Hititler, Neler Oluyor, Bir Bakal─▒m

Hititler, Neler Oluyor, Bir Bakal─▒m

Hz. ─░brahimÔÇÖde kalm─▒┼čt─▒k, ÔÇśÔÇÖKimdir?ÔÇÖÔÇÖ diyerek. ┬á├ťnl├╝ Robert Graves, ─░spanyaÔÇÖda ge├žti─čimiz y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒nda ya┼čama veda ederken yazd─▒─č─▒na g├Âre; ┬áÔÇśÔÇÖ─░brahim ErmenistanÔÇÖdan gelme bir kabiledir. (A─čr─▒ civar─▒) ─░brahim bu anlamda M.├ľ. 3000ÔÇÖlerde ErmenistanÔÇÖdan FilistinÔÇÖe gelmi┼č bir g├Â├žmen kavimdir.ÔÇÖÔÇÖ Bu insanlar ÔÇśÔÇÖse├žilmi┼č insanlarÔÇÖÔÇÖ olarak ÔÇśÔÇÖ─░branilerÔÇÖÔÇÖ olarak art─▒k an─▒lacaklard─▒r. Bu kavim bu topraklara neden gelmi┼člerdi? ├ç├╝nk├╝ Hebron bir ÔÇśÔÇÖkehanetlerÔÇÖÔÇÖ kentiydi. Hititler de i┼čte bu nedenle ayn─▒ kente gelmi┼člerdi.

KehanetÔÇŽ G├╝n├╝m├╝zden 5000 y─▒l ├Ânce insanlar─▒ elbette derinden etkiliyordu. G├╝n├╝m├╝zde dahi falc─▒lara g├Âsterilen a┼č─▒r─▒ ilgiyi g├Âz ├Ân├╝ne al─▒rsak, kehanet denilen o gizemli b├╝y├╝n├╝n g├╝c├╝n├╝ abartmad─▒─č─▒m─▒z─▒ anlars─▒n─▒z. Elbette o kavmin i├žinde ÔÇśÔÇÖ─░brahimÔÇÖÔÇÖ ad─▒nda biri elbette vard─▒ ve belki de bu kehanet i┼čleri OÔÇÖndan soruluyor olabilirdi!

─░┼čte bu noktada i┼člerin biraz kar─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ s├Âylemeliyiz. ├ç├╝nk├╝ ├╝lkemizde pek bilinmese de, SuriyeÔÇÖde 1960ÔÇÖl─▒ y─▒llarda bir rastlant─▒yla S├╝mer uygarl─▒─č─▒na ait Ebla diye, o g├╝nlere g├Âre g├╝├žl├╝ bir devlet ├Ârg├╝tlenmesinin buluntular─▒na ve on binlerce kil tabletlerden olu┼čan tabletlerine ula┼č─▒ld─▒. ─░┼čte o tabletler inan├žlar d├╝zeninde f─▒rt─▒nalar kopard─▒. Bu devlet elbette HebronÔÇÖu da (El Halil) kaps─▒yordu.

Giovanni Pettinato, kaz─▒y─▒ yapan Roma ├ťniversitesinden, 1986 MilanoÔÇÖda yay─▒nlad─▒─č─▒ sonu├žlara g├Âre yani tablet ├ž├Âz├╝mlerine g├Âre: ÔÇśÔÇÖKrall─▒k ar┼čivlerinde yapt─▒─č─▒m─▒z ara┼čt─▒rmalarda Eblait tabletlerin bir├žo─čunda tanr─▒sal g├Âr├╝nt├╝de[1] ÔÇśÔÇÖ ─░l ve YA elementine rastlad─▒kÔÇÖÔÇÖ, diyor. ÔÇśÔÇÖEbriumÔÇÖun devlet olarak devam etti─či s├╝rece isimlerin genellikle ─░L ile birlikte an─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝k. Fakat EblaÔÇÖn─▒n gizilinde bu durum daha ├žok YA kavram─▒na d├Ân├╝┼č├╝yordu.┬á Bu durumda EblaÔÇÖdaki bu adland─▒rman─▒n Eski AhitÔÇÖteki Yahveh (TevratÔÇÖtaki Tanr─▒ÔÇÖn─▒n ad─▒) ├žok g├╝├žl├╝ bir ili┼čkisi oldu─čunu kabul etmek gerekir.ÔÇÖÔÇÖ

Ve o Hebronlular krallar─▒ DavutÔÇÖa ├žok k─▒zacaklar ve hatta hi├ž ba─č─▒┼člamayacaklard─▒ ─░brani ba┼čkentini HebronÔÇÖdan (El Halil) Jeru-Salem (Kutsal SalemÔÇÖe) ta┼č─▒d─▒─č─▒ i├žin yani g├╝n├╝m├╝z Kud├╝sÔÇÖ├╝ne. Onlar bu yeni ba┼čkente ÔÇśÔÇÖYeni Kud├╝sÔÇÖÔÇÖ dediler.┬á ├ç├╝nk├╝ onlara g├Âre ger├žek Kud├╝s, HebronÔÇÖdu.

├ç├╝nk├╝ Machpelah (─░brahimÔÇÖin ma─čaras─▒) HebronÔÇÖdayd─▒ ve kutsal ziyaret yeriydi. Malkezidek Yahudilerinin TalmudÔÇÖuna[2] (gizli kitap) g├Âre bu Hz. ├édemÔÇÖin bedenini (ruhuna ba┼čvurma) ziyaret yeriydi ve ├Âyle kalmal─▒yd─▒.

Al─▒nt─▒ yapt─▒─č─▒m─▒z Robert Graves devam ediyor; ÔÇśÔÇÖ├ç├╝nk├╝ ÔÇśK─▒rm─▒z─▒ AdamÔÇÖ ├édem, MachpelahÔÇÖ─▒n as─▒l kehanet sahibi gibidir. Asl─▒nda ─░brahimÔÇÖin de─čil, OÔÇÖnun ruhuna ba┼čvurulmaktad─▒r. Tabii ├édem ve ─░brahim ayn─▒ kahramana ait isimler olabilir. 15. Yy. ─░brani yorumcusu Elias Levi, RachelÔÇÖin babas─▒ LabanÔÇÖdan ├žald─▒─č─▒ teraphimÔÇÖin (eski Musevilerde falc─▒l─▒kta kullan─▒lan ev tanr─▒lar─▒) mumyalanm─▒┼č kehanetsel ba┼člar oldu─čunu ve bunlar aras─▒nda ├édemÔÇÖin ba┼č─▒n─▒n da oldu─čunu yazar.ÔÇÖÔÇÖ

HebronÔÇÖda ÔÇśEdomiteÔÇÖ (├édemciler tarikat─▒) vard─▒. Yani EdomÔÇÖun ├édem ile ├Âzde┼č oldu─čuna inan─▒yorlard─▒. ├ç├╝nk├╝ ikisi de ÔÇśKIRMIZIÔÇÖ anlam─▒na gelen iki kelimeydi. E─čer ├édem ger├žekten Edom idiyse EsauÔÇÖnun ba┼č─▒, kendilerine Edomit diyen inanlar─▒na g├Âre, HebronÔÇÖda g├Âm├╝l├╝ olmal─▒yd─▒. Talmud zaten ayn─▒ ┼čeyi s├Âyl├╝yordu: ÔÇśÔÇÖEsauÔÇÖnun bedeni o─čullar─▒ taraf─▒ndan g├Âm├╝lmek ├╝zere Sedir da─č─▒ÔÇÖna g├Ât├╝r├╝l├╝r.┬á Ba┼č─▒ da Hz. Yusuf taraf─▒ndan HebronÔÇÖa g├Âm├╝l├╝r.

Kimdir Esau?[3] Hz. ─░sak ve RabekaÔÇÖn─▒n Hz. YakubÔÇÖtan ├Ânce do─čan ikizlerden o─člu. ─░ki karde┼č ki┼čilik olarak bir di─čerinden tamamen farkl─▒d─▒rlar. Esau, hatta anne karn─▒nda iken dahi Hz. YakupÔÇÖa itici davranm─▒┼čt─▒r. Esau puta tap─▒c─▒yd─▒ ve anne karn─▒nda bir cenin iken, annesinin karn─▒ndan ├ž─▒kmak i├žin her zaman durumu zorluyordu. B├Âylece annesi OÔÇÖna putperest olmas─▒ i├žin yol verdi. (Erken do─čum?) Ba┼čar─▒l─▒ bir avc─▒ oldu (Genesis 25.27) ├ç├╝nk├╝ O ├édemÔÇÖin gizemli pelerinini ├žalm─▒┼čt─▒.

Karde┼či YakupÔÇÖa do─čum g├╝n├╝n├╝ satt─▒ktan hemen sonra Cinayet i┼čledikten, ─▒rza tecav├╝z ve zinadan eve d├Ând├╝─č├╝ g├╝n Tanr─▒ÔÇÖya inanmakla alay etti ve ailedeki ilk evlat olarak papaz gibi davranmak istemedi─čini s├ÂylediÔÇŽ Vw YakupÔÇÖu ├Âld├╝rmek istedi. (Genesis 27) Esau ├Âl├╝m├╝yle Hz. YakupÔÇÖun cenaze t├Âreninde kar┼č─▒la┼čt─▒. Esau YakupÔÇÖun MachpelahÔÇÖa g├Âm├╝lmesini engellemeye ├žal─▒┼č─▒rken, YakupÔÇÖun b├╝y├╝k o─člu taraf─▒ndan ba┼č─▒ kesildi. B├Âylece insan kar┼č─▒s─▒nda ┼×eytan tarafl─▒ olarak kabul edildi.

Ne var ki o Mesih ─░saÔÇÖn─▒n kar┼č─▒s─▒nda kabul edilse de, do─ču┼čtan gelen haklar─▒n─▒ bir tabak yemek i├žin karde┼či YakupÔÇÖa satsa da Edomlular─▒n atas─▒ olarak kabul g├Ârd├╝. Edomlu mu, Hebronlu mu, ne dersiniz!

├ľyle anla┼č─▒l─▒yor ki. Esau (─░slami Esav)ÔÇÖ─▒n ba┼č─▒ Yakup de─čil ama b├╝y├╝k o─člu taraf─▒ndan inanlar─▒na verilmi┼č ve Hz. ─░brahimÔÇÖin ma─čaras─▒na g├Âm├╝lm├╝┼čt├╝r. Hz. ─░brahim ya da Hz. ├édemÔÇÖin de ba┼č─▒ ayn─▒ ma─čaradad─▒r.

Annesi ├Âl├╝m tanr─▒├žas─▒ olan ve Yunan mitolojisini dahi etkileyen ÔÇśHadesÔÇÖ in ├Âl├╝ms├╝z├╝ sak─▒n Danaanl─▒ Adamos ya da Adamastos olmas─▒n?

Yani Hz. Âdem! Hz. İbrahim!

Bunca gizemin oldu─ču yere neden insanlar ilgi duymas─▒n ve karanl─▒k g├╝├žlerden zenginlik ya da di─čer beklentilerle HebronÔÇÖa (El HalilÔÇÖe) gitmesin.

─░┼čte Hititlerle ─░branilerin ayn─▒ yerlerde bulu┼čmalar─▒ rastlant─▒ de─čil demek ki.

 

Tankut S├Âzeri

[1] Theophoric, theophany: Tanr─▒n─▒n insana g├Âr├╝nmesi, Giovanni Pettinato, Ebla s..179 ayn─▒ eser.

[2] ─░branice; inceleme demektir. Yaz─▒l─▒ yasan─▒n ger├žek yorumu say─▒lan en ├Ânemli kitapt─▒r.┬á Haham okullar─▒n─▒n ├Â─čreti kitab─▒d─▒r. Mi┼čnaÔÇÖda Aramca yaz─▒lan GemaraÔÇÖdan olu┼čur. Filistin (Kud├╝s) ve Babil Gemaralar─▒ diye bilinir.

[3] Alan Unterman, Jewish Lore and Legend, London 1997

455 total views, 1 views today

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
tankut s├Âzeri
├ľnceki Yaz─▒

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒