Bursa ├çerkesleri (Gelenekler, sosyal ya┼čam, k├╝lt├╝rel yap─▒)

Bursa ├çerkesleri (Gelenekler, sosyal ya┼čam, k├╝lt├╝rel yap─▒)

Mahmut B─░

1945 y─▒l─▒nda Amman'da do─čdu. Kuzey KafkasyaÔÇÖdan B├╝y├╝k ├çerkes S├╝rg├╝n├╝ÔÇÖnde (1864) ├Ânce BalkanlarÔÇÖa, ard─▒ndan ├ťrd├╝nÔÇÖe yerle┼čen Abzah (Hatko) boyuna mensup (Halu─č-Natko) ailesindedir. ─░lk├Â─črenimini 1952 y─▒l─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖye g├Â├ž ettikten sonra tamamlayarak, 1970 y─▒l─▒nda Ankara Dil-Tarih ve Co─črafya Fak├╝ltesi Tarih b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu.
Birle┼čik Kafkasya KonseyiÔÇÖnin kurulu┼č ├žal─▒┼čmalar─▒na kat─▒lan Mahmut Bi; 1994 y─▒l─▒nda emekli olduktan sonra BursaÔÇÖya yerle┼čmi┼č ve 11 May─▒s 1996 tarihinde BursaÔÇÖda kurulan Birle┼čik Kafkasya Derne─čiÔÇÖnin kurucu ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapm─▒┼čt─▒r. Tarih├ži Mahmut BiÔÇÖnin uzun bir zamandan beri ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ ÔÇťKafkas TarihiÔÇŁ adl─▒ eserinin Birinci cildi 2007 y─▒l─▒nda Selenge Yay─▒nevi taraf─▒ndan yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Mahmut Bi, 29-9-2017 tarihinde aram─▒zdan ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.
Mahmut B─░

Bu yaz─▒m─▒zda, XIX y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒ndan itibaren, Kafkasya ve BalkanlarÔÇÖdan ger├žekle┼čen zorunlu g├Â├žler neticesinde Bursa vilayetimiz dahilinde yakla┼č─▒k otuz k├Âyde iskan edilen ├çerkeslerÔÇÖin sosyo-k├╝lt├╝rel yap─▒s─▒ i├žinde fazilet okulu olan aile, k─▒z-delikanl─▒ ili┼čkileri ve d├╝─č├╝n t├Ârenlerinden s├Âzedilecektir.

            Çerkesler Kimdir?

├çerkesler, tarihin ├žok eskiden beri tan─▒d─▒─č─▒ ve de─či┼čik adlarla tan─▒tt─▒─č─▒ ÔÇťAdigeÔÇŁ toplumudur. XI. Y├╝zy─▒l─▒n sonundan itibaren d├╝nya literat├╝r├╝nde ÔÇť├çerkesÔÇŁ olarak an─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. Adigelerin KafkasyaÔÇÖda oturdu─ču topraklar (Adige Xuek), XIII. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒ndan itibaren ÔÇť├çerkesya (ya da ├çerkezistan)ÔÇŁ olarak an─▒lmaya ba┼članm─▒┼č olup, eski d├Ânem d├╝nya haritalar─▒nda bu co─črafyan─▒n ad─▒ bat─▒ dillerinde ÔÇťCircassiaÔÇŁ olarak ge├žer.

├çerkesya veya ├çerkezistan o d├Ânemde hemen hemen tek etnikli bir b├Âlgeydi.┬á Bu nedenle s├Âz konusu b├Âlgede ya┼čayan halka (Ad─▒gelere) ÔÇť├çerkesÔÇŁ dendi─činde, b├Âlgede ya┼čayan ba┼čka gruplar mevcut de─čildi.

Giorgio Interianno 1502ÔÇÖde ziyaret netti─či KafkasyaÔÇÖda rastlad─▒─č─▒ ve o d├Ânemde ÔÇťZikliÔÇŁ diye adland─▒r─▒lan Adige┬á toplumundan ┼č├Âyle s├Âzeder;

ÔÇťZychie, in Lingua Volgar─▒, Grece et Latina Cosichimati, et da Tatari et Turchie diamuntati Circassi et in diamuntati Circassi et in loro proprio Linguaggio apellati AdigeÔÇŁ ┬á Interrianno, Tatar ve T├╝rklerin de ÔÇťCircassiÔÇŁ dedikleri toplum kendilerini ÔÇťAd─▒geÔÇŁ ad─▒yla tan─▒mlad─▒klar─▒ndan s├Âzetmektedir.

Di─čer bir yazar, Emiddio Dortelli dÔÇÖaskoli de ÔÇťKaradeniz ile TataristanÔÇÖ─▒n Betimlenmesi(1634)ÔÇŁ adl─▒ kitab─▒nda, ┬á├çerkeslerin kanlar─▒n─▒n asaletiyle ├Âv├╝nd├╝klerini, T├╝rkÔÇÖ├╝n de onlara, mert atl─▒ sava┼č├ž─▒ anlam─▒na gelen (├çerkes Sipaga) ad─▒n─▒ vererek b├╝y├╝k sayg─▒ g├Âsterdi─čini, ┬áteyid etmektedir.

Her halukarda ÔÇť├çerkesÔÇŁ ve ÔÇťAd─▒geÔÇŁ terimleri ilahi ve dini bir kavram olup ÔÇťG├╝ne┼čin o─člu (A-Dige-He=O-G├╝ne┼čÔÇÖe mensup olan yani soy sap anlam─▒n─▒ ta┼č─▒maktad─▒r. Bunun d─▒┼č─▒ndaki tan─▒mlamalar birer faraziyeden ├Âteye ge├žmez.

├çerkes K├Âyleri;

Bursa vilayetine iskan edilen ├çerkeslerin, ┬áiskan yerlerini tespit etmelerine geldkleri yerler ├Ânemli rol oynam─▒┼čt─▒r.

T─▒pk─▒ kendi anayurtlar─▒nda oldu─ču gibi, kendilerine ├Âzg├╝ yerle┼čim bi├žimleri, sosyal ya┼čam tarzlar─▒na uygun k├Âyler olu┼čturarak geleneklerini korumaya ├žal─▒┼čt─▒lar.

Kendi k├Ây birimlerine ├çerkesce adlar verdiler. ├ľrne─čin; G├╝vem k├Ây├╝ne S─▒nakho Hable, Kadir├že┼čmeÔÇÖye Nas─▒b─▒-Ps─▒nekuey, Yola─čz─▒ÔÇÖna Domba, F─▒nd─▒kl─▒ÔÇÖya Deje Hable gibiÔÇŽ

Ba┼člang─▒├žta olu┼čturulan k├Âylerde kendi d├╝nyas─▒ i├žinde, ┬ákapal─▒ ve dar bir ├žer├ževede ya┼čam s├╝rmeleri sayesinde kendi anadilleri olan ÔÇťAd─▒─čabzeÔÇŁ (├çerkesce)nin ve milli ÔÇťAd─▒─če─čeÔÇŁ (├çerkes K├╝lt├╝r├╝)nin b├╝t├╝n ├Âzelliklerini ya┼čatma olana─č─▒n─▒ bulmu┼člard─▒r.

Ancak, XIX. Y├╝zy─▒l─▒n sonlarnda ya┼čanan sosyo- ekonomik de─či┼čim kar┼č─▒s─▒nda k─▒rsal alanda ├ž├Âz├╝lme ve kentlere y├Âneli┼č ba┼člamas─▒yla birlikte, ├çerkes dili ve k├╝lt├╝r├╝ de, ┬ái├žinde bulundu─ču Osmanl─▒-T├╝rk toplumun k├╝lt├╝rel de─čerleri ile bir etkile┼čim i├žerisine girmi┼čtir.

Aradan ge├žen 150 y─▒ll─▒k s├╝re i├žinde kendi y├╝ksek ahlaki ├Âzelliklerini korumakla birlikte, i├žinde bulunduklar─▒ egemen T├╝rk toplumunun ahlaki ├Âzelliklerine de ilgisiz kalmamaya, ┬áona da uymaya ve onunla da etkin olmaya pek do─čal olarak ve vicdani bir zorunlulukla y├Ânelmi┼člerdir.

Bunun neticesinde; ÔÇť Xabze ÔÇť ad─▒ alt─▒ndaki g├╝zelim ├çerkes ├Ârf ve adetlerinin i├žinde bulundu─ču toplumda asimilasyon nedeniyle tahribata u─čramas─▒ ile birlikte bir ├žo─ču uygulanamamas─▒ndan dolay─▒ kaybolmu┼č veya de─čerinden ├žok ┼čeyler kaybetmi┼čtir.

Çerkes Kültürü :

K├╝lt├╝rs├╝z bir toplum d├╝┼č├╝n├╝lemez. Farkl─▒ k├╝lt├╝rler Kavim, millet-ulus, devlet, din ya da yerle┼čim adlar─▒yla nitelendirilirler. ├ľrne─čin; Avrupa k├╝lt├╝r├╝, Yunan k├╝lt├╝r├╝, Asya k├╝lt├╝r├╝, ├çerkes k├╝lt├╝r├╝ gibiÔÇŽ T├╝m bu adland─▒rmalar o k├╝lt├╝r├╝n sahip oldu─ču alan─▒ ve toplumu anlatmak iste─činden kaynaklanmaktad─▒r.

├çerkes k├╝lt├╝r├╝ de, 400 bin y─▒la yak─▒n bir s├╝re ├Ânce Kafkasya B├Âlgesinde ilk yarat─▒k ÔÇť Ha=Homo ErektusÔÇÖun ard─▒ndan ilk insanÔÇŁ Tsukh=Homo Sapiens yani ÔÇť Bilen insan ÔÇť ile birlikte ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Tarihi s├╝re├žte geli┼čim kaydeden bu k├╝lt├╝r, ├Âzellikle M.├ľ.III. bin y─▒lda MiyekuapeÔÇÖde ya┼čanan Bronz Devri sanat─▒n ┼čahikalar─▒ndan biri olarak b├╝t├╝n d├╝nya taraf─▒ndan kabul edilmi┼čtir.

├çerkes k├╝lt├╝r ve Medeniyetinin temsilcisi ├çerkes halk─▒n─▒n da dili, Nart Destanlar─▒, Xabzesi, dini ve ahlaki anlay─▒┼č─▒, folkl├Âr├╝, giyim tarz─▒ ve tarihte ya┼čan─▒lan olaylar kar┼č─▒s─▒nda kendine has davran─▒┼č ile y├╝zy─▒llardan beri ya┼čamakta oldu─čuna g├Âre, bir milli ├çerkes k├╝lt├╝r├╝ bug├╝n de mevcut demektir.

G├╝n├╝m├╝zde Bursa ├çerkes g├Â├žmeni bir k─▒s─▒m k├Âylerde izlerine rastlanan ├çerkes gelenek ve g├Âreneklerine bakacak olursak; toplumda olabildi─čince ├Âzg├╝n bir ili┼čki ya┼čayan ├çerkeslerÔÇÖde gelenek ve g├Âreneklere, de─čerlere kati bir ba─čl─▒l─▒k s├Âz konusudur. ─░nsan ili┼čkilerinde yarat─▒lan bu uyumla ve kendilerine kar┼č─▒ duyduklar─▒ uyum davran─▒┼č─▒ sorumlulu─ču ile ilgilidir.

Çerkeslerin Dili:

├çerkeslerin atalar─▒; ÔÇť Bze zimiem tlepkh yierk─▒m. ÔÇť yani ÔÇť Dili olmayanlar─▒n milleti de olmaz.ÔÇŁ Derler.

Ger├žekten de tarih a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda dilin, tarihi olu┼čturan ilkelerden biri olarak ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r. Dolay─▒siyle dili olan─▒n tarihi vard─▒r. Bir topluluk konu┼čtu─ču dille vard─▒r. Dili olmayan bir millet d├╝┼č├╝n├╝lemez.

Rus Filolog G.F. TurtsaninovÔÇÖun, ├çerkesyaÔÇÖda ortaya ├ž─▒kard─▒─č─▒ de─či┼čik d├Ânemlere ait 23 adet antik eser ├╝zerinde mevcut ┼čekillendirilmi┼č s├Âzc├╝k dizisinden olu┼čan ÔÇť Resim yaz─▒s─▒ ÔÇť ile, daha sonraki d├Ânemlere ait bulunan tabletlerdeki ÔÇť Hece yaz─▒s─▒ ÔÇťn─▒ nak┼čeden d├Ânem insanlar─▒n─▒n kulland─▒─č─▒ yaz─▒ dili ├╝zerinde yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmalara g├Âre;┬á ├çerkesyaÔÇÖda be┼čbin y─▒ldan daha fazla bir zamandan beri, bug├╝ne kadar bir ┼čekilde biline gelen ├çerkesce( Adigabze ), Abazaca ve Vubuhca dillerini do─čuran tek bir ana dilin var oldu─ču ger├že─čidir.

Demek oluyorki bir dil, tarih i├žerisinde geli┼čirken t├╝rl├╝ de─či┼čimlere u─čruyor. Dilbilimciler, ayn─▒ k├Âkten geldi─či d├╝┼č├╝n├╝len ├çerkesca ve Abazaca dilleri ├╝zerinde yapt─▒klar─▒ Glottokronoloji ├žal─▒┼čmalar─▒, kulland─▒klar─▒ Leksiko-─░statistik tekni─či sayesinde bu ve benzeri diierde birbirine benzer ortak kelimeleri y├╝zde olarak tesbit etmi┼člerdir.

J.C. Catford taraf─▒ndan; ├çerkesce(Adi─čabze) ┬áve Abazaca(A┼čvice) dilleri aras─▒ndaki ortak kelime oran─▒ y├╝zde 31, Vub─▒h ve ├çerkes dilleri aras─▒ndaki ortak kelime oran─▒ ise, y├╝zde 40 olarak tesbit edilmi┼č olup; ├çerkesca, Abazaca ve Vub─▒hca diieri tahminen 4.000-4.500 y─▒l ├Âncesinde farkl─▒la┼čmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.

Ger├žekten, bug├╝n KafkasyaÔÇÖda konu┼čulan ÔÇť Kafkas Dilleri ÔÇť ge├žmi┼če do─čru gidildik├že birbirine yakla┼čmakta ve sonunda, yukar─▒da CatfordÔÇÖun yapm─▒┼č oldu─ču ├žal─▒┼čmada belirtti─či gibi, 11.000ÔÇÖli y─▒llar ├Âncesinde ki bir zaman diliminde birle┼čmektedir.

├çerkesler dillerini ÔÇť Ad─▒gabze ÔÇť olarak adland─▒r─▒r. Bug├╝n bu dil esas olarak iki Leh├žen( ├çÔÇÖhae ve ┼×ha─č ) olu┼čur. ├çerkesceÔÇÖde sekiz ├╝nl├╝ye kar┼č─▒l─▒k elliye yak─▒n ├╝ns├╝z bulunur.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ├çerkeslerÔÇÖde Sosyo-K├╝lt├╝rel Yap─▒:

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ─░lk zamanlarda, ├çerkes toplumunda s─▒n─▒fs─▒z bir yap─▒ mevcuttu. Nitekim Arkeolog E.─░. KrupnovÔÇÖun yazd─▒klar─▒na g├Âre; Nart Destanlar─▒n─▒n ba┼člang─▒c─▒, KafkasyaÔÇÖn─▒n kuzeyinde prin├ž ala┼č─▒m─▒n─▒n yayg─▒n bir bi├žimde kullan─▒ld─▒─č─▒, kahramanl─▒─č─▒n g├╝nl├╝k ya┼čam say─▒ld─▒─č─▒, hen├╝z s─▒n─▒fsal ay─▒r─▒m─▒n olmad─▒─č─▒, b├╝t├╝n ├çerleslerÔÇÖin karde┼čce ya┼čad─▒─č─▒ ilk ├ža─člara dayan─▒r. Demir i┼čleme sanat─▒n─▒n en b├╝y├╝k ustas─▒ olan Tlep┼čÔÇÖin anlat─▒ld─▒─č─▒ destan metinlerinde, demir i┼čleme ├ža─č─▒n─▒n, ├çerkeslerÔÇÖde ba┼člad─▒─č─▒ a├ž─▒k├ža anlat─▒lmaktad─▒r.

Ancak, M.├ľ.VIII. ve VII. Y├╝zy─▒llarda Karadenez k─▒y─▒lar─▒nda Yunanl─▒lar taraf─▒ndan ticaret kolonileri, onlardan sonra Romal─▒larÔÇÖ─▒n buralar─▒ i┼čgal etmeleri ile birlikte geli┼čen sosyo-k├╝lt├╝rel ve ekonomik ili┼čkiler neticesinde ├çerkes toplumunda; Kral ve yard─▒mc─▒lar─▒ndan olu┼čan y├Ânetici s─▒n─▒f─▒, y├Ânetilen halk s─▒n─▒f─▒ ve k├Âle s─▒n─▒f─▒ olu┼čmu┼čtur. ├çerkesler bu d├Ânemde tahminen 25-26 kabileden olu┼čan bir Kabileler Federasyonu idi. Tarihi kaynaklar bunlardan ÔÇť Meot ÔÇť diye bahseder. Meot kabilelerinden olan ÔÇť Sindiler ÔÇť k├Âle ticareti yap─▒yorlard─▒.

Daha sonraki d├Ânemlerde Kral stat├╝s├╝nde olanlar─▒n durumlar─▒nda ├Ânemli de─či┼čiklikler olmu┼čtur. KafkasyaÔÇÖda b├╝t├╝n ├çerkes veya Adige toplumunu bir araya getiren b├╝y├╝k devletlerin yerine,┬á birbirinden ayr─▒ olan kabilelerin ba─č─▒ms─▒z ya┼čamalar─▒ gibi bir durum ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r ki, bu d├Ânem 1864 B├╝y├╝k ├çerkes S├╝rg├╝n├╝ tarihine kadar kesintisiz olarak s├╝rm├╝┼čt├╝r.

Kabile ve a┼čiret halinden kurtulup k├╝├ž├╝k, fakat ma─člubiyet kabul etmez kahraman bir devlet v├╝cuda getiremeyen ├çerkes kabileleri ÔÇť P┼č─▒ ÔÇť denilen reisleriyle, ÔÇť Work ÔÇť dedikleri beylerine kar┼č─▒ derin ve sars─▒lmaz bir h├╝rmet ve itaat g├Âsteriyorlar, ya┼čl─▒lara ve kad─▒nlara kar┼č─▒ hi├žbir millette emsaline tesad├╝f edilemeyecek derecede medeni ve insani bir sayg─▒ besliyorlard─▒.

├çerkesler, ba┼člang─▒├žta BursaÔÇÖda olu┼čturulan k├╝├ž├╝k k├Âylerde kendi d├╝nyas─▒ i├žinde kapal─▒ ve dar bir ├žer├ževede ya┼čam s├╝rerken, kendi anadilleri olan ├çerkesceÔÇÖyi ve milli ├çerkes k├╝lt├╝r├╝n├╝n b├╝t├╝n ├Âzelliklerini ya┼čatma olana─č─▒n─▒ bulmu┼člard─▒.

Ger├žekten de o d├Ânemde o dar ├žer├ževe i├žinde k├Âyden k├Âye P┼č─▒na ve Pxa├ži├ž sesleri yank─▒land─▒, k─▒zl─▒-erkekli kafileler d├╝─č├╝nlere gidip geldiler. O dar ├žer├ževe i├žinde dil ve k├╝lt├╝r ya┼čam buluyordu.

Çerkes Aile Yapısı:

├çerkeslerÔÇÖde aile fikri ├žok eski ve geli┼čmi┼č bir tarzda oldu─čundan toplum hayat─▒nda ailenin k─▒ymeti pek y├╝ksektir. Neslin sa─čl─▒kl─▒ olmas─▒ i├žin yedi g├Âbe─če kadar( Bla─ča ) akraba ile evlenilmezdi.

├çerkesler evine gelen misafire b├╝y├╝k ├Ânem verir. Misafir onun i├žin bir onurdur. O misafire, buyurun, ho┼č geldiniz derken ÔÇť Kebla─č ! ÔÇť denir. Bu s├Âzc├╝─č├╝n i├žeri─či ba┼čka hi├žbir toplumda kullan─▒lmaz. Anlam─▒, misafire ÔÇť Yedi g├Âbe─če kadar bizimle ol ÔÇť demekte ve misafire bu onuru( akrabal─▒─č─▒ ) vermektedir.

Geleneksel ├çerkes hayat─▒n─▒n esas─▒ ÔÇť Resmiyettir.ÔÇŁ ├çerkesler, gerek evlerinde, gerekse d─▒┼čar─▒da sayg─▒s─▒zl─▒─č─▒, teklifsizli─či ve nezaketsizli─či b├╝y├╝─če kar┼č─▒ sayg─▒s─▒zl─▒k kabul ederler. Bu resmiyete ra─čmen ailede sevgi, samimiyet, ba─čl─▒l─▒k, sayg─▒ ve ne┼če ile bunlar─▒n sonucu aile hayat─▒nda b├╝y├╝k bir d├╝zen, sayg─▒l─▒ ba─čl─▒l─▒k i├žinde do─čup b├╝y├╝yen ├žocuklar i├žin aile hayat─▒ bir fazilet okulu olur.

├çerkes ailelerinde kad─▒n, evde pek de─čerli, ┼čerefli mevki sahibi ve egemen durmdad─▒r. ├çerkes erke─či kad─▒na kar┼č─▒ ┼čiddet kullanmaz, hakaret etmez, onu toplumda k├╝├ž├╝ltecek davran─▒┼člarda bulunamaz. Ona daima ├Âncelik verir. Kad─▒n─▒ bu hakk─▒na ima olarak ÔÇť Dibisim ÔÇť yani ÔÇť Ev sahibemiz, mihmandar─▒m─▒z ÔÇť diye hitap eder. Di─čer toplum adetlerine z─▒t olarak, ├çerkeslerÔÇÖde kad─▒n─▒n kocas─▒n─▒n sa─č─▒nda, hatta ├╝st taraf─▒nda oturabilmesi de, annenin yerinin y├╝ksek tutuldu─čuna delildir. Kocas─▒n─▒n bu derece sayg─▒s─▒na eri┼čen anneye, gelinleri ÔÇť Gua┼če ÔÇť yani ÔÇť Prenses ÔÇť diye hitap ve ona sayg─▒ duyarlard─▒.

├çerkes k├Âylerinde kalabal─▒k ailelerde olu┼ča gelen ÔÇť Xabze ÔÇť dedi─čimiz ├Ârf ve adetlerimiz, ┼čehirlerde tek aileye d├Ân├╝┼čme zorunlulu─čunda kal─▒n─▒nca uygulama zorlu─ču ortaya ├ž─▒kt─▒. Eskiden bir baba, ├žocuklar─▒yla aras─▒nda bir mesafe olu┼čtururdu. O ├žocu─čun al─▒┼čkanl─▒klar─▒, terbiyesi, ├Â─črenimi amcalar─▒, day─▒lar─▒, hala ve teyzeleri, birikimli dede ve ninelerinin ├Ârnek davran─▒┼člar─▒ ve g├Âzetimlerinde geli┼čirdi.

G├╝n├╝m├╝zde ├žekirdek aile anlay─▒┼č─▒yla bu geleneklerimizin tamam─▒n─▒n uygulanmas─▒ imkans─▒z hale gelmi┼čtir. ├ça─čda┼č ├çerkes toplumu art─▒k eskisi gibi kapal─▒ ve dar bir ├žer├ževede ve kendi d├╝nyas─▒ i├žinde ya┼čayamad─▒─č─▒ndan, 150 y─▒ld─▒r i├žinde bulundu─ču T├╝rkiyeÔÇÖnin toplumsal ve k├╝lt├╝rel yap─▒s─▒yla da bi├žimlenerek bu zaman zarf─▒nda de─či┼čime u─čram─▒┼č ve bir y├Ânden T├╝rkle┼čmi┼č ve T├╝rklerle i├ž i├že olmu┼čtur.

├çerkes aile reisi olan baba aile fertlerine kar┼č─▒ vakur ve ┼čefkatli bir amir ve terbiyeci g├Ârevini daima muhafaza eder. B├╝t├╝n aile fertleride kendisine kar┼č─▒ h├╝rmetkar ve tam bir ba─čl─▒l─▒k g├Âsterir. Onun her emri itirazs─▒z yap─▒l─▒r. Kar─▒s─▒na kar┼č─▒ durumu da e┼čitli─če sayg─▒ ve riayetle kendisini g├Âsterir. ├ç├╝nk├╝ kad─▒n ile erkek aras─▒ndaki e┼čitlik birbirine benzememek s├╝retinde bir e┼čitliktir. Yoksa kar─▒ ile kocan─▒n faaliyetlerinin ├že┼čitli olmas─▒n─▒ menetmeye kimse muktedir de─čildir.

Daima kendi hakk─▒n─▒ savunmak ┼čeklindeki a┼č─▒r─▒ merak kadar teess├╝fe de─čer haller ailede g├Âr├╝lmedi─činden, kar─▒ koca aras─▒ndaki ger├žek e┼čitli─čin sevi┼čerek, birbirine sayg─▒ duyarak, sevin├ž ve kederlerini, ├╝mitlerini m├╝┼čterek bir hale getirmek oldu─čunu, yoksa kendi hayat─▒nda serbest ya┼čamak olmad─▒─č─▒n─▒ pek iyi bilirler.

├çerkeslerÔÇÖde ├žok kad─▒nla evlenme yoktur. Erkek kar─▒s─▒n─▒ ad─▒yla ├ža─č─▒rmaz. Xabze gere─či yeti┼čip geldi─či ailenin k─▒z─▒, ├Ârne─čin; ÔÇť HatkoÔÇÖlar─▒n k─▒z─▒=Hatkoha yapkh ÔÇť diye hitap edereksayg─▒ g├Âsterir. Ayni ┼čekilde eve gelen gelin de, sayg─▒ gere─či kocas─▒na ve yak─▒nlar─▒na adlar─▒yla hitap etmez. Takma ad kullan─▒r. ├ľrne─čin; benim rahmetli day─▒m Mehmed Kefu evlendi─činde gelin yani yengem, o da rahmetli oldu. Bana kendi ad─▒mla de─čil, takt─▒─č─▒ adla yani ÔÇť ┼×u├žuk=K├╝├ž├╝k atl─▒-S├╝vari ÔÇť diye hitap ederdi.

├çerkeslerÔÇÖde Evlenme:

Aile ili┼čkileri toplumun ├Âzelli─čini yans─▒t─▒r.Evlilik ise o aileyi meydana getirecek olan bireylerin t├╝m toplumca kabul edilmi┼č anla┼čma zeminidir.

Her toplum gibi, ├çerkeslerÔÇÖde b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ s├╝rd├╝rebilmek i├žin evlilik ili┼čkileri kendi i├žinde ger├žekle┼čtirmeyi tercih ederler. Ba┼čka milletlere k─▒z verme konusunda taassup g├Âsterirler. Ba┼čka milletlerden k─▒z almak konusunda da teredd├╝t g├Âsterirler, ho┼č g├Âemezler. Ama bug├╝n bu anlay─▒┼č sekter bir hal alm─▒┼č gibidir. ├çerkesler kendi k├╝lt├╝rlerinden biriyle evlili─či tercih etseler bile zaman zaman bunu ba┼čaram─▒yorlar.

├çerkesler, her etkinlikte oldu─ču gibi, evlenmeleri de belirli kurallar dahilinde b├╝y├╝k bir ciddiyet ve dikkatle ger├žekle┼čtirirler.

Sevmek ve be─čenmek birlikte ya┼čayacak gen├žlerin hakk─▒, Wase yani a─č─▒rl─▒─č─▒ al─▒p vermek de ya┼čl─▒lar─▒n hak ve g├Ârevidir.

Fazilet okulu bir ailede yeti┼čen gelece─čin anne aday─▒ ├çerkes k─▒zlar─▒ pek nazl─▒ olurlar. Anne b├╝t├╝n ┼čefkat ve dikkatini ona hasreder. Kendileri taparcas─▒na severler. Aile fertlerinden hi├ž biri, bu aziz misafirin g├Ânl├╝n├╝ k─▒rmaz. Buna kar┼č─▒n, k─▒zlar─▒n k─▒ymeti g├╝zelli─či ile de─čil, ev kad─▒n─▒ olabilmek i├žin g├Âsterdi─či kabiliyetlerle tadir edilirler.

ÔÇť Auj ÔÇť S├Âz verme:

├çerkes k─▒z ve delikanl─▒lar─▒ serbest haretet ettikleri i├žin e┼č se├žiminde sorun ya┼čamazlar. Delikanl─▒ d├╝─č├╝nlerde, ÔÇť Zexes ÔÇť denen toplant─▒larda g├Âr├╝┼č├╝p tan─▒┼čt─▒─č─▒ ve sevdi─či k─▒zla temas ve konu┼čmay─▒ fazlalat─▒r─▒r. Onun da sevgisini ├žekmeye ├žal─▒┼č─▒r. Nihayet k─▒za izdiva├ž arzusunu s├Âyler. Fakat bu noktaya gelinceye kadar arada ├Âyle inceliklere dikkat olunur ki o hayat─▒ ya┼čamayanlara kalemle tarif edilemez.

Bir tabii seyir takip eden bu sohbet olgunluk bulunca art─▒k evlenebilmek i├žin, delikanl─▒ k─▒zdan s├Âz verdi─čine dair kendisine ait mendil, y├╝z├╝k gibi bir maddi ┼čey verir. ─░┼čte, ├çerkesler buna ÔÇť Auj ÔÇť derler.

Bundan sonra k─▒zla delikanl─▒ aras─▒nda derhal (Resmiyet) ba┼člar. Resmiyetin hakiki anlam─▒ daima h├╝rmettir.

ÔÇť Lh─▒xhu ÔÇť K─▒z ─░steme:

Evlenecek k─▒z ve erkek ├Ânceden d├╝─č├╝nlerde ve ÔÇť Zexes ÔÇť lerde(Cemiyetlerde) g├Âr├╝┼č├╝p bir yuva kurabileceklerine inand─▒ktan sonra, her iki taraf─▒n ailelerinin de uygun g├Ârmesiyle k─▒z istemeye gidilir.

Bu grup, k─▒z─▒n s├╝lalesindeki en ya┼čl─▒ amcas─▒na veya day─▒s─▒na giderek k─▒zlar─▒n─▒n gelinleri olarak g├Ârmek istediklerini dile getirirler.

K─▒z istenip olumlu cevap verilince, a┼ča─č─▒daki adetler uygulan─▒r.

ÔÇť┬á Wnaplhe ÔÇť Ev G├Ârme:

Yak─▒ndan tan─▒┼čmayan aileler k─▒zlar─▒n─▒ isteyen ailenin ya┼čay─▒┼člar─▒ ve varl─▒klar─▒ hakk─▒nda bilgi sahibi olmak i├žin g├╝vendikleri birka├ž ki┼čiyi k─▒zlar─▒n─▒ isteyen ailenin yan─▒na g├Ânderirler. ─░┼čte, buna ├çerkesler ÔÇť Wnaplhe ÔÇť der. Ayn─▒ ┼čekilde erkek taraf─▒ da WnaplheÔÇÖye gider.

ÔÇť Wase ─▒x ÔÇť Ba┼čl─▒k Alma:

K─▒z taraf─▒, erkek taraf─▒na ba┼čl─▒k almaya gidilecek tarihi bildirir. Ba┼čl─▒k almaya giden ki┼čiler XabzeÔÇÖye g├Âre yak─▒n akraba, kom┼ču ve day─▒ taraf─▒ndan bir gen├ž olmak ├╝zere ├╝├ž ki┼či giderdi.

├çerkesler k─▒zlar─▒ i├žin eskiden gayet y├╝ksek ÔÇť Wase ÔÇť yani ba┼čl─▒k almak hususunu severlerdi. Bundan kas─▒t, k─▒zlar─▒na h├╝rmet edildi─čini, ├Ânem ve de─čer verildi─čini g├Ârmek arzusu idi.

├çerkes k─▒zlar─▒ kendileri i├žin asaletinden a┼ča─č─▒ ba┼čl─▒k verilmi┼č olmas─▒n─▒ affedilmez bir hakaret telakki ederler, gururlar─▒ k─▒r─▒lm─▒┼č sayarlar. Wase olarak eskiden verilecek ┼čeyler i├žinde; at, silah, bir elbiseye yetecek kadar sim, iki elbiselik ipek veya kadife kuma┼č gibi ┼čeyleri sayabiliriz. Pek eski devirlerde, Waseler aras─▒nda ok ve yay da bulundurulmas─▒ ┼čartt─▒.

K─▒z babas─▒n─▒n ba┼čl─▒k olarak ald─▒─č─▒ silahlar─▒ tak─▒nmas─▒, atlara binmesi kibarl─▒─ča ayk─▒r─▒ say─▒l─▒rd─▒. Hatta k─▒z─▒n karde┼čleri de bu atlara binmeyi hem┼čehrilerin h├╝rmetsizlik telakki ederlerdi.

─░┼čte bunlar ba┼čl─▒k almaktan maksad─▒n yaln─▒z menfaat olmay─▒p, ┼čeref gayesiyle yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├╝zelce ispat eder. ├ç├╝nk├╝ ├çerkesin hayatta ├Ânem verdi─či yegane ┼čey, h├╝rmet g├Ârmek, bunun i├žin de h├╝rmet etmektir.

Dini Nikah:

K─▒z ve erkek taraf─▒ Wase konusunda anla┼čt─▒ktan sonra Dini nikah tarihi belirlenir. Nkah, k─▒z─▒n babas─▒n─▒n veya amcas─▒n─▒n evinde k─▒y─▒l─▒rd─▒. Nikah k─▒y─▒lan yerde XabzeÔÇÖye g├Âre,┬á nikah─▒ k─▒y─▒lacak k─▒z ve erkek kesinlikle bulunmazd─▒. Bundan dolay─▒ taraflar─▒ temsil eden iki ki┼či vekaleten nikah t├Âreninde haz─▒r bulunurdu.

Nikah k─▒y─▒ld─▒ktan sonra k─▒z ve erkek taraf─▒ndan ayr─▒ ayr─▒ ÔÇť Nish ÔÇť tabir edilen Nikah yeme─či verilir. Yemekte en ya┼čl─▒ erkek yemekten ├Ânce ÔÇť Xhuexhu ÔÇť yani yemek duas─▒ yaparak yeme─če ba┼član─▒r. Yemekten sonra da erkek taraf─▒ndan giden heyetin ÔÇť Thamade ÔÇť si yani en ya┼čl─▒s─▒ da ÔÇť Xhuexhu ÔÇť yapar.

ÔÇť Ceuq ÔÇť D├╝─č├╝n:

Birbirlerini yak─▒ndan tan─▒yan aileler en az bir y─▒l sonras─▒ i├žin d├╝─č├╝n tarihi belirlerdi.Ard─▒ndan k─▒z─▒n k├Ây├╝ne gidilerek ve XabzeÔÇÖye uygun olarak teslim al─▒nan ÔÇť N─▒se ÔÇť yani gelin, delikanl─▒n─▒n k├Ây├╝ne getirilir.ÔÇŁ N─▒sa K─▒e┼č─▒─č Ceuq ÔÇť ┬ádiye tabir edilen┬á┬á gelin alma serenomisiyle yap─▒lan bu usul daha ziyade uygun ve kibarl─▒k telakki edilir. Gerek k─▒z─▒n evinde ve gerekse delikanl─▒n─▒n evinde iki ayr─▒ d├╝─č├╝n yap─▒l─▒r. Bunun d─▒┼č─▒nda k─▒z─▒ geceleyin ka├ž─▒r─▒p g├Ât├╝rmektir. ├çerkesce ÔÇť Yad─▒─čuas ÔÇť ├žal─▒nd─▒. ÔÇť Yakhas ÔÇť g├Ât├╝r├╝ld├╝ kelimeleriyle ifade edilen bu olayda k─▒z ka├žmaz, ka├ž─▒r─▒l─▒r. Su├ž unsuru yoktur. Gen├ž k─▒z ailesine kar┼č─▒ iteatsiz bir durumda bulunmad─▒─č─▒ndan asi olarak su├žlanmaz. Eskiden atla ka├ž─▒r─▒rlard─▒.

Ya bir hasad─▒n ard─▒na d├╝┼čer
ya da bahar kutlamalar─▒ gibidir g├╝nlerimiz
s├╝rg├╝n y├╝re─čimiz,
ancak o zaman biraz durulur .
├žo├žukluktan kald─▒ bize al─▒┼čkanl─▒k,
├Âzg├╝rl├╝k diyince m─▒z─▒ka sesi duyulur.
─░┼čte avlu, a─čz─▒na kadar insan dolu.

Yi─čit delikanl─▒lar, g├╝zel k─▒zlar,
hepsi maharet i├žin yar─▒┼čt─▒lar,
bar─▒┼č, sevgi, ho┼čg├Âr├╝
bunlar─▒n hepsi bizim ruhumuzdaÔÇŽ
buyurun
├çerkes d├╝─č├╝n├╝ne
(eksisozluk.com.)

ÔÇť N─▒sa┼če K─▒e┼čo─č Ceuq ÔÇť Merasimi:

Gelin almaya gidilmeden ├Ânce erkek taraf─▒nda toplanan ki┼čiler, gelin alay─▒n─▒ y├Ânetecek ya┼čl─▒ birisini ÔÇť Thamade ÔÇť, ona yard─▒mc─▒ ÔÇť Thamade Khuadze ÔÇť, d├╝─č├╝n├╝ idare edecek ÔÇť Hatiyakhue ÔÇť ve Thamadelerin bulundu─ču odada hizmeti sa─člayan ki┼či ÔÇť ┼×ha─č─▒r─▒t ÔÇť ─▒ se├žerlerdi. K─▒zlar─▒─▒n temsilcisi olarak da k─▒zlar─▒n ÔÇť Thamadesi ÔÇť se├žilirdi.

Gelini getirmek ├╝zere te┼čkil edilecek gelin alay─▒na delikanl─▒ b├╝t├╝n akrabas─▒n─▒ davet eder. Alaya kendisi dahil olmaz ise de gen├ž karde┼čleri, gen├ž day─▒ ve amcalar─▒n alaya i┼čtirak ederler. Gelini getirecek akraba ile delikanl─▒n─▒n hem┼čiresi yahut akrabas─▒ndan bir iki k─▒z ve kad─▒n ile hizmete yard─▒mc─▒ olacak bir k─▒z gider.

Gelin alay─▒na Thamadeler ile birlikte, at ├╝zerinde k─▒z─▒n k├Ây├╝ne giden delikanl─▒lar bir disiplin i├žinde hareket ederler. K├Âye 1-2 Km. kala haberci g├Ânderilir. K├Âyden gelenlerle birlikte kafile yola devam eder vek─▒z─▒n evinin ├Ân├╝nde durur. Taki misafir k─▒zlar i├žeri buyur edilene kadar kap─▒da bekletilir. Gelin almak ├╝zere te┼čkil edilen bu alaya evlenecek delikanl─▒ ÔÇť Xabze ÔÇť gere─či kat─▒lmaz.

Gece k─▒z─▒n k├Ây├╝nde kal─▒nacak ise alaya dahil olanlar─▒, sabaha kadar rahat b─▒rakmazlar. ├çe┼čitli latifeler ve muziolikler k├Âylerinin sevgili k─▒z─▒n─▒ alma─ča geldiklerinin g├╝ya cezas─▒ olarak yap─▒ld─▒─č─▒ndan, bu latifelere kar┼č─▒ tecav├╝ze maruz kalan erkek taraf─▒ hiddetlenmez. Hiddet pek ay─▒pt─▒r. Alaya dahil olanlardan bir ├žok hediyeler kopar─▒rlar.

Ertesi g├╝n gelin alay─▒n─▒n hareket zaman─▒ gelince b├╝t├╝n heyet gelinin ├ž─▒kaca─č─▒ evin kap─▒s─▒ ├Ân├╝nde at ├╝st├╝nde haz─▒r bulunurlar. Delikanl─▒n─▒n k├╝├ž├╝k karde┼či, yahut yak─▒n akrabas─▒ndan bir gen├ž odaya girer. Gelinin koltu─čuna girerek oturdu─ču yerden kald─▒r─▒r.

Gen├žlere mahsus bu merasime ihtiyarlar─▒n kar─▒┼čmamas─▒ al─▒┼č─▒lan ve olgunluk numunesi say─▒ld─▒─č─▒ndan gelinin yan─▒nda annesi ve babas─▒ de─čil, ya┼čl─▒ akrabas─▒ bile bulunmaz..

Gelin kap─▒dan ├ž─▒kar─▒l─▒rken gelinle ili┼čkisi olan ihtiyar bir kad─▒n; ÔÇť Lepe mafe vesi daxe ÔÇť yani ÔÇť mesut ad─▒m atas─▒n g├╝zelim ÔÇť der.

Bu hitap ├╝zerine saadet yuvas─▒ olan baba evini terk etmekte olan gelin yani Nise, eski g├╝zel hat─▒ralar─▒n─▒n d├╝┼č├╝ncesi ile hissetti─či ├╝z├╝nt├╝y├╝ tutamaz. G├Âz ya┼č─▒ d├Âkerse de hissettirmeme─če ├žal─▒┼č─▒r.

Gelin giderken anne ve babas─▒n─▒n ellerini ├Âpmez. ├ç├╝nk├╝ kendisini naz ve nimet i├žinde b├╝y├╝ten ┼čefkatli ailesini ba┼čkas─▒ i├žin terk edip gitmeyi h├╝rmetsizlik ve ay─▒p sayd─▒─č─▒ndan o s─▒rada onlar─▒n yan─▒na ├ž─▒kmaktan utan─▒r.

H├╝z├╝nl├╝ bir u─čurlama oldu─ču i├žin, k─▒z taraf─▒ silah atmad─▒─č─▒ gibi, ┼čark─▒ da s├Âylenmez. Bunun yerine P┼č─▒na(akodiyona benzer, M─▒z─▒ka da tabir edilir) ile ÔÇť N─▒se Q─▒┼č Wered ÔÇť yani gelin u─čurlama ├žal─▒n─▒rken, kendisi i├žin getirilen Tenteneli arabaya yerle┼čir. Tentenenin ├╝st├╝nde k─▒zlar─▒n─▒n saf ve temiz oldu─čunu ifade eden kenarlar─▒ onar santim beyaz kuma┼čla kapl─▒ ortas─▒ k─▒rm─▒z─▒ ipekten kare bi├žiminde bir ├Ârt├╝ konur. Gelin arabas─▒n─▒n sa─č─▒nda ├žak─▒lm─▒┼č bir direk bulunur. K─▒rm─▒z─▒ kadifenin ├╝zerine, alt─▒n simle sa─č tarafta erke─čin aile armas─▒, sol tarafta da k─▒z─▒n aile armas─▒ bulunan ÔÇť N─▒sa┼če N─▒pÔÇŁ( Gelinci flamas─▒ ) bu dire─če ba─član─▒r.

Yol boyunca ┼čark─▒lar s├Âylenir, oyunlar oynan─▒r. Araban─▒n ├╝st├╝ndeki ÔÇť Ku┼čha Tebe ÔÇť denen simge ├Ârt├╝n├╝n ba┼čkalar─▒ taraf─▒ndan ├žal─▒nmamas─▒na dikkat edilir.

ÔÇť N─▒sa┼če Ceuq ÔÇť Gelin Getirme D├╝─č├╝n├╝:

Gelin alay─▒ delikanl─▒n─▒n k├Ây├╝ne yakla┼č─▒nca, ayni ┼čekilde haberci g├Ânderilir. Gelinin( N─▒sa ) kalaca─č─▒ eve gelince kap─▒da dururlar. Gelenlere ÔÇť Hal─▒ve-lokum ÔÇť, ÔÇť T─▒─čuj─▒ ÔÇť, ÔÇť So─čuk s├Â─č├╝┼č et ÔÇť gibi ┼čeyler ikram edilir.

Bu d├╝─č├╝ne, yaln─▒zca delikanl─▒larla k─▒zlar─▒n kat─▒l─▒m─▒ ile ger├žekle┼čtirilir. D├╝─č├╝ne, gelin ve damat( Malxa) d─▒┼č─▒nda, anne ve babalar da kat─▒lmaz. D├╝─č├╝n tamamen onlar─▒n d─▒┼č─▒nda ger├žekle┼čir. ├çerkes gelinin kendi d├╝─č├╝n├╝nde oynamas─▒ adetten de─čildi. D├╝─č├╝nde ├Âncelikle ÔÇť ┼×egerey ÔÇť diye an─▒lan ev sahibi konumundaki birisi d├╝─č├╝nde oynar. D├╝─č├╝n├╝ ÔÇť Hatiyakue ÔÇť┬á idare eder. Kimin oynayaca─č─▒n─▒ da o belirler.

D├╝─č├╝ne kat─▒lanlar taraf─▒ndan toplu halde yap─▒lan ÔÇť Wuigg ÔÇť dans─▒ ile ba┼člar. Daha sonra ÔÇť Kafe ÔÇť denilen yava┼č ritimli, ÔÇť ┼×e┼čen ÔÇť denilen hareketli tarz en ├žok dans edilen m├╝ziklerdir. Ayr─▒ca, ÔÇť Apsuwa ÔÇť ve ÔÇť Leperuj ÔÇť gibi ba┼čka hareketli danslarda vard─▒r.┬á D├╝─č├╝nde s├Âzle┼čmi┼č k─▒zlar ve evli kad─▒nlar oynamaz. Karde┼čler birbiriyle oynamaz.

D├╝─č├╝n s├╝resince Damat( Malxa) sa─čd─▒├ž─▒n evinde, Gelin( N─▒se ) ise ÔÇť Le─ču─▒ne ÔÇť tabir edilen gelin odas─▒nda┬á kendilerini tebri─če gelenleri beklerdi.

Kurulurken oldu─ču gibi, d├╝─č├╝n s├╝rerken de geleneklere uygun hareket edilir. D├╝─č├╝nler, genellikle g├╝ne┼čin do─čma vakti, sabaha kar┼č─▒ yap─▒lan ÔÇť Nexu┼čh Wuc ÔÇť ile sona ererdi.

├çerkeslerin Osmanl─▒-T├╝rk k├╝lt├╝r yap─▒s─▒na katk─▒lar─▒n─▒n boyutlar─▒n─▒ bilmek zor g├Âr├╝lmektedir. Fakat iki ya da daha fazla k├╝lt├╝r sistemleri birbirleri ile kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒nda ├žok de─či┼čik etkile┼čim i├žerisine girdikleri gibi, BursaÔÇÖda da Osmanl─▒ k├╝lt├╝r├╝ ile ├çerkes g├Â├žmenlerin getirdikleri k├╝lt├╝rel de─čerlerin birbirini etkiledikleri muhakkakt─▒r.

845 total views, 1 views today

Mahmut B─░

Mahmut B─░

1945 y─▒l─▒nda Amman'da do─čdu. Kuzey KafkasyaÔÇÖdan B├╝y├╝k ├çerkes S├╝rg├╝n├╝ÔÇÖnde (1864) ├Ânce BalkanlarÔÇÖa, ard─▒ndan ├ťrd├╝nÔÇÖe yerle┼čen Abzah (Hatko) boyuna mensup (Halu─č-Natko) ailesindedir. ─░lk├Â─črenimini 1952 y─▒l─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖye g├Â├ž ettikten sonra tamamlayarak, 1970 y─▒l─▒nda Ankara Dil-Tarih ve Co─črafya Fak├╝ltesi Tarih b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. Birle┼čik Kafkasya KonseyiÔÇÖnin kurulu┼č ├žal─▒┼čmalar─▒na kat─▒lan Mahmut Bi; 1994 y─▒l─▒nda emekli olduktan sonra BursaÔÇÖya yerle┼čmi┼č ve 11 May─▒s 1996 tarihinde BursaÔÇÖda kurulan Birle┼čik Kafkasya Derne─čiÔÇÖnin kurucu ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapm─▒┼čt─▒r. Tarih├ži Mahmut BiÔÇÖnin uzun bir zamandan beri ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ ÔÇťKafkas TarihiÔÇŁ adl─▒ eserinin Birinci cildi 2007 y─▒l─▒nda Selenge Yay─▒nevi taraf─▒ndan yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Mahmut Bi, 29-9-2017 tarihinde aram─▒zdan ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒