Bursa-Yeni┼čehir’in ├çerkes Kavakl─▒ K├Ây├╝

Bursa-Yeni┼čehir’in ├çerkes Kavakl─▒ K├Ây├╝

Mahmut B─░

1945 y─▒l─▒nda Amman'da do─čdu. Kuzey KafkasyaÔÇÖdan B├╝y├╝k ├çerkes S├╝rg├╝n├╝ÔÇÖnde (1864) ├Ânce BalkanlarÔÇÖa, ard─▒ndan ├ťrd├╝nÔÇÖe yerle┼čen Abzah (Hatko) boyuna mensup (Halu─č-Natko) ailesindedir. ─░lk├Â─črenimini 1952 y─▒l─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖye g├Â├ž ettikten sonra tamamlayarak, 1970 y─▒l─▒nda Ankara Dil-Tarih ve Co─črafya Fak├╝ltesi Tarih b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu.
Birle┼čik Kafkasya KonseyiÔÇÖnin kurulu┼č ├žal─▒┼čmalar─▒na kat─▒lan Mahmut Bi; 1994 y─▒l─▒nda emekli olduktan sonra BursaÔÇÖya yerle┼čmi┼č ve 11 May─▒s 1996 tarihinde BursaÔÇÖda kurulan Birle┼čik Kafkasya Derne─čiÔÇÖnin kurucu ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapm─▒┼čt─▒r. Tarih├ži Mahmut BiÔÇÖnin uzun bir zamandan beri ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ ÔÇťKafkas TarihiÔÇŁ adl─▒ eserinin Birinci cildi 2007 y─▒l─▒nda Selenge Yay─▒nevi taraf─▒ndan yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Mahmut Bi, 29-9-2017 tarihinde aram─▒zdan ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.
Mahmut B─░

Bu yaz─▒da, XIX. Y├╝zy─▒lda Bursa, daha do─črusu Yeni┼čehir b├Âlgesine yap─▒lan g├Â├žler neticesinde ├çerkesler┬á taraf─▒ndan yeniden kurulan Kavakl─▒ k├Ây├╝n├╝ b├╝y├╝te├ž alt─▒na al─▒p, et├╝d etmeye ├žal─▒┼čaca─č─▒m.

Konuya Giri┼č

Bu┬á┬á┬á├žal─▒┼čmam┬á┬á┬ádemografik┬á┬á┬ábir┬á┬á┬á├žal─▒┼čma┬á┬á┬áoldu─ču┬á┬á┬ákadar,┬á┬á┬ábu┬á┬á┬ák├Âyde┬á┬á┬áya┼čayan ├çerkeslerin┬á┬á┬ásosyal┬á┬á┬áve┬á┬á┬ák├╝lt├╝rel┬á┬á┬áyap─▒s─▒na┬á┬á┬áy├Ânelik┬á┬á┬ágenel┬á┬á┬ábaz─▒┬á┬á┬áde─čerlendirmeler┬á┬á┬áde yap─▒lacakt─▒r.

Yeni┼čehir il├žesi; 40-41 kuzey enlemi ile, 29-30 do─ču boylam─▒ aras─▒ndaki arazi ├╝zerinde┬á┬á┬ákurulmu┼čtur.┬á┬á┬áDo─čusunda┬á┬á┬áBilecik,┬á┬ákuzeyinde┬á┬á┬á─░znik,┬á┬á┬ábat─▒s─▒nda┬á┬á┬áBursa, g├╝neyinde de ─░neg├Âl yer almaktad─▒r.

20.y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda, 1908 y─▒l─▒nda k├Âylerle birlikte 1300 Km.karelik bir alan─▒ kaplayan Yeni┼čehir bug├╝n 772 Km.karelik bir alan─▒ kaplar. 70.000 d├Ân├╝ml├╝k bir k─▒sm─▒ il├že s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde kalan ovay─▒ Kat─▒rl─▒, Avdan, Ahi ve Samanl─▒ Da─člar─▒ ├ževirir.

AnadoluÔÇÖnun┬á┬á┬á├žok┬á┬á┬á├Ânemli┬á┬á┬ábir┬á┬á┬áhatt─▒┬á┬á┬áolan┬á┬á┬áSamanl─▒┬á┬á┬áDa─člar─▒,┬á┬á┬áAdapazar─▒ÔÇÖndan ArmutluÔÇÖya kadar olan b├Âlge Osmanl─▒ D├Âneminde askeri a├ž─▒dan stratejik bir b├Âlgeydi.

Bu b├Âlgenin bir ├Ânemi de bu hat ├╝zerinde neredeyse H─▒ristiyan n├╝fus ─░slam n├╝fusa yak─▒n idi. Devlet, gayrim├╝slim n├╝fusun y├╝ksek oldu─ču Vilayetlerde son y─▒llarda y├╝kselen gayrim├╝slim unsurlar kar┼č─▒s─▒nda M├╝sl├╝man n├╝fusu artt─▒rmak i├žin, RumeliÔÇÖden zorunlu olarak┬á┬ág├Â├ž eden T├╝rk┬á┬áve┬á┬ádi─čer┬á┬áhalklardan M├╝sl├╝man┬á┬ág├Â├žmenleri┬á┬ábelli┬á┬ábir siyaset dahilinde yerle┼čtiriyordu.

Buna┬á┬á┬áverilebilecek┬á┬á┬áen┬á┬á┬ábelirgin┬á┬á┬á├Ârneklerden┬á┬á┬ábirisi┬á┬á┬áde┬á┬á┬áH├╝davendigar┬á┬á┬áVilayeti ├Ârne─čidir.┬á┬á┬áH.├ľzde─čerÔÇÖin┬á┬á┬áyapt─▒─č─▒┬á┬áhesaplamaya┬á┬á┬ág├Âre,┬á┬á┬á1487┬á┬á┬áy─▒l─▒nda┬á┬á┬áBursaÔÇÖda gayrim├╝slimlerin┬á┬á┬áoran─▒┬á┬á┬áy├╝zde┬á┬á┬á1.44ÔÇÖt├╝r.┬á┬á┬áX┬á┬á┬áVI.┬á┬á┬áY├╝zy─▒lda┬á┬á┬áalt─▒larda┬á┬ádola┼čan gayrim├╝slimlerin┬á┬á┬án├╝fusu┬á┬á┬á1831ÔÇÖde┬á┬á┬áy├╝zde┬á┬á┬á34.69ÔÇÖa,┬á┬á┬á1876ÔÇÖda┬á┬á┬áise┬á┬á┬áy├╝zde┬á┬á┬á36.08ÔÇÖlere t─▒rmanm─▒┼čt─▒r.

XIX.┬á┬á┬áy├╝zy─▒lda┬á┬á┬ágayrim├╝slimlerin┬á┬á┬áoran─▒┬á┬á┬áM├╝sl├╝manlar┬á┬á┬ákar┼č─▒s─▒nda┬á┬á┬áartmas─▒nda, M├╝sl├╝manlar─▒n┬á┬á┬áseferlerde┬á┬á┬á(┬á┬á┬ásava┼člarda┬á┬á┬á)┬á┬á┬ák─▒r─▒lmas─▒,┬á┬á┬áBursal─▒┬á┬á┬ágayrim├╝slimlerden dev┼čirme┬á┬á┬áal─▒nmamas─▒┬á┬á┬áve┬á┬á┬ágayrim├╝slim┬á┬á┬áailelerin┬á┬á┬ádaha┬á┬á┬áfazla┬á┬á┬á├žocuk┬á┬áyapmalar─▒┬á┬á┬ágibi nedenler olarak say─▒labilir.

Dolay─▒s─▒yle, devlet BursaÔÇÖdaki M├╝sl├╝man n├╝fusu artt─▒rma gayretine giri┼čmi┼čtir.

Halk aras─▒nda ÔÇť 93 Harbi ÔÇť diye bilinen 1877-1878 Osmanl─▒-Rus Sava┼č─▒nda g├Â├žmen durumuna giren T├╝rk ve di─čer M├╝sl├╝man unsurlar─▒ ├žo─čunlukla Bursa civar─▒na iskan edilmi┼čtir.

1877-1891┬á┬á┬áy─▒llar─▒┬á┬á┬áaras─▒nda┬á┬á┬á─░stanbulÔÇÖdan┬á┬á┬áAnadoluÔÇÖya┬á┬á┬ásevk┬á┬á┬áedilen┬á┬á┬átoplam 474.638 g├Â├žmenden 162.028ÔÇÖi ─░stanbulÔÇÖdan olmak ├╝zere, H├╝davendigar VilayetiÔÇÖne toplam 189.028 g├Â├žmen g├Ânderilmi┼čtir.

Sevk edilen g├Â├žmenlerin aras─▒nda zorunlu olarak KafkasyaÔÇÖdan g├Â├ž eden ├çerkes┬á┬á┬áve┬á┬á┬ádi─čer┬á┬á┬áKafkasl─▒┬á┬á┬ág├Â├žmenlerin┬á┬á┬ásay─▒s─▒┬á┬á┬ábir┬á┬á┬áhayli┬á┬á┬áfazlayd─▒.┬á┬á┬áBursa,┬á┬á┬áBalkan Sava┼člar─▒ ve Cumhuriyet D├Âneminde de g├Â├ž almaya devam etmi┼čtir. ├ľzellikle 93 Harbinden sonra Bursa ÔÇť G├Â├žmen ┼×ehri ÔÇť olarak an─▒l─▒r.

Kavakl─▒ K├Ây├╝n├╝n Tarih├žesi

Kavakl─▒┬á┬á┬ák├Ây├╝,┬á┬á┬áYeni┼čehir┬á┬á┬áil├žesinin┬á┬á┬ábat─▒s─▒nda,┬á┬á┬á17┬á┬á┬áKm.┬á┬á┬áuzakl─▒kta┬á┬á┬ábir┬á┬á┬ávadinin yamac─▒ndad─▒r.

Raif┬á┬áKaplano─čluÔÇÖnun ara┼čt─▒rmas─▒na g├Âre, Y─▒ld─▒r─▒m┬á┬á┬áBayezidÔÇÖin┬á┬á(1389-1402) vak─▒f┬á┬ák├Ây├╝┬á┬á┬áolarak┬á┬ábelgelerde g├Âsterilen Kavakl─▒ÔÇÖda M├╝sellem ad─▒ verilen kimseler ya┼čard─▒.┬á┬á┬áBunlar,┬á┬á┬áOsmanl─▒lar─▒n┬á┬á┬áte┼čekk├╝l├╝┬á┬á┬ás─▒ralar─▒nda┬á┬á┬áve┬á┬á┬áOrhan┬á┬á┬áBey┬á┬ázaman─▒nda vergiden┬á┬á┬ámuafiyet┬á┬á┬ás├╝retiyle┬á┬á┬áaskerlik┬á┬á┬áhizmetinde┬á┬á┬ábulunurlard─▒.┬á┬á┬áBu┬á┬á┬áad─▒n┬á┬á┬áverilmesi vergiden muaf tutulmu┼č olmalar─▒ndan dolay─▒ idi.

M├╝sellemler orduda geri hizmetlerde yol ve k├Âpr├╝ yap─▒m─▒, kale onar─▒m─▒ gibi i┼člerde ├žal─▒┼čt─▒r─▒l─▒rd─▒. M├╝sellemlerin baltadan ba┼čka silahlar─▒ yoktu. Seferden sonra bir t─▒mar┬á┬á┬á┼čeklinde┬á┬á┬ásahiplendikleri┬á┬á┬áarazilere┬á┬á┬ád├Ân├╝p,┬á┬á┬áziraatle┬á┬á┬áu─čra┼č─▒rlard─▒.

M├╝sellemlerin say─▒s─▒┬á┬ás─▒n─▒rl─▒┬á┬áde─čildi. M├╝sellemlik Hicri┬á┬áonbirinci as─▒rda yani Miladi XVII. Y├╝zy─▒lda ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. XVIII. y├╝zy─▒lda ise ├Ânemini tamamen kaybetmi┼čtir.

Bir┬á┬á┬ázamanlar┬á┬á┬á├želtik┬á┬á┬áekimi┬á┬á┬áyap─▒lan┬á┬á┬áKavakl─▒┬á┬áarazisinde┬á┬á┬á├╝├ž┬á┬á├žiftlik┬á┬á┬áyeri┬á┬á┬ávarm─▒┼č.

K├Ây├╝n geliri o tarihlerde Sultan─▒n imaretine harcanmaktaym─▒┼č.

K├Ây┬á┬ásakinlerinden┬á┬á┬á├çerkes┬á┬á┬áMusa┬á┬áHatun┬á┬á┬á(1950), ÔÇť├çerkeslerin┬á┬á┬áYeni┼čehirÔÇÖe geldikleri tarihlerde Kavakl─▒ k├Ây├╝nde Cemal Bey. Ali Bey ve R─▒za Beyler ├žiftlik sahibi idiler. Fakat zamanla bo┼čalan k├Ây arazisi ├Ânemini kaybetmi┼čtir.ÔÇŁ diyor.

Kavakl─▒ k├Ây├╝, ancak 1880ÔÇÖli y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda RumeliÔÇÖden zorunlu olarak g├Â├ž eden ├çerkesler taraf─▒ndan yeniden iskana a├ž─▒lmak suretiyle ┼čenlendirilmi┼čtir.

Musa HatunÔÇÖun┬á┬áifadesine g├Âre,┬á┬áBursaÔÇÖya sevk edilen┬á┬á┬á├çerkesler bir┬á┬ám├╝ddet Arabayata─č─▒ÔÇÖnda konaklam─▒┼člar. O tarihlerde Yeni┼čehirÔÇÖde b├╝y├╝k arazi sahibi Mir-i┬á┬ámiran olarak an─▒lan ─░brahim Ethem Pa┼ča ( Yeni┼čehir ? ÔÇô 1922 ) idi. Onbinlerce d├Ân├╝m arazisinin┬á┬á┬ásahibi┬á┬á┬áolan┬á┬á┬áEthem┬á┬á┬áPa┼čaÔÇÖn─▒n┬á┬á┬áarazileri┬á┬á┬á├╝zerinde┬á┬á┬ák├Âyler┬á┬á┬ákurulmu┼č┬á┬á┬áolup, bunlardan birisi de ├çerkes Kavakl─▒ k├Ây├╝d├╝r

K├Âyl├╝lerin anlatt─▒klar─▒na g├Âre; Yeni┼čehirÔÇÖe gelen ├çerkes Beyleri Ethem Pa┼čaÔÇÖya m├╝racaatta bulunarak kendilerine yerle┼čmek i├žin yer isterler. Pa┼ča da kendilerine be┼č yer g├Âsteriyor. ├çerkesler ├Ânerilen yerleri be─čenmiyorlar. Bunun ├╝zerine, be─čendi─činiz yerde k├Ây├╝n├╝z├╝ kurun diyor. Atlar─▒yla arazileri dola┼čan ├çerkesler sonunda bug├╝nk├╝ Kavakl─▒ arazisi ├╝zerinde mutab─▒k kal─▒yorlar. O tarihlerde Beybaba ├žiftli─či olarak an─▒lan bu arazide ya┼čayan K├╝├ž├╝k Bey ile naho┼č olaylar ya┼čan─▒r. Sonunda K├╝├ž├╝k Bey b├Âlgeyi terk ede. ├çerkeslerin Thamade tabir ettikleri ┬á├Ânderlerinden Nuri Bey ─░stanbulÔÇÖa giderek, ┼čimdiki arazide k├Ây kurulmas─▒n─▒ sa─člar ve tescil ettirir.

├çerkesler Neden G├Â├ž Ettiler

─░┼čgalci Rus ordular─▒na kar┼č─▒ y├╝zy─▒la yak─▒n bir s├╝re i├žinde ( 1763-1864) s├╝rd├╝r├╝len kutsal ÔÇť ├ľzg├╝rl├╝k Sava┼č─▒ ÔÇť ├çerkesler aleyhine sonu├žlanmas─▒ ├╝zerine, binlerce y─▒ld─▒r ya┼čad─▒klar─▒ anavatan KafkasyaÔÇÖdan Osmanl─▒ topraklar─▒na do─čru ger├žekle┼čen kitlesel ├çerkes g├Â├žleri d├╝nya tarihinde ya┼čanan en b├╝y├╝k felaketlerden say─▒lan bir insanl─▒k dram─▒d─▒r.

Bu olay tarihte; ÔÇť Muhaceret ÔÇť, ÔÇť S├╝rg├╝n ÔÇť, ÔÇť B├╝y├╝k G├Â├ž ÔÇť, ÔÇť Soyk─▒r─▒m ÔÇť, ÔÇť Karag├╝n ÔÇť, ÔÇť Yistanbulakue( ─░stanbul yolculu─ču) ÔÇť gibi adlarla an─▒lm─▒┼čt─▒r. Her y─▒l 21 May─▒s tarihinde, KafkasyaÔÇÖda ve diasporada ├çerkeslerin s├╝rg├╝n edilmeleri ile ilgili ├že┼čitli etkinlikler d├╝zenlenmektedir.

1863 y─▒l─▒ndan itibaren ilk zamanlar g├Â├že zorlanan ├çerkesler Osmanl─▒ H├╝k├╝metince AnadoluÔÇÖnun ├že┼čitli Vilayetlerine, daha sonralar─▒ Balkanlara yerle┼čtirildikleri biliniyor.

├çerkesler ve di─čer Kafkasl─▒lar─▒n, s├╝rg├╝n edildikleri BalkanlarÔÇÖda iyi k├Ât├╝ yerle┼čmelerinin ├╝zerinden on y─▒l ge├žmesinden sonra ba┼člayan ve halk aras─▒nda ÔÇť 93 Harbi ÔÇť diye an─▒lan 1877-1878 Osmanl─▒-Rus Sava┼č─▒ ├çerkeslere yeni s├╝rg├╝nler yeni y─▒k─▒mlar getirdi.

Sava┼č─▒n ilk g├╝nlerinden ba┼člamak ├╝zere, masum M├╝sl├╝man T├╝rk ve di─čer Halklara kar┼č─▒ giri┼čilen ac─▒mas─▒z katliam ( Soyk─▒r─▒m ) gayri insani mezalim haline d├Ân├╝┼čm├╝┼č ve bu katliamlardan kurtulabilen, i┼čgal edilmeyen i├ž b├Âlgelere, Rumeli ve ─░stanbul istikametine do─čru mal ve m├╝lk├╝n├╝ terk etmi┼č olarak can havl─▒yla zorunlu olarak g├Â├ž etmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r.

Bilal N. ┼×im┼čirÔÇÖe g├Âre, bu olay T├╝rk tarihinin ve T├╝rk insan─▒n─▒n vicdan─▒nda ÔÇť Koca Bozgun ÔÇť, ÔÇť Bulgar Mezalimi ÔÇť, ÔÇť 93 G├Â├žleri ÔÇť olarak yer alan b├╝y├╝k ÔÇť S─▒ng─▒n ÔÇť g├╝n├╝m├╝ze kadar devam etmekte olan T├╝rk ve Kafkas tarihinin en ac─▒l─▒ ve en unutulmamas─▒ gereken sayfalardan birini te┼čkil etmektedir.

1863-1864 y─▒llar─▒nda Osmanl─▒ topraklar─▒na gelen ├çerkes ve di─čer Kafkas k├Âkenli g├Â├žmenlerin iskanlar─▒ ancak 1868-1869 y─▒llar─▒nda, 93 Harbi ve sonras─▒nda Rumeli topraklar─▒ndan gelenlerin iskan─▒ ise 1880ÔÇÖli y─▒llarda tamamlanabilmi┼čtir.

O tarihte yap─▒lan n├╝fus say─▒m─▒na g├Âre, Yeni┼čehir il├žesinin toplam n├╝fusu 25.914 idi. Bu rakam─▒n 22.890ÔÇÖ─▒ M├╝sl├╝man, geri kalan ise gayrim├╝slimdi. Hicri 1303 ( 1885/1886 ) tarihli H├╝davendigar ( Bursa ) Vilayeti Salnamesinde toplam k├Ây say─▒s─▒ 108, hane say─▒s─▒ ise 5.107 olarak verilmi┼čtir.

Salname, bir senelik olaylar─▒ g├Âstermek ├╝zere d├╝zenlenen eserler i├žin kullan─▒lan bir tabirdir. Sene, y─▒l demek olan ÔÇť Sal ÔÇť ile mektup, kitap anlam─▒na gelen ÔÇť Name ÔÇť den olu┼čan bu tabirin tam kar┼č─▒l─▒─č─▒ ÔÇť Y─▒ll─▒k ÔÇť t─▒r.

Osmanl─▒larda ilk resmi salname 1263 ( 1847 ) y─▒l─▒nda, H├╝davendigar ( Bursa ) Vilayeti ise 1287 ( 1870 ) y─▒l─▒ndan itibaren 1927 y─▒l─▒na dek 34 kez ve en son olarak 1927 y─▒l─▒nda yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.

1303 tarihli Salnamede, Muhacir n├╝fusu g├Âsteren cetvele g├Âre, Yeni┼čehir ─░l├žesinin toplam 16 k├Ây├╝ne 2.516 hanede 2.229 g├Â├žmen iskan edilmi┼čtir. Kavakl─▒ k├Ây├╝ne ise 66 hanede 278 n├╝fus iskan edilmi┼čtir. Kavakl─▒ k├Ây├╝ne yerle┼čenlerin tamam─▒ ├çerkeslerin ┼×aps─▒─č kabilesinden olu┼čmakta olup, kendilerine kendi dillerinde ÔÇť Ad─▒─če ÔÇť demektedir. Anlam─▒ ÔÇť G├╝ne┼čin o─člu ÔÇť olup ilahi ve dini bir kavramd─▒r.

K├Ây├╝n Ad─▒n─▒n Kayna─č─▒┬á

K├Ây├╝n bat─▒dan, ilk giri┼činde Koca ├çe┼čmenin oldu─ču yerde ilk zamanlar ├žok b├╝y├╝k bir kavak a─čac─▒n─▒n bulunmas─▒ nedeniyle k├Âye ÔÇť Kavakl─▒ ÔÇť denmi┼čtir.Raif Kaplano─čluÔÇÖnun ifadesine g├Âre, daha sonralar─▒ ÔÇť Kavaklar ÔÇť olarak da an─▒lm─▒┼čt─▒r.

K├Ây sakinlerinden ┼×─▒xuj s├╝lalesinden olup, Karahasanlar diye bilinen Burhanettin Demircan ( 1937 ), kendinden daha ya┼čl─▒ ve bu g├╝n hayatta olmayan b├╝y├╝klerinden edindi─či bilgiye g├Âre, ├çerkesler k├Âye iskan edildi─či y─▒llarda imece usul├╝ ile in┼ča ettikleri ilk ibadet yeri olan cami ( mescit ) i├žin gerekli olan kerestenin k├Âydeki s├Âzkonusu b├╝y├╝k kavak a─čac─▒ndan kar┼č─▒lanm─▒┼čt─▒r. Ancak, g├╝n├╝m├╝zde s├Âz├╝ ge├žen ya┼čl─▒ kavak a─ča├žlar─▒ndan maalesef hi├ž kalmam─▒┼čt─▒r.

Ger├ži eskiden T├╝rkler ├ž─▒nar a─čac─▒n─▒ kavak t├╝r├╝nden sayd─▒klar─▒ bilinmektedir. Kay─▒tlarda bu konuda ┼č├Âyle bir bilgiye rastl─▒yoruz ; Baba Sultan ( Geyikli Baba ), Osmanl─▒ ordusunun Bursa ┼čehrine girerken Orhan Beyin ilk ayak bast─▒─č─▒ yere bir kavak fidan─▒ diker. G├╝n├╝m├╝zde Bursa Hisar i├žinde ÔÇť Kavak Caddesi ÔÇť ├╝zerinde ÔÇť Kavak Camii ÔÇť nin ├Ân├╝nde bulunan ├ž─▒nar a─čac─▒ Baba Sultan─▒n dikti─či a─ča├ž olarak bilinmektedir.

Ancak, k├Ây sakinleri k├Âylerinin ad─▒n─▒n kavakÔÇÖtan kaynakland─▒─č─▒n─▒, ├ž─▒nar a─čac─▒ ile bir ilgisi olmad─▒─č─▒nda hem fikirdirler. ├ç├╝nk├╝ yak─▒n bir g├Â├žmen k├Ây├╝ olan Selimiye k├Ây├╝n├╝n eski ad─▒ ÔÇť Kaba├ž─▒nar ÔÇť idi. K├Ây├╝n ad─▒ da giri┼čte bulunan ya┼čl─▒ bir ├ž─▒nardan alm─▒┼čt─▒r.

Ayn─▒ ┼čekilde Kavakl─▒ olarak an─▒lan Kavakl─▒ k├Ây├╝nde bir zamanlar ya┼čl─▒ kavak a─ča├žlar─▒ vard─▒.

K├Ây├╝n Kurulu┼čunda ├ľnderlik Yapan ├çerkes Beyleri

1880ÔÇÖli y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda Yeni┼čehirÔÇÖe gelen ├çerkesler, b├Âlgenin zenginlerinden Ethem Pa┼ča ile g├Âr├╝┼č├╝p, mutab─▒k kald─▒ktan sonra ba┼člar─▒nda; Aslan Bey, Nuri Bey, Zekeriya Bey, ─░shak Bey ve S├╝leyman Bey olmak ├╝zere Kavakl─▒ k├Ây├╝nde yamaca do─čru evlerini in┼ča ederek yerle┼čiyorlar.

Rumi 1307 ( 1891/1892 ) tarihli H├╝davendigar ( Bursa ) Vilayeti Salnamesine g├Âre; g├Â├žmenlerin iskan edildikleri t├╝m k├Âylerin arazisi m├╝nbit ve mahsuldar olup, bu─čday, arpa, ├žavdar, bur├žak, susam, yulaf, m─▒s─▒r, mercimek, nohut, ha┼čha┼č, yonca gibi ├╝r├╝nler yan─▒ s─▒ra ├žok miktarda kavun ve karpuz ve ceviz ve ├╝z├╝m yeti┼čirdi. Meralar─▒nda 47.756 koyun beslenirdi.

K├Âyde ya┼čayan ├çerkesler ile yap─▒lan g├Âr├╝┼čmelerde; son d├Âneme kadar k├Âyde ya┼čayan belli ba┼čl─▒ ├çerkes s├╝laleleri( aileler ) ┼čunlard─▒r; Vu┼či ( Va┼čo ), Baranokh, Sinanapkh, Ha─čur, ┼×─▒xuj ve ┼×o┼ču─čÔÇÖdur.

K├Ây sakinlerinden Vu┼či Kaz─▒m ├çetin ( 1932 )in anlatt─▒─č─▒na g├Âre; k├Ây├╝n kurulu┼čunda ├Ânderlik eden Thamadelerden ( Beylerden ) ─░shak Bey b├╝y├╝k dedesi oluyormu┼č. Dedesi ─░smail A─ča k├Ây├╝n zenginlerindendi. Fakirleri g├Âzetirdi. Y─▒lk─▒ atlar─▒ vard─▒. K├Âyde sevgi-sayg─▒ vard─▒. Adetler uygulan─▒yordu. ├çerkesler m─▒s─▒r, bu─čday, arpa ekiyorlard─▒. T├╝rk g├Â├žmenleri geldikten sonra k├Ây├╝ zenginle┼čtirdiler. ├çok ├žal─▒┼čkand─▒lar. ├çerkesleri de ├žal─▒┼čmaya te┼čvik ettiler.

Kaz─▒m ├çetinÔÇÖin karde┼či ─░smail ├çetin ( 1942 ) bildiklerini aktard─▒; k├Âyde ├╝├žg├╝n ├╝├ž gece d├╝─č├╝n yap─▒l─▒rd─▒. ├çerkesler k├Âyde ÔÇť Patak─▒r ÔÇť ad─▒n─▒ verdikleri bug├╝n├╝n bir ├že┼čit Amerikan beyzbol oynunu oynarlard─▒.

Kavakl─▒ k├Ây├╝nden olan e┼čim Hayriye B─░ ( ├ľzer )in anlatt─▒─č─▒na g├Âre; kangren olmu┼č aya─ča bal─▒k renginde derlerdi. Ayaklar kesilmezdi. Merhemle tedavi edilirdi. Bu i┼če bakan kad─▒n─▒n ad─▒ Kozdereli nine lakapl─▒ Habze olup, babaannesinin ablas─▒ idi.

Mezit k├Ây├╝nde Abaza Cebra s├╝lalesinden Faiz Ayda ( 1938 ) ile yapt─▒─č─▒m bir g├Âr├╝┼čmede, bana kangren olmu┼č yaray─▒ babas─▒ S─▒rahkem nas─▒l tedavi etti─čini ┼č├Âyle anlatt─▒; kangren olmu┼č yara ├Ânce inek ya─č─▒, s├╝t├╝ ve arpa ile ka├žamak ┼čeklinde yap─▒lan merhemle kaplan─▒yor. Bu merhem Kararm─▒┼č yaray─▒ temizliyor. Ovularak i├žindeki pislik a├ž─▒lan bir delikten d─▒┼čar─▒ at─▒l─▒yor.

Kavakl─▒ K├Ây├╝n├╝n N├╝fusu

1880ÔÇÖli y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda Kavakl─▒ k├Ây├╝ne yerle┼čen ├çerkeslerin n├╝fusu ile ilgili bilgi, Hicri 1303 ( 1885/1886 ) tarihli H├╝davendigar ( Bursa ) Vilayeti Salnamesinde belirtilmi┼č olup, 66 hanede 278 n├╝fus ya┼čamakta idi. Daha sonraki y─▒llarda bir yak─▒n g├Â├žmen k├Ây├╝ olan Kirazl─▒yaylaÔÇÖda daha ├Ânce Rumeli g├Â├žmenleri ile birlikte yerle┼čmi┼č olan birka├ž ├çerkes ailesi de sonradan gelip k├Âye yerle┼čmi┼člerdir.

Nitekim, Hicri 1316 ( 1898/1899 ) y─▒l─▒ H├╝davendigar ( Bursa ) Vilayeti Salnamesinde yer alan cetvelde; Kavakl─▒ k├Ây├╝nde hane say─▒s─▒n─▒n 74ÔÇÖe n├╝fusun ise 392ÔÇÖye y├╝kseldi─či g├Âr├╝lmektedir.

Hicri 1325 ( 1907/1908 ) tarihli Salnamede ise, sadece hane say─▒lar─▒ kaydedilmi┼č olup, Kavakl─▒ k├Ây├╝nde hane say─▒s─▒ 74 olarak belirtilmektedir. K├Ây sakinlerinden Y├Âr├╝k Hasan Ayvaz ( 1945 ) ─▒n a├ž─▒klad─▒─č─▒na g├Âre; konar g├Â├žer bir hayat s├╝ren Y├Âr├╝klerin k├Ây├╝n kuzeyindeki da─čl─▒k alanda ya┼č─▒yorlard─▒. Benim dedem K├╝tahyaÔÇÖdan gelip yerle┼čmi┼čti.

Yeni┼čehir il├žesi 1920-1922 y─▒llar─▒ aras─▒nda Yunan i┼čgali alt─▒nda idi. 28 Ekim 1920 tarihinde Yeni┼čehir b├Âlgesinde barbarca davrand─▒lar. ├çevredeki k├Âyleri ve bu arada ├çerkes Kavakl─▒ k├Ây├╝n├╝ de ate┼če verdiler.

Yunanl─▒lar─▒n Yeni┼čehir ve civar─▒nda yapt─▒klar─▒ katliam ve zayiatlardan sonra k├Ây├╝n kuzeyindeki da─čl─▒k alanda ya┼čayan Y├Âr├╝kler, da─čdan inip, Kavakl─▒ k├Ây├╝ne yerle┼čiyorlar.

Bug├╝n Y├Âr├╝klerden ├╝├ž hane k├Ây├╝n giri┼činde sa─čda, dokuz hanesi ise solda, di─čer ├╝├ž hane de k├Ây├╝n ├╝st yamac─▒ndad─▒r.

O tarihlerde konar ÔÇôg├Â├žer olan ve hayvanc─▒l─▒kla ge├žinen Y├Âr├╝kler, Kavakl─▒ k├Ây├╝ne yerle┼čtikten sonra ziraatle u─čra┼čmaya ba┼člam─▒┼člard─▒r. Bal─▒kesir y├Âresinde ziraatle u─čra┼čan Y├Âr├╝kler, kendilerini ÔÇť Manav ÔÇť olarak adland─▒rmaktad─▒rlar.

1927 YILI Bursa Vilayeti Salnamesine g├Âre; Kavakl─▒ k├Ây├╝nde, hane ve n├╝fusta bir art─▒┼č kaydedilmi┼čtir. K├Âyler ve n├╝fuslar─▒n─▒ g├Âsterir cetvele g├Âre; Kavakl─▒ k├Ây├╝nde hane say─▒s─▒ 133ÔÇÖt├╝r. K├Âyde 272ÔÇÖsi kad─▒n, 271ÔÇÖi erkek olmak ├╝zere toplam 443 n├╝fus ya┼čamakta idi.

K├Âyde ya┼čayan Rumeli g├Â├žmenlerin bir k─▒sm─▒ 1880ÔÇÖli y─▒llarda, ├çerkeslerden sonra Koyunhisar k├Ây├╝nden gelip yerle┼čmi┼člerdir. Nitekim 1898, 1908 ve 1927 y─▒l─▒ Salnamelerinde bu art─▒┼č g├Âzlenmektedir.

Bilindi─či gibi, 1925 T├╝rk-Bulgar ─░kamet S├Âzle┼čmesi ├žer├ževesinde 1949 y─▒l─▒na kadar BulgaristanÔÇÖdan T├╝rkiyeÔÇÖye yeni g├Â├žler ger├žekle┼čmi┼čtir.

Filiz Do─čanayÔÇÖ─▒n ara┼čt─▒rmas─▒na g├Âre; 1950-1960 y─▒llar─▒ aras─▒nda Rumeliden g├Â├ž eden 35.496 aile i├žinde ├žift├ži olan 2.185 aile ile, zanaatkar 1.356 aile Bursa Vilayeti s─▒n─▒rlar─▒ dahilinde iskan edilmi┼člerdir.

Bunlar aras─▒nda k─▒rsal alanda yerle┼čmek isteyen ailelerin bir k─▒sm─▒ da 1937 ve 1951 y─▒llar─▒nda Kavakl─▒ k├Ây├╝ne yerle┼čtirilmi┼člerdir.

Bulgaristan g├Â├žmenlerinin ├çerkes Kavakl─▒ k├Ây├╝ne iskan edilmeleri ile birlikte n├╝fusta bir art─▒┼č kaydedilmi┼čtir. Nitekim, 1965 y─▒l─▒nda yap─▒lan n├╝fus say─▒m─▒nda k├Ây├╝ntoplam n├╝fusu 876 idi. Bu rakam─▒n 250ÔÇÖsini ├çerkesler olu┼čturuyordu.

1970 n├╝fus say─▒m─▒nda, 912 olan toplam n├╝fus, 1990 y─▒l─▒nda 885ÔÇÖe inmi┼čtir.

1991 y─▒l─▒nda BulgaristanÔÇÖdan serbest g├Â├žmen olarak gelenlerin bir k─▒sm─▒ ise, daha ├Ânce akraba ve kom┼čular─▒n─▒n yerle┼čtikleri Kavakl─▒ k├Ây├╝ne kendi imkanlar─▒ ile yerle┼čmi┼člerdir. Yeni gelenlere ra─čmen, n├╝fusta art─▒┼č yerine bir d├╝┼č├╝┼č kaydedilmi┼čtir. Bunun ba┼čl─▒ca nedenlerinden biri, ├çerkeslerin k├Ây├╝ terk edip Yeni┼čehir, ─░neg├Âl ve Bursa gibi daha b├╝y├╝k kentlere yerle┼čmelerinden kaynaklanmaktad─▒r.

Nitekim, 1997 n├╝fus say─▒m─▒nda Kavakl─▒ k├Ây├╝nde toplam 850 ki┼či kay─▒tl─▒ g├Âz├╝k├╝yordu. ├çerkesler d─▒┼č─▒nda di─čer g├Â├žmenlerden baz─▒ ailelerin de b├╝y├╝k kentlere g├Â├ž etmeleriyle k├Ây├╝n n├╝fusunda azalma devam etmi┼čtir. 2007 y─▒l─▒ n├╝fus say─▒m─▒nda k├Âyde toplam 638 ki┼či kay─▒tl─▒ oldu─ču tespit edilmi┼čtir.

Ekim 2013 ay─▒nda k├Âyde yapt─▒─č─▒m s├Âzl├╝ tarih ara┼čt─▒rmas─▒nda; 260 hanede toplam 1100 n├╝fusun ya┼čad─▒─č─▒ Kavakl─▒ k├Ây├╝nde, 30 hanede 130 ├çerkes, geriye kalan 970 n├╝fusun 70ÔÇÖini Y├Âr├╝kler, 900ÔÇÖ├╝n├╝ ise Rumeliden gelen g├Â├žmenlerin olu┼čturdu─ču s├Âylenmektedir.

Kurulu┼čta ├çerkeslerden olu┼čan Kavakl─▒ k├Ây├╝, XX. Y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒na dek ( 1913 ) ÔÇť ├çerkes Kavakl─▒ ÔÇť olarak an─▒lm─▒┼čt─▒r. ├çerkesler, daha sonra gelip yerle┼čen Y├Âr├╝k ve Rumeli g├Â├žmenleri ile birlikte karma bir k├Âye d├Ân├╝┼čen Kavakl─▒ÔÇÖda bug├╝n birlikte huzur i├žinde ya┼čamaktad─▒rlar.

Kavakl─▒ÔÇÖda ├çerkes G├Â├žmen K├╝lt├╝r├╝

├çerkesler, ba┼člang─▒├žtan itibaren Kavakl─▒ k├Ây├╝nde d─▒┼ča kapal─▒ bir ┼čekilde ya┼čam s├╝rmeleri sayesinde kendi ana dilleri olan ├çerkes├žeÔÇÖyi ve milli ├çerkes k├╝lt├╝r├╝n├╝n b├╝t├╝n ├Âzelliklerini ya┼čatma olana─č─▒n─▒ bulmu┼člard─▒.

Ger├žekten de o d├Ânemde o ├žer├žrve i├žinde k├Âyde k├Âye P┼č─▒ne ( ├çerkes m─▒z─▒kas─▒ ) ve Pxa├ži├ž ( ritimsaz ) sesleri yank─▒land─▒, k─▒zl─▒-erkekli kafileler Hac─▒kara ve F─▒nd─▒kl─▒ ├çerkes k├Âyleri ile, Mezit ( Ormanl─▒k ) bo─čaz─▒ndaki di─čer Abaza k├Âylerinde d├╝zenlenen ├çerkes d├╝─č├╝nlerine d├Ârt tekerlekli ├Âk├╝z arabalar─▒ ile gidip geldiler. O d├Ânemde Anadolu k├Âyl├╝s├╝nde iki tekerlekli ka─čn─▒ arabalar─▒ kullan─▒l─▒yordu. O dar ├žer├ževe i├žinde ├çerkes dili ve k├╝lt├╝r├╝ ya┼čam buluyordu. Kavakl─▒ ├çerkesleri geleneksel ve i├že kapal─▒ ya┼čamlar─▒n─▒ uzun s├╝re s├╝rd├╝rebildiler.

Alman Johannes Holstenin 1960ÔÇÖl─▒ y─▒llardaki tespitlerine g├Âre; g├Â├žmenlerin hen├╝z kendi ├Ârf ve adetlerini uygulad─▒klar─▒ gibi, kendi ana dllerini de kullan─▒yorlard─▒. Evlenmeler tercihen kendi etnik gruplar─▒ i├žinde yap─▒l─▒yordu.

├çerkeslerin ve di─čer Kafkasl─▒lar─▒n k─▒smen hala at s─▒rt─▒nda, bir ├žok ki┼činin de hala geleneksel k─▒yafetleri i├žinde geldi─či ( Yeni┼čehirÔÇÖe ) hafta pazarlar─▒ rengarenk bir etnik ├žo─čulluk tablosu sergilenmekteydi.

Y├Âr├╝klerden Hasan Ayvaz ( 1945 ) ile Rumeli g├Â├žmenlerinden Mestan Mutlu ( 1941 )nun anlatt─▒klar─▒na g├Âre; k├Âye yerle┼čen T├╝rk g├Â├žmenleri benimsedikleri ├çerkes dilini g├╝nl├╝k hayatta kulland─▒klar─▒ gibi, ├çerkes ├Ârf ve adetlere de uyum sa─čl─▒yorlard─▒.

├çerkesler aras─▒nda akraba evlili─či yoktur Hatta k├Âylerde evliliklerin bir k─▒sm─▒, ba┼čka k├Âyden k─▒z alma ┼čeklinde olurdu. Bunun nedeni, ├çerkes k├Âyleri aras─▒nda sosyal ili┼čkilerin fazla olmas─▒, insanlar─▒n birbirlerini tan─▒malar─▒d─▒r.

├çerkesler ba┼čka milletlerden k─▒z al─▒p verme konusunda teredd├╝t g├Âsterir, ho┼č g├Ârmezlerdi. Ama, ├çerkesler kendi k├╝lt├╝rlerinden biriyle evlili─či tercih etseler bile zaman zaman bunu ba┼čaram─▒yorlar.

Nitekim, Kavakl─▒ k├Ây├╝nde bir zamanlar ├çerkeslerle evlenen g├Â├žmen k─▒zlar─▒ ├çerkes dilini ├žok g├╝zel konu┼čuyorlard─▒. Hatta gen├ž k─▒zlar ├çerkes d├╝─č├╝nlerine kat─▒l─▒r ve ├çerkes oyunlar─▒n─▒ ├žok g├╝zel oynarlard─▒.

├çerkesler, gerek k─▒z─▒n evinde ve gerekse delikanl─▒n─▒n evinde iki ayr─▒ d├╝─č├╝n ger├žekle┼čtirirlerdi : Biri k─▒z─▒n k├Ây├╝nde ÔÇť Gelin getirme d├╝─č├╝n├╝ ( NISA┼×E Ceug ) ÔÇť, ikincisi delikanl─▒n─▒n k├Ây├╝nde ÔÇť Gelin ├ž─▒karma d├╝─č├╝n├╝ ( N─▒sa┼če K─▒e┼č─▒─č Ceug ) ÔÇť d├╝r.

Daha sonraki y─▒llarda; ├çerkeslerin kentlere g├Â├žetmeleri ve bu arada k├Âye iskan edilen Bulgaristan g├Â├žmenlerin k├Ây├╝n n├╝fus dengesini de─či┼čtirmeleri sonucunda T├╝rk├ženin k├Âyde ge├žerli dil olmas─▒ kar┼č─▒s─▒nda k├Âyde n├╝fus a├ž─▒s─▒ndan az─▒nl─▒k durumuna d├╝┼čen ├çerkeslerin dili ve dolay─▒s─▒yle k├╝lt├╝r├╝ ge├žen zaman i├žerisinde de─či┼čime u─čram─▒┼čt─▒r.

─░nsan hangi dili konu┼čuyorsa o dille d├╝┼č├╝n├╝r. Dilin de─či┼čimi, k├╝lt├╝r ve kimlik de─či┼čimini de beraberinde getirir.

Bug├╝n Kavakl─▒ k├Ây├╝nde ya┼čayan ├çerkesler T├╝rk├že konu┼čuyorlarsa kimlikleri, duygusal boyutta ├çerkes kimli─či olarak kalsa bile somut olarak T├╝rk k├╝lt├╝rel kimli─čine d├Ân├╝┼čm├╝┼č demektir.

Dolay─▒s─▒yle ya┼čam kaybeden ve unutulan ├çerkes k├╝lt├╝rel ├Âzellikleri, sadece yetmi┼č ya┼č─▒n ├╝zerindeki insanlar─▒n belleklerinde tatl─▒ bir an─▒ olarak ya┼č─▒yor.

Di─čer taraftan; ├çerkeslerin y├╝zlerce y─▒ldan s├╝z├╝lerek bug├╝ne ula┼čan k├╝lt├╝r├╝nde ├Ânemli bir yer i┼čgal eden mutfak gelene─či b├╝y├╝k kentlerde belli bir ku┼čaktan sonra unutulmu┼č olmakla birlikte, bug├╝n say─▒lar─▒ y├╝zelliyi bulan Dernek ve Vak─▒f ├žat─▒s─▒ alt─▒nda ├Ârg├╝tlenerek k├╝lt├╝rlerini ya┼čatma ve geli┼čtirme ├žabas─▒ i├žine girdiler. Zaman zaman ÔÇť Zexes ÔÇť ad─▒ alt─▒nda d├╝zenlenen etkinliklerde otantik m├╝zikler, danslar ve ├çerkes yemekleri sunulmak suretiyle bu k├╝lt├╝r gelene─činin ya┼čat─▒lmas─▒na ├žal─▒┼čmaktad─▒rlar.

Kavakl─▒ k├Ây├╝nde ├çerkes n├╝fusun azl─▒─č─▒ nedeniyle, evlerde pi┼čirilen otantik yemekler d─▒┼č─▒nda, hi├žbir ├çerkes k├╝lt├╝rel faaliyet ya┼čanmamaktad─▒r.

Geleneksel Çerkes Yemekleri

├çerkes yemekleri kendine has bir durumdad─▒r. Yemekte ├že┼čitlilikten ziyade g─▒dai bir meziyet ve g├Âsteri┼čten fazla bir lezzet ararlar. Az ve kuvvetli yemek yemek adetleri oldu─čundan yemekler daha ├žok et, s├╝t ve yo─čurttan olu┼čur. Mideyi ┼či┼čiren sebzeye pek itibar etmezlerdi.

├çerkes k├╝lt├╝r├╝n├╝n vazge├žilmez ├Âgelerinden olup, Kavakl─▒ k├Ây├╝nde ├çerkes evlerinde yap─▒lan baz─▒ ├çerkes yemekleri ┼čunlard─▒r:

├çERKES TAVU─×U; Tavuk eti kullan─▒larak yap─▒lan bu yeme─če Kavakl─▒ ├çerkesleri taraf─▒ndan ÔÇť LEBSI ÔÇť olarak adland─▒r─▒lmaktad─▒r. Bu yemek m─▒s─▒r unundan yap─▒lan ÔÇť PASTA ÔÇť yani ÔÇť KA├çAMAK ÔÇť ile yenir. ─░ste─če g├Âre ÔÇť HALUGUJ ÔÇť veya ÔÇť TU─×UJ─░ ÔÇť denen ya─čda k─▒zart─▒lm─▒┼č mayal─▒ hamurla da yenir.

GE┼×─░PSI; Baklagillerden kuru fasulye ve barbunya ile yap─▒lan bu yeme─če ÔÇť fasulye ezmesi ÔÇť denmektedir.

METAZZ;├çerkes toplumunda genel olarak ÔÇť PSIHALUVE ÔÇť diye adland─▒r─▒lan bu ├çerkes Mant─▒s─▒na Kavakl─▒ k├Ây├╝nde ÔÇť METAZZ ÔÇť denmekte olup, ceviz kullan─▒larak yap─▒lmaktad─▒r. Di─čer ├çerkes toplumunda ceviz d─▒┼č─▒nda peynir, et, ezilmi┼č ha┼čha┼č, patates v.s. kullan─▒lmaktad─▒r.

PASTA;├çerkesler, ekmek yerine ÔÇť PASTA ÔÇť dedikleri ve ufak dar─▒, yahut son zamanlarda kavrulmu┼č m─▒s─▒r unundan pi┼čirilmi┼č Lapay─▒ yani ÔÇť KA├çAMA─×I ÔÇť tercih ederler. ├çerkes tavu─ču( LEBSI ile yendi─či gibi, kaymak konmu┼č peynir, s├Â─č├╝┼č et helva ile de yenmektedir.

├çERKES PEYN─░R─░;toplumda ├çerkes peyniri deyince, ├Âzel olarak yap─▒lan bu peynirin tazesi akla gelir. Adi─čeler yani ├çerkesler taraf─▒ndan ÔÇť METEKOY ÔÇť diye tabir edilen ise, bu peynirin kurutulmu┼č ┼čeklidir.

HALU─×UJ;Kavakl─▒ k├Ây├╝nde ÔÇť HALU─×UJ ÔÇť denen bir ekmek cinsi vard─▒r. Bu ekmek, hamur ve somun halindeyken, i├žine so─čan, ceviz ve az sal├ža konularak k─▒zg─▒n f─▒r─▒nda pi┼čirilir.

TU─×UJ─░; Mayal─▒ hamurdan ceviz b├╝y├╝kl├╝─č├╝nde hamur elde a├ž─▒larak k─▒zg─▒n ya─čda pi┼čirilir. Kavakl─▒ k├Ây├╝ ├çerkesleri buna ÔÇť TU─×UJ─░ ÔÇť derler. Di─čer ├çerkes k├Âylerinde ÔÇť ┼×ELAME ÔÇť, ÔÇť HALIBE ÔÇť ve ÔÇť LOKUM ÔÇť diye tabir edilmektedir. Sade yendi─či gibi, ├çerkes tavu─ču ile birlikte de yenir.

BAKSIME/MAKSIME; ├çerkesler eskiden ÔÇť BAKSIME ÔÇť diye adland─▒r─▒lan boza t├╝r├╝ bir i├žki kullan─▒rlard─▒. Dar─▒dan yap─▒lan bu i├žkiye ÔÇť LetenÔÇŁ denilen dar─▒ mayas─▒ kullan─▒l─▒rd─▒. Bug├╝n m─▒s─▒r ve bu─čday unu ile yap─▒lmakta olup, Vefa bozas─▒n─▒ and─▒r─▒r. ├ľzellikle k─▒┼č g├╝nlerinde misafirlere ikramdan pek ho┼član─▒rlard─▒.

Kavakl─▒k├Ây├╝nde ya┼čayan ├çerkes bayanlar─▒n ifadelerine g├Âre, bug├╝n dahi ├çerkeslerle evli olan g├Â├žmen han─▒mlar─▒ ├çerkes yemeklerini gayet g├╝zel yap─▒yorlar.

├ľrne─čin, Ekim 2013 ay─▒nda k├Âyde ziyaret etti─čimiz, e┼čimin akrabalar─▒ndan ┼×─▒xuj Zeki ├ľzer ( 1957 ) ile evli olan FikriyeÔÇÖnin pi┼čirdi─či ÔÇť LEBSI ÔÇť tabir edilen ├çerkes tavu─ču, bununla birlikte yenen ve ÔÇť PASTA ( KA├çAMAK ) tabir edilen m─▒s─▒r lapas─▒ pek lezzetliydi. Bu yeme─čin yan─▒nda ikram edilen ev yap─▒m─▒ yo─čurt gayet g├╝zeldi. K├Âyde yapt─▒─č─▒m─▒z g├Âr├╝┼čmelerden d├Ând├╝kten sonra, f─▒r─▒nda pi┼čirdikleri ÔÇť HALU─× ( EKMEK ) ÔÇť ile cevizli ÔÇť HALU─×UJ ÔÇťun lezzetine diyecek yoktu. ─░kram edilen ├çerkes yemeklerin tad─▒n─▒ hala dama─č─▒mda hissediyorum.

Bilindi─či ├╝zere; Anadolu topraklar─▒ etnik, k├╝lt├╝rel ve dinsel itibariyle bir ├ži├žek bah├žesidir. Ancak, g├╝n├╝m├╝ze dek izlenen politikalar nedeniyle, T├╝rkiyeÔÇÖde var olan etnik-dinsel-k├╝lt├╝rel topluluklar─▒ ortak bir ├╝st kimlikte bir arada tutacak siyasi ├Ârg├╝tlenme tam anlam─▒yla ba┼čar─▒lamad─▒.

Bunun sonucu olarak, T├╝rkiyeÔÇÖde var olan farkl─▒ kimlikler aras─▒nda yeni bir ayr─▒┼čma ortam─▒ do─čmaktad─▒r. Oysa bir arada ve birlikte ya┼čamay─▒ esas alarak, farkl─▒

etnik-k├╝lt├╝rel k├╝melerin kendi ├Âzelliklerini koruduklar─▒ ve ├Âzg├╝rce geli┼čtirebildikleri bir ortam─▒n olu┼čmas─▒ gerekir. Farkl─▒l─▒klar─▒m─▒z─▒ sorun de─čil, zenginlik kayna─č─▒m─▒z olarak de─čerlendirmeliyiz.

NOT;┬áBu Yaz─▒; Yeni┼čehir BelediyesiÔÇÖnin Uluda─č ├ťniversitesi Kent Tarihi Ara┼čt─▒rmalar─▒ Merkezi (KETAM ) ile i┼čbirli─či i├žinde 25-26-27 Ekim 2013 tarihinde Yeni┼čehirÔÇÖde d├╝zenledi─či ÔÇťTarihten┬áG├╝n├╝m├╝ze┬áYeni┼čehir┬áSempozyumuÔÇŁnda,┬áalan─▒nda┬áuzmank─▒ymetli akademisyenler ve ara┼čt─▒rmac─▒lar taraf─▒ndan sunulan bildiriler aras─▒nda yer alm─▒┼čt─▒r.

 

3,413 total views, 1 views today

Mahmut B─░

Mahmut B─░

1945 y─▒l─▒nda Amman'da do─čdu. Kuzey KafkasyaÔÇÖdan B├╝y├╝k ├çerkes S├╝rg├╝n├╝ÔÇÖnde (1864) ├Ânce BalkanlarÔÇÖa, ard─▒ndan ├ťrd├╝nÔÇÖe yerle┼čen Abzah (Hatko) boyuna mensup (Halu─č-Natko) ailesindedir. ─░lk├Â─črenimini 1952 y─▒l─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖye g├Â├ž ettikten sonra tamamlayarak, 1970 y─▒l─▒nda Ankara Dil-Tarih ve Co─črafya Fak├╝ltesi Tarih b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. Birle┼čik Kafkasya KonseyiÔÇÖnin kurulu┼č ├žal─▒┼čmalar─▒na kat─▒lan Mahmut Bi; 1994 y─▒l─▒nda emekli olduktan sonra BursaÔÇÖya yerle┼čmi┼č ve 11 May─▒s 1996 tarihinde BursaÔÇÖda kurulan Birle┼čik Kafkasya Derne─čiÔÇÖnin kurucu ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapm─▒┼čt─▒r. Tarih├ži Mahmut BiÔÇÖnin uzun bir zamandan beri ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ ÔÇťKafkas TarihiÔÇŁ adl─▒ eserinin Birinci cildi 2007 y─▒l─▒nda Selenge Yay─▒nevi taraf─▒ndan yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Mahmut Bi, 29-9-2017 tarihinde aram─▒zdan ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒