├╝n ├╝yeleri yurt d─▒┼č─▒na ka├žm─▒┼člard─▒r.

H├╝rriyet ve ─░tilaf F─▒rkas─▒ ile i┼čbirli─či i├žinde ve ─░ngilizlerden maddi destek g├Âren cemiyetlerden biri olan ÔÇťSulh ve Selamet-i Osmaniye F─▒rkas─▒ÔÇŁ, Padi┼čahÔÇÖa ve HalifeÔÇÖye ba─čl─▒yd─▒. Bu Cemiyet, t─▒pk─▒ K├╝rt Teali Cemiyeti,┬á ─░ngiliz Muhipler Cemiyeti, Wilson Prensipleri Cemiyeti ve H├╝rriyet ve ─░tilaf F─▒rkas─▒ gibi mill├« m├╝cadeleye kar┼č─▒ bir duru┼č sergiliyordu.

Mustafa Kemal NutukÔÇÖta bu durumu ┼ču s├Âzlerle ifade etmi┼čtir: ÔÇťBundan ba┼čka ├╝lkenin her yan─▒nda Hristiyan az─▒nl─▒klar, ├Âzel istek ve ama├žlar─▒n─▒n elde edilmesi, devletin bir an ├Ânce ├ž├Âkmesi i├žin, gizli a├ž─▒k ├žaba harc─▒yorlar.ÔÇŁ

            Namus Cephesi

Mondros M├╝tarekesiÔÇÖnin 7. maddesi emniyetlerini temin i├žin icap eden yerlere asker sevk ederek i┼čgal etmek hakk─▒n─▒ ─░tilaf DevletleriÔÇÖne veriyordu. ─░til├óf Devletleri, anla┼čmaya dayanarak Anadolu’yu i┼čgale ba┼člad─▒lar. Mondros M├╝tarekesinden sonra ordusuz b─▒rak─▒lan ├╝lkemizin g├╝ney illeri bir bir i┼čgal edilirken 15 May─▒s 1919ÔÇÖda ─░zmir ├ž─▒kar─▒lan 12 bin Yunan askerine ─░zmir i┼čgal ettirilmi┼čti.

T├╝rk milleti i┼čgal hareketleri kar┼č─▒s─▒nda vatan─▒n─▒ kurtarmak i├žin 1919 y─▒l─▒nda yer yer direni┼č hareketlerini ba┼člatt─▒. Bu hareketler, 19 May─▒s 1919 tarihinde Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n Samsun’a ayak basmas─▒yla k─▒sa s├╝rede merkezi bir nitelik kazand─▒. ─░tilaf Devletleri, T├╝rkiyeÔÇÖnin taksimine yol bulmak emeliyle, Yunanl─▒lara i┼čgal ettirdikleri Bat─▒ Anadolu’da yapt─▒rd─▒klar─▒ bask─▒, ├Âld├╝rme ve yok etme hareketlerini, bu defa da Ermeniler vas─▒tas─▒yla Adana, Mara┼č, Urfa ve Antep’te uyguluyorlard─▒.

Mustafa Kemal Pa┼ča, T├╝rk milletinin i├žinde her zaman var olan, fakat ├žaresiz kald─▒─č─▒ zaman ortaya ├ž─▒kan ├╝st├╝n ├Âzelli─čine g├╝veniyordu. T├╝rkler i├žin vatan demek namus demekti. Her T├╝rk vatans─▒z ya┼čmaktansa ├Âlmeyi tercih ederdi. Mustafa Kemal Pa┼ča, T├╝rk milletinin bu ├Âzelli─čine g├╝venerek 19 May─▒s 1919ÔÇÖda SamsunÔÇÖa hareket etti. Ordu yok dediler ÔÇťkurulurÔÇŁ dedi, para yok dediler ÔÇťbulunurÔÇŁ dedi. ─░┼čte T├╝rk milletinin bu ├╝st├╝n g├╝c├╝ne s─▒rt─▒n─▒ dayayarak yedi d├╝vele kar┼č─▒ Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒ ba┼člatt─▒. Mustafa kemal Pa┼ča Z├╝beyde han─▒mÔÇÖ─▒n kabrini ziyaret i├žin geldi─či ─░zmirÔÇÖde, 27 Ocak 1923 tarihinde yapt─▒─č─▒ konu┼čmada ÔÇťNamus CephesiÔÇŁ konusundaki g├Âr├╝┼člerini ┼č├Âyle a├ž─▒kl─▒yordu:

ÔÇťNamus Cephesi ├žok b├╝y├╝k, madd├« olarak ├žok kuvvetli idi, denilemez. Fakat ├žok y├╝ksek namus ve manevi kuvvete sahipti. Bunu olu┼čturan insanlar ├žok iyi biliyordu ki, b├╝t├╝n vatanda┼člar bu cepheye ko┼čacakt─▒. Ger├žekten ├Âyle oldu. B├╝t├╝n millet ger├že─či anlad─▒, i┼čbirli─či yapt─▒ ve bu cephenin desteklenmesine ko┼čtu.ÔÇŁ

─░zmir ve ├ževresinin namuslu ve vatansever halk─▒, derhal ÔÇťRedd-i ─░lhakÔÇŁ ad─▒ ile kurdu─ču cemiyet arac─▒l─▒─č─▒yla b├╝t├╝n halk─▒ vatan savunmas─▒na ├ža─č─▒rd─▒. Bu cemiyet ile d├╝┼čman kar┼č─▒s─▒nda ÔÇťnamus CephesiÔÇŁ olu┼čtu. Bu cephe ├žok b├╝y├╝k, madd├« olarak ├žok kuvvetli idi, denilemez. Fakat ├žok y├╝ksek namus ve manevi kuvvete sahipti.┬á ─░zmirÔÇÖdeki bu Namus CephesiÔÇŁ t├╝m ├╝lkeye ├Ârnek olmu┼č, i┼čgal g├╝├žlerine kar┼č─▒ bir ├ža─čr─▒ ve y├╝reklendirme, harekete ge├žirme cephesi olmu┼čtu. Bat─▒ illerinden ba┼člay─▒p g├╝ney illerine do─čru h─▒zla yay─▒lan bu manevi kuvvet, ├ódeta b├╝t├╝n vatanda┼člar─▒ m─▒knat─▒s gibi ÔÇťNamus CephesiÔÇŁ i├žine ├žekiyordu. Nitekim bu cephe, ─░ngiliz Y├╝ksek Komiserli─čini ├žok rahats─▒z ediyordu ve panik havas─▒ i├žindeydiler.

Frans─▒zlar─▒n dikkatini Klikya b├Âlgesine toplayan ─░ngiltereÔÇÖnin ─░stanbulÔÇÖdaki ─░ngiliz Y├╝ksek Komiseri Amiral Sir de Robeck, 12 Kas─▒m 1919ÔÇÖda Lord CurzonÔÇÖa yollad─▒─č─▒ roporda Antep, Urfa ve Mara┼čÔÇÖtaki i┼čgalleri protesto telgraflar─▒ndan s├Âz etmekte, mill├« hareketin te┼čkilatland─▒rd─▒─č─▒ halk─▒n birli─činden duydu─ču tedirginli─či ┼č├Âyle dile getirmekte:

┬á┬á ÔÇťSuriye ve G├╝neydo─ču AnadoluÔÇÖnun ─░ngiliz i┼čgalinden Frans─▒z i┼čgaline devri hususundaki karar─▒n a├ž─▒klanmas─▒ ├╝zerine burada g├Âr├╝len tepki, Adana b├Âlgesinin T├╝rkiyeÔÇÖnin tabi├« ve ayr─▒lmaz bir par├žas─▒ oldu─ču ger├že─čini bir kere daha ortaya koymu┼čtur. Nitekim bu karar ├╝zerine ─░stanbulÔÇÖdaki M├╝ttefik Devletlerin Y├╝ksek Komiserlerine memleketin ├že┼čitli yerlerinden g├Ânderilen telgraflarda Frans─▒zlar─▒n Antep, Urfa ve Mara┼čÔÇÖ─▒ i┼čgalleri protesto edilmi┼čtir. Gelen telgraflar─▒n hemen hemen ayn─▒ formun tekrar─▒ndan ibaret bulunu┼ču mill├« hareketin te┼čkilatlan─▒┼č─▒n─▒n yayg─▒n ve s├╝ratli oldu─čunu, m├╝tareke s─▒ras─▒nda T├╝rk y├Ânetiminde kalan topraklar─▒n b├Âl├╝nmesini gerektiren Bar─▒┼č Konferans─▒ karar─▒n─▒n tan─▒nmamas─▒ fikrinin ne derece yayg─▒n h├óle geldi─čini ve bu hususta milliyet├ži hareketin ne kadar gayretli bulundu─čunu g├Âstermesi bak─▒m─▒ndan ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r.ÔÇŁ┬á┬á┬á┬á┬á┬á

ÔÇťNamus CephesiÔÇŁnin giderek b├╝y├╝mesi ├╝zerine i┼čgal g├╝├žleri bunu anlam─▒┼člar, yaz─▒┼čmalar─▒ndan da g├Âr├╝lece─či ├╝zere, buna f─▒rsat vermemek i├žin cepheye sald─▒rmaya ba┼člam─▒┼člard─▒. Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n 27 Ocak 1923 tarihinde ─░zmir H├╝k├╗met Kona─č─▒ÔÇÖnda yapt─▒─č─▒ konu┼čmada, bu cepheyi hi├žbir g├╝c├╝n y─▒kamayaca─č─▒n─▒ ┼ču s├Âzlerle dile getirdi:

ÔÇťEfendiler! Namus cephesi hi├žbir zaman y─▒lmaz, yenilemez. Bundan dolay─▒ o cephe y─▒k─▒lmam─▒┼č, ma─čl├╗p edilememi┼čtir.ÔÇŁ

Mustafa Kemal Pa┼ča ÔÇťNamus CephesiÔÇŁ tan─▒mlamas─▒ ile bir milletin onuruna, egemenli─čine verdi─či ├Ânemi vurgulayan g├╝├žl├╝ bir terim kullanm─▒┼č, sihirli s├Âzlerle ├ódeta; T├╝rk milletinin tarihin derinliklerinden beri ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ndan ├Âd├╝n vermeyen, esareti asla kabul etmeyen, yenilgiyi kabul etmeyen ├╝st├╝n ├Âzelliklerini vurgulam─▒┼čt─▒. Cephe s├Âzleri ile kendisinin de ifade etti─či gibi b├╝t├╝n bir vatan sath─▒n─▒ kastetmi┼čti.

ÔÇťNamus CephesiÔÇŁ, d├╝┼čman birliklerinin ─░zmirÔÇÖi i┼čgal haz─▒rl─▒klar─▒n─▒ yapt─▒─č─▒ g├╝nlerde harekete ge├žti. 17 Mart 1919ÔÇÖda Ayd─▒n, ─░zmir, Saruhan Sanca─č─▒, Mu─čla Sanca─č─▒, Bal─▒kesir ve il├želerinden 37 M├╝ft├╝, 37 Belediye Ba┼čkan─▒ ve y├╝zlerce delege kat─▒ld─▒. Ege havalisini i├žine alan bu Kongre, Padi┼čah ve Tevfik Pa┼ča H├╝k├╗meti ile temas etmek ve tehlikeyi anlatmak i├žin ─░stanbulÔÇÖa bir heyet g├Ândermeye karar verdi.

Bu s─▒rada ─░zmirÔÇÖin i┼čgal edilece─či ─░ngiliz Amirali Calthorpe taraf─▒ndan ─░talya Y├╝ksek Komiseri Kont Sforza ile Frans─▒z Y├╝ksek Komiseri General AmetÔÇÖe bildirilmi┼čti. Ayn─▒ g├╝n ─░stanbulÔÇÖda bulunan ÔÇť─░zmir Redd-i ─░lhak CemiyetiÔÇŁ ├╝yeleri bu durumu protesto ettiler. Bu giri┼čimlerden bir sonu├ž al─▒nam─▒yordu. 15 May─▒s 1919 tarihine gelinmi┼čti ve ─░zmirÔÇÖin i┼čgali ger├žekle┼čmi┼čti.

T├╝rk milletinin i┼čgal hareketleri kar┼č─▒s─▒nda vatan─▒n─▒ kurtarmak i├žin 1919 y─▒l─▒nda yer yer ba┼člatt─▒─č─▒ bu direni┼č hareketleri,┬á yani ÔÇťNamus CephesiÔÇŁ, 19 May─▒s 1919 tarihinde Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n Samsun’a ayak basmas─▒yla k─▒sa s├╝rede merkezi bir nitelik kazand─▒.

1 Eyl├╝l’de Ba┼čkomutan Mustafa Kemal Pa┼ča ordulara bir bildiri yay─▒mlayarak ┼ču tarihi emrini verdi: “B├╝t├╝n arkada┼člar─▒m─▒n Anadolu’da daha ba┼čka meydan muharebeleri verilece─čini g├Âz ├Ân├╝ne alarak ilerlemesini ve herkesin ak─▒l g├╝c├╝n├╝, yi─čitlik ve yurtseverlik kaynaklar─▒n─▒ yar─▒┼č─▒rcas─▒na esirgemeden vermeye devam eylemesini isterim. Ordular ilk hedefiniz Akdeniz’dir. ─░leri!”. B├Âylece d├╝┼čman─▒n ak─▒beti de belirlenmi┼č oldu. ├çalk├Ây’de verilen bu tarihi emir ├╝zerine ─░zmir’de “Akdeniz”i, Mudanya’da “Marmara” y─▒ g├Ârmek i├žin 8-9 g├╝nl├╝k bir zaman k├ófi gelecekti. Bu s├╝re├žte arka arkaya kazan─▒lan Birinci ─░n├Ân├╝, ─░kinci ─░n├Ân├╝, Asl─▒hanlar-Dumlup─▒nar ve Sakarya Meydan Muharebeleri ile yurdun kurtar─▒lmas─▒ yolunda ├Ânemli ad─▒mlar at─▒ld─▒. 26 A─čustos 1922 sabah─▒ dikkat ve titizlikle haz─▒rlanan taarruz plan─▒ uygulamaya konuldu. 26-30 A─čustos 1922’de yap─▒lan B├╝y├╝k Taarruz, T├╝rk ─░stikl├ól Harbi’nin son safhas─▒d─▒r. 30 A─čustos “Ba┼čkomutan Meydan Muharebesi”nde bir g├╝n i├žinde Yunan ordusunun en ├Ânemli b├Âl├╝m├╝ etkisiz hale getirildi. B├Âylece kesin sonu├ž be┼č g├╝n i├žinde elde edilmi┼č ve haz─▒rlanan plan tam bir ba┼čar─▒yla uygulanm─▒┼č oldu.

31 A─čustos g├╝n├╝ Ba┼čkomutan Mustafa Kemal Pa┼ča, Genelkurmay Ba┼čkan─▒ Fevzi (├çakmak), Bat─▒ Cephesi Komutan─▒ ─░smet (─░n├Ân├╝) ordu komutanlar─▒ Yakup ┼×evki (Suba┼č─▒) ve Nurettin Pa┼ča’lar─▒ kararg├óh─▒n─▒ kurdu─ču ├çalk├Ây’├╝nde toplayarak, ka├žabilen Yunan kuvvetlerinin h─▒zla takip edilmesini ve ─░zmir ile dolaylar─▒ndaki kuvvetleriyle birle┼čmemesi i├žin ├╝├ž koldan Ege’ye do─čru ilerlenmesini do─čru buldu─čunu belirtti.

31 A─čustos’ta ba┼člayan amans─▒z takip sonunda T├╝rk kuvvetleri 2 Eyl├╝l’de y─▒k─▒nt─▒lar haline gelmi┼č U┼čak’a girdi. Burada Yunan Ordusu Ba┼čkomutan─▒ General Trikopis tutsak edildi.

Takip Harek├ót─▒ insan├╝st├╝ bir h─▒zla ilerledi. T├╝rk askeri dinlenmek ve uyumak istemiyordu. ├ç├╝nk├╝ kurtard─▒─č─▒ her kasaban─▒n, k├Ây├╝n, ┼čehrin Yunanl─▒lar taraf─▒ndan yak─▒ld─▒─č─▒n─▒, b├Âlgedeki T├╝rklerin de ac─▒mas─▒zca katledildi─čini g├Ârmekteydi.

Ba┼čkomutan Mustafa Kemal Pa┼ča komutas─▒ndaki T├╝rk Ordusu, 26 A─čustosÔÇÖta ba┼člatt─▒─č─▒ B├╝y├╝k Taarruz Harek├ót─▒ sonucu Yunan i┼čgali alt─▒ndaki ─░zmir’e 9 Eyl├╝l 1922’de girdi. 9 Eyl├╝l 1922 ─░zmirÔÇÖin kurtulu┼č tarihi,┬á ayn─▒ zamanda Milli M├╝cadele’nin sona erdi─či ve T├╝rk milletinin ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ kazand─▒─č─▒ bir tarih olarak tarih kitaplar─▒nda ve haf─▒zalar─▒m─▒zdaki yerini alm─▒┼čt─▒r.

Nevin BALTA

Kaynaklar

  • ATESE Ar┼čivi, Kls. 6, Dosya No : 91.
  • ├ľ─čr. G├Âr. Fahri K─▒l─▒├ž, ÔÇťMilli M├╝cadelede G├╝ney Cephesinde ElbistanÔÇŁ, I. Kahramanmara┼č Sempozyumu, Kahramanmara┼č Belediyesi Yay─▒n─▒, Kahramanmara┼č, 2004, s. 683.
  • Hulusi Turgut, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n S─▒rda┼č─▒ K─▒l─▒├ž AliÔÇÖnin An─▒lar─▒, ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 2005.
  • Do├ž. Dr. Sadiye Tutsak, ÔÇťMilli M├╝cadele Y─▒llar─▒nda SuriyeÔÇÖdeki Geli┼čmelerin G├╝ney Cephesi ve Ankara H├╝k├╗meti A├ž─▒s─▒ndan ├ľnemi-IIÔÇŁ, Journal of History Studies, Cilt: 6, Say─▒: 5, Eyl├╝l 2014.
  • Do├ž. Dr. O─čuz Aytepe, ÔÇťAnkara’n─▒n Merkez ve Ba┼čkent Olmas─▒ÔÇŁ, Ankara ├ťniversitesi
  • T├╝rk ─░nk─▒l├óp Tarihi Enstit├╝s├╝ Atat├╝rk Yolu Dergisi, Say─▒:┬á 33-34, May─▒s-Kas─▒m 2004.
  • Atat├╝rk ─░lkeleri ve ─░nk─▒lap Tarihi, Atat├╝rk ├ťniversitesi Yay─▒nlar─▒.
  • Nutuk, 20. bas─▒m, Sadele┼čtiren H─▒fz─▒ Veldet Velidedo─člu.
  • Do├ž. Dr. Ayhan ├ľzt├╝rk, ÔÇťMill├« M├╝cadelede GaziantepÔÇŁ, Tarih Tarih Dergisi, www.tarihtarih.com
  • Do├ž. Dr. Durdu Mehmet Burak, ÔÇťOsmanl─▒ Devleti’nde J├Ân T├╝rk Hareketinin Ba┼člamas─▒ ve EtkileriÔÇŁ, www. dergiler.ankara.edu.tr.
  • T├╝rk ─░stiklal Harbi G├╝ney Cephesi, Cilt : IV, Genelkurmay Asker├« Tarih ve Stratejik Et├╝t Ba┼čkanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒, Ankara, 2009.
  • Mehmet ┼×ahing├Âz, ÔÇťMill├« M├╝cadele Esnas─▒nda Yap─▒lan Birlik Mitingleri, ATAM Dergisi. Cilt: XI, Say─▒: 32, Temmuz 1995.
  • Yeni├ža─č gazetesi, ÔÇť─░zmir’in ─░┼čgali ve Mustafa KemalÔÇŁ, 6 Eyl├╝l, 2017.

289 total views, 2 views today

Nevin BALTA

Nevin BALTA

Gaziantep 1968, Gazi ├ťniversitesi ─░leti┼čim Fak├╝ltesi Gazetecilik ve Halkla ─░li┼čkiler B├Âl├╝m├╝ (1988) mezunu. Gazi ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Master Program─▒n─▒ 1992ÔÇÖde tamamlad─▒. T├╝rk Dil Kurumunun a├žt─▒─č─▒ s─▒nav─▒ kazanarak Uzman Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ kadrosuyla 1989ÔÇÖda i┼če ba┼člad─▒. 3 y─▒l sonra Uzman kadrosuna atand─▒. TDKÔÇÖde Ki┼či Adlar─▒ S├Âzl├╝─č├╝ ├çal─▒┼čma Grubunda ve Dil Bilimi ve Dil Bilgisi Kolundaki ├žal─▒┼čmalara kat─▒ld─▒. T├╝rk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, T├╝rk D├╝nyas─▒ Dil ve Edebiyat Dergisi, T├╝rk Dili Ara┼čt─▒rmalar Y─▒ll─▒─č─▒ Belleten dergilerinin yay─▒na haz─▒rlanmas─▒nda g├Ârev ald─▒. ├çe┼čitli gazete ve dergilerde; yer adlar─▒, dil, edebiyat, bas─▒n tarihi ve folklor konulu yaz─▒lar─▒ yay─▒mlanmaktad─▒r. H├ólen T├╝rk Dil Kurumunda Uzman olarak g├Ârev yapmaktad─▒r. Eserleri: ÔÇó T├╝rk D─▒┼č Politikas─▒-Milliyetten Yans─▒malar, Lazet Ofset Yay─▒nlar─▒, 2005. ÔÇó D├╝┼č├╝nce Okyanusu Mevlana, Kanguru Yay─▒nlar─▒, 2. bask─▒, Ankara 2008. ÔÇó Gaziantep Yer Adlar─▒ ├ťzerine Bir ─░nceleme, Gaziantep Valili─či-─░l K├╝lt├╝r ve Turizm M├╝d├╝rl├╝─č├╝ Ortak Yay─▒n─▒, Gaziantep, 2010. ÔÇó Anadolu Kad─▒n Ba┼čl─▒klar─▒, Alter Yay─▒nc─▒l─▒k, 2014. ÔÇó Antep-Halep-┼×am ├ť├žgeninde Kuvay─▒ Milliye (Bask─▒ a┼čamas─▒nda). ÔÇó E-Posta: NevinBalta@hotmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Nevin Balta

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒