Turhan ÇALAY
Turhan  ÇALAY
1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝
  • 10 Ekim 2020 Cumartesi
  • +
  • -
  • Turhan ├çalay

ÔÇťAtat├╝rk Gibi Davran─▒n─▒zÔÇŁ

1957 y─▒l─▒n─▒n haziran ay─▒n─▒n 14ÔÇÖ├╝ ve g├╝nlerden cumad─▒r. BursaÔÇÖn─▒n en b├╝y├╝k sel├ótin camisi Ulu Cami oldu─čundan, caminin yap─▒l─▒┼č─▒ndan, olay g├╝n├╝ne gelinceye kadar, cuma hutbesini okuyan imamlar, minbere belinde k─▒l─▒├ž as─▒l─▒ oldu─ču halde ├ž─▒kmaktad─▒r. Minberde hutbeye ba┼člay─▒nca, k─▒l─▒c─▒ sa─č eline al─▒r, havaya kald─▒r─▒r ve hutbeyi o ┼čekilde okur[1]. Bunun sebebi; o memleketin k─▒l─▒├žla al─▒nd─▒─č─▒n─▒ camiyi dolduran b├╝t├╝n M├╝sl├╝man erkeklerine an─▒msatmak ve gaz├ó ├Âzlemlerini diri tutmakt─▒r.[2]Bu rit├╝el, 1957 y─▒l─▒nda Ulu CamiÔÇÖde meydana gelen olaya kadar, BursaÔÇÖn─▒n baz─▒ k├Ây ve kasaba camilerinde de h├ól├ó devam ediyordu.

Ulu CamiÔÇÖdeki irtica olay─▒n─▒ ├Â─črenen d├Ânemin Cumhurba┼čkan─▒ Cel├ól Bayar, Bursa Valisi ─░hsan Sabri ├ça─člayangilÔÇÖi telefonla arayarak, olay─▒ ayd─▒nlatmas─▒ i├žin ne yapmas─▒ gerekti─čini:

Atat├╝rk gibi davran─▒n─▒z! s├Âz├╝yle emretmi┼čti.

Atat├╝rk Ne Demi┼čti?

ÔÇťArkada┼člar, efendiler ve ey millet! T├╝rkiye Cumhuriyeti ┼čeyhler, dervi┼čler, m├╝ritler, meczuplar memleketi olamaz! En do─čru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikat─▒d─▒r!ÔÇŁ

Cumhurba┼čkan─▒ Cel├ól Bayar, gerek Kurtulu┼č Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda olsun, gerekse Cumhuriyetin kurulu┼ču ve sonras─▒ndaki b├╝t├╝n evrelerde olsun hep ├Ânemli mevki ve g├Ârevlerde bulunmu┼čtu. Kurtulu┼č Sava┼č─▒ ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒ndaki bir├žok gerici ayaklanmay─▒ g├Ârm├╝┼č ve bizzat ya┼čam─▒┼čt─▒. Bu konuda yeteri kadar tecr├╝besi ve bilgisi vard─▒ ve ├╝lkeye, millete verdikleri zarar─▒ gayet iyi biliyordu. Osmanl─▒ d├Ânemindeki me┼čhur 31 Mart Vakas─▒ denilen gerici ayaklanmay─▒ da BursaÔÇÖda ya┼čam─▒┼č ve olay─▒ gayet iyi tahlil etmi┼čti[3].

Bursa Ulu Camii

Ulu CamiÔÇÖde Ne Olmu┼čtu?

14 Temmuz 1957 Cuma g├╝n├╝ Ulu CamiÔÇÖde ├žok ├Ânemli bir irtica ayaklanmas─▒ (gerici kalk─▒┼čmas─▒) olmu┼čtu.┬á Ulu CamiÔÇÖyi cuma namaz─▒ i├žin dolduran 4 bin kadar Bursal─▒ ve Bursa Valisi ─░hsan Sabri ├ça─člayangil bile bu ayaklanman─▒n ├Âneminin fark─▒nda de─čillerdi. Olay─▒n birka├ž meczubun i┼či oldu─čunu san─▒yorlard─▒. Ta ki, Cumhurba┼čkan─▒ Cel├ól BayarÔÇÖ─▒n valiyi yukar─▒da belirtti─čimiz s├Âz├╝yle uyarmas─▒na kadar…

─░ktidar, olay─▒n ├Ânemini ├žok ├žabuk kavram─▒┼č, ─░├ži┼čleri Bakan─▒ Nam─▒k GedikÔÇÖi hemen o g├╝n olay─▒ incelemek ve ger├že─či a├ž─▒─ča ├ž─▒karmak ├╝zere, ├Âzel bir u├žakla BursaÔÇÖya g├Ândermi┼čti. ─░┼čin tam asl─▒n─▒ g├Ârevlilerden ba┼čka kimse tam olarak bilmiyordu. ├ç├╝nk├╝ bu olayla ilgili bir ay s├╝reyle yay─▒n yasa─č─▒ konulmu┼čtu. Yasak konulmadan ├Ânce olay─▒, Ankara ve ─░stanbul radyolar─▒ iki meczubun i┼či diyerek ge├ži┼čtirmi┼čti. ├ťstelik 1957 se├žimleri de yakla┼č─▒yordu. Yay─▒n yasa─č─▒ bittikten sonra, bu konuda gazeteler -radyolar varsa da ├╝lkede hen├╝z televizyon yay─▒n─▒ yoktur- olay─▒ ara┼čt─▒rmak i├žin BursaÔÇÖya muhabirlerini g├Ânderseler de en kapsaml─▒ ara┼čt─▒rmay─▒ h├╝k├╝mete muhalif gazetelerden biri olan Cumhuriyet gazetesi yapm─▒┼č ve olaya kar─▒┼čanlar─▒n b├╝t├╝n ba─člant─▒lar─▒n─▒, ama├žlar─▒n─▒, kimliklerini, hangi tarikat─▒n eleman─▒ olduklar─▒n─▒, yasa─č─▒n kalkt─▒─č─▒ 15 A─čustos 1957ÔÇÖde bir bir ortaya d├Âkm├╝┼čt├╝[4].

Ulu CamiÔÇÖde Ya┼čananlar

27 EkimÔÇÖde yap─▒lacak olan 11. D├Ânem milletvekillerini belirleyecek olan genel se├žimlere say─▒l─▒ aylar kalm─▒┼čt─▒r. 8 HaziranCcumartesi g├╝n├╝, irticadan m├óhkum olan ├ľdemi┼č Vaizi Fevzi BoyerÔÇÖin ├Âzel bir afla serbest b─▒rak─▒lmas─▒ AnkaraÔÇÖda tart─▒┼č─▒lmaktad─▒r. Bu s─▒rada Cumhurba┼čkan─▒ Cel├ól Bayar ─░zmirÔÇÖdedir. ─░zmir Hava Harp OkuluÔÇÖnu ziyaret eden Bayar, ├Â─črencilerle birlikte ├Â─čle yeme─či yemektedir ve yemek s─▒ras─▒nda ├ľ─črencilere:

T├╝rkiyeÔÇÖye irtica avdet edemez (geri gelemez). Ancak, beyhude (bo┼čuna) ─▒zd─▒rap ├žekilmemesi i├žin m├╝teyakk─▒z (uyan─▒k) olmam─▒z laz─▒md─▒r! diye hitap eder.

Aradan daha bir hafta bile ge├žmeden, 14 Haziran 1957 Cuma g├╝n├╝; Bursa Ulu CamiÔÇÖde cuma namaz─▒ s─▒ras─▒nda, k├Âk├╝n├╝n d─▒┼čar─▒da oldu─ču sonradan anla┼č─▒lan bir irtica olay─▒ meydana gelir.

Olaylar─▒n Ba┼člang─▒c─▒ ve Geli┼čmesi

En ├Ânemli dini vecibelerinden biri oldu─čuna inand─▒klar─▒ cuma namazlar─▒n─▒ k─▒lmak i├žin Ulu CamiÔÇÖyi dolduran 4 bin kadar Bursal─▒, namaz─▒n d├Ârt rek├ótl─▒k s├╝nnetini k─▒ld─▒ktan sonra, ─░mam Haf─▒z Kemal Uzunesmen, cuma hutbesini okumak i├žin aya─ča kalkar. Yukar─▒da bahsetti─čimiz rit├╝eli yerine getirmek i├žin, tarihi k─▒l─▒c─▒ ku┼čan─▒r ve minbere do─čru y├╝r├╝r. ─░mam Haf─▒z Kemal, ad─▒m─▒n─▒ tam da minberin ├╝├ž├╝nc├╝ basama─č─▒na atarken, cemaat aras─▒ndan de─či┼čik giyimli ve sar─▒kl─▒ iki adam ortaya ├ž─▒kar. Bunlardan, sonradan ad─▒n─▒n Ali Uslu oldu─ču anla┼č─▒lan ye┼čil sar─▒kl─▒ ve elinde 99ÔÇÖluk iri bir tespih ta┼č─▒yan ┼čah─▒s, g├╝r ve kal─▒n sesiyle imama seslenir:

─░mam efendi! ─░mam efendi!

Bu sesleni┼č ├╝zerine ─░mam Haf─▒z Kemal, minberin ├╝├ž├╝nc├╝ basama─č─▒nda durur ve seslenene do─čru d├Âner. O zamana kadar camideki ibadetin sessizli─čine al─▒┼čk─▒n olan ve b├Âyle bir ┼čeyle hi├ž kar┼č─▒la┼čmayan Bursal─▒lar, hayret ve biraz da ├Âfkeyle, ─░mam Haf─▒z Kemal gibi, sesin geldi─či y├Âne do─čru y├╝zlerini d├Ânerler. Merakla neler oldu─čunu anlamaya ├žal─▒┼č─▒rlar.

─░mam Haf─▒z Kemal Efendi, yetmi┼člik ya┼čl─▒ ve tecr├╝beli bir din adam─▒d─▒r. Fakat, bug├╝ne kadar hi├ž b├Âyle bir ┼čeyle kar┼č─▒la┼čmam─▒┼čt─▒r. So─čukkanl─▒─č─▒n─▒ kaybetmeden, kendisine seslenen Ali UsluÔÇÖya sorar:

Ne var evlad─▒m? Bir derdin mi var?

Ali Uslu, ayn─▒ kal─▒n ve g├╝r bir ses tonuyla, yan─▒ndaki arkada┼č─▒n─▒ (Kendisinin mehdi oldu─čunu iddia eden ve sonradan ad─▒n─▒n Mehmet Ali Bing├╝l oldu─ču anla┼č─▒lan ┼čahs─▒.) i┼čaret ederek:

─░mam efendi! Bug├╝n hutbeye; Mehdi-i ├óli-i Res├╗l ├ž─▒kacak! Minberden in! Belindeki k─▒l─▒c─▒ ona teslim et!

Ya┼čl─▒ imam, bu s├Âzleri hayretler i├žinde dinler. Sonra bu iki ┼čahs─▒n meczup (deli) olduklar─▒na h├╝kmeder ve onlara:

Gidin o─člum buradan! Cemaate biraz sayg─▒ gerek! Burada ibadet ediyoruz! diye seslenir.

Cemaat, bug├╝ne kadar b├Âyle bir olayla kar┼č─▒la┼čmad─▒─č─▒ i├žin hayretten dona kalm─▒┼č bir vaziyette olay─▒ seyretmektedir. Bu ┼ča┼čk─▒nl─▒ktan yararlanan d├╝zmece mehdi M. Ali Bing├╝l ve Ali Uslu, h─▒zla minberdeki imam─▒n yan─▒na gelirler ve zorla elindeki k─▒l─▒c─▒ al─▒rlar. M. Ali Bing├╝l alelacele k─▒l─▒c─▒ ku┼čan─▒r. Bu s─▒rada caminin do─čuya a├ž─▒lan kap─▒s─▒ndan i├žeriye kad─▒nl─▒-erkekli bir grup -olay─▒n ├Ânceden planland─▒─č─▒ anla┼č─▒lmaktad─▒r- i├žeri girer. Hep bir a─č─▒zdan:

Bug├╝n mehdimiz minbere ├ž─▒kacak! diye ba─č─▒r─▒rlar ve tekbir getirmeye ba┼člarlar.

Camide bir kimse ├Âl├╝rse ancak o zaman tekbir getirildi─čini bilen ve al─▒┼č─▒k olan cemaat, yine b├Âyle bir ├Âl├╝m oldu─čunu sanarak, binlerce a─č─▒zdan, ayn─▒ anda ÔÇťAllah├╝ekber!.. Allah├╝ekber!..ÔÇŁ diyerek olay─▒n i├žy├╝z├╝n├╝ bilmeden tekbir getirmeye ba┼člarlar. Bu s─▒rada kap─▒dan giren ve cemaatin bir anl─▒k gafletinden yararlanan grup da h─▒zla ilerleyip, minberin etraf─▒nda toplanmaktad─▒r. Olay─▒n ├Ânemini kavrayan ilk ki┼či; Bursa Emniyet M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖnde g├Ârevli olan polis memuru Mustafa G├╝ler[5], resmi k─▒yafetiyle cuma namaz─▒n─▒ k─▒lmak i├žin camide bulunmaktad─▒r. Polis memuru G├╝ler, aceleyle ┼čapkas─▒n─▒ giyer, ├╝niformas─▒na ├žeki d├╝zen verir ve silah─▒n─▒ ├žekerek hemen aya─ča f─▒rlar. Ko┼čarak minberin ├Ân├╝ne gelir. Bu s─▒rada minberin 5ÔÇÖinci basama─č─▒nda bulunan M. Ali Bing├╝l:

ÔÇťKendisinin mehdi oldu─čunu, art─▒k Laik Cumhuriyete son verilip, ┼čeriat─▒n hakim k─▒l─▒naca─č─▒n─▒ÔÇŁ, hayk─▒rmakta, T├╝rkiye Cumhuriyeti ve Atat├╝rk hakk─▒nda ├žirkin, a┼ča─č─▒lay─▒c─▒ s├Âzler s├Âylemektedir. Kayserili Polis memuru Mustafa G├╝ler, Ali Uslu ve M. Ali Bing├╝lÔÇÖe silah─▒n─▒ do─črultur:

Kanun nam─▒na sizleri tevkif ediyorum! ─░nin a┼ča─č─▒ya! Verin ┼ču k─▒l─▒c─▒ bana! diye seslenir.

Bu s─▒rada minberdeki d├╝zmece mehdi, tarihi k─▒l─▒c─▒ kabzas─▒ndan s─▒k─▒ca tutmu┼č ve d├╝┼čmanca g├Âzlerle sesin geldi─či y├Âne bakarken, ayn─▒ anda kad─▒nl─▒ erkekli m├╝ridleri tekbir getirerek, minberin ve polis memurunun etraf─▒n─▒ ├ževirmektedir. Bir anda m├╝ridler polise sald─▒r─▒r. ─░├žlerinden birisi sa─č kolunu yakalay─▒p, elinden silah─▒n─▒ almaya ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Bu s─▒rada camide bulunan Bursa Bay─▒nd─▒rl─▒k M├╝d├╝rl├╝─č├╝ ┼čof├Ârlerinden Rafet ├ç─▒rap, cemaat aras─▒ndan f─▒rlayarak, iri yar─▒ k├Âyl├╝n├╝n ├╝zerine at─▒l─▒r ve polis memurunun kolunu kurtar─▒r. Ayn─▒ anda minberdeki sahte Mehdi M. Ali Bing├╝l, h─▒┼č─▒mla elindeki k─▒l─▒c─▒ polis memuru Mustafa G├╝lerÔÇÖe do─čru savurur. Hamleyi fark eden M. G├╝ler geri s─▒├žrayarak sald─▒r─▒y─▒ savu┼čturur ve can─▒n─▒ kurtar─▒r. Fakat bu sefer k─▒zg─▒n m├╝ritlerin aras─▒nda kal─▒r ve sa─čdan soldan yedi─či tekme ve yumruklar─▒n etkisiyle yere y─▒k─▒l─▒r.

─░mam Cemaati Uyar─▒yor ve Yard─▒m ─░stiyor

Bu s─▒rada durumun k├Ât├╝ye gitti─čini g├Âren ya┼čl─▒ imam, cemaate do─čru d├Âner ve adeta feryat ederek yard─▒m ister:

Ey ahali! Burada bir cinayet i┼členiyor! Devletin bir memuru ayaklar alt─▒nda zedeleniyor! Allah r─▒zas─▒ i├žin kurtar─▒n onu!

Bu feryat ├╝zerine camideki binlerce insan yerlerinden f─▒rlayarak, sald─▒rganlar─▒n ├╝zerine y├╝r├╝r. Ba┼čta minberden yaka pa├ža indirilen d├╝zmece mehdi M. Ali Bing├╝l ve yard─▒mc─▒s─▒ Ali Uslu olmak ├╝zere, di─čer b├╝t├╝n yardak├ž─▒lar─▒ elde tek k─▒l─▒├žla bu kararl─▒ ve ├Âfkeli insan seline kar┼č─▒ koymak isteseler de ba┼čar─▒l─▒ olamazlar[6].

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Mustafa KemalÔÇÖi SamsunÔÇÖa G├Ânderen Naz─▒r: ┼×akir Pa┼ča

Polis Yeti┼čerek Duruma El Koyuyor

Bu s─▒rada cemaat taraf─▒ndan kurtar─▒lan polis memuru Mustafa G├╝ler, aya─ča kalkar, olay─▒ ├ževreye duyurmak i├žin havaya do─čru 2-3 el ate┼č eder ve h─▒zla camiden d─▒┼čar─▒ f─▒rlar. Ate┼č ede ede ko┼čarak ┼čehri aya─ča kald─▒r─▒r. Zaten o y─▒llarda Bursa Emniyet M├╝d├╝rl├╝─č├╝ HeykelÔÇÖdeki Vali Kona─č─▒ÔÇÖn─▒n alt kat─▒ndad─▒r ve Ulu CamiÔÇÖye de yak─▒nd─▒r. Biraz sonra, ba┼člar─▒nda Bursa Emniyet M├╝d├╝r├╝ ┼×ebib Karamullao─člu[7] oldu─ču halde 18 kadar polis olay yerine yeti┼čirler[8]. Baz─▒ polisler aceleden yanlar─▒na silahlar─▒n─▒ bile almam─▒┼čt─▒r. Caminin avlusu ve i├ži ana-baba g├╝n├╝n├╝ and─▒rmaktad─▒r. Naralar, feryatlar, ├ž─▒─čl─▒klar, h─▒├žk─▒r─▒klar, Tanr─▒ÔÇÖya yakarmalar her yandan havaya y├╝kselmektedir. Polisler yeti┼čti─činde, galeyana gelen halk, b├╝t├╝n m├╝rtecileri lin├ž etmek ├╝zeredir.

Polisler hemen olaya el koyarlar. ├ço─čunun yanlar─▒nda silah ve cop bulunmad─▒─č─▒ i├žin, ele ge├žirdikleri baston ve takunyalarla m├╝dahale ederek m├╝rtecileri lin├ž edilmekten kurtararak adalete teslim etmek istemektedirler.

Emniyet M├╝d├╝r├╝, bastonunu vermemekte direnen birini tek yumrukta bay─▒ltarak, elinden bastonu al─▒r ve m├╝rtecileri cemaatin lin├ž etmesine engel olmak i├žin i┼če koyulur. Sonunda M. Ali Bing├╝l ve m├╝ridleri yakalanarak g├Âzalt─▒na al─▒n─▒rlar. Olay s─▒ras─▒nda yaralananlar olur. Hatta bir polis memuru-M. Ali Bing├╝l taraf─▒ndan olmal─▒- savrulan k─▒l─▒├žla y├╝z├╝nden a─č─▒r bir yara alm─▒┼čt─▒r[9]. Ali Uslu ise cemaat taraf─▒ndan ald─▒─č─▒ darbelerin sonucunda a─č─▒r yaralan─▒r ve birka├ž g├╝n sonra ├Âl├╝r.

Olaya Kar─▒┼čanlar─▒n Kimlikleri

Olay─▒n soru┼čturmas─▒ sonunda 11 ki┼či tutuklan─▒r. San─▒klardan K├╝tahyaÔÇÖn─▒n Tav┼čanl─▒ kazas─▒nda tutuklanarak getirilenler ve BursaÔÇÖdaki yardak├ž─▒lar─▒ olarak ikiye ay─▒rabiliriz.

M├╝rtecilerin eleba┼č─▒lar─▒ olan sahte mehdi M. Ali Bing├╝l liderli─činde 5ÔÇÖi kad─▒n ve 3ÔÇÖ├╝ erkek olmak ├╝zere 8 tarikat├ž─▒; 11 Haziran sal─▒ g├╝n├╝ bir jiple Tav┼čanl─▒ÔÇÖdan BursaÔÇÖya gelirler. Elmasbah├želer MahallesiÔÇÖnden bakkal Mustafa AsaÔÇÖn─▒n evine yerle┼čirler ve burada, aralar─▒na 3 ki┼či daha kat─▒l─▒r. O gece Halil Do─čruÔÇÖnun evinde bir toplant─▒ yaparlar. Ertesi gece de bakkal Mustafa AsaÔÇÖn─▒n evinde yapt─▒klar─▒ toplant─▒da, cuma g├╝n├╝ Ulu CamiÔÇÖde yapacaklar─▒ giri┼čimi planlarlar.

Tav┼čanl─▒ Grubu

1- Tav┼čanl─▒ÔÇÖn─▒n Dude┼č k├Ây├╝nden sahte mehdi 25 ya┼č─▒ndaki M. Ali Bing├╝l.

2- Tav┼čanl─▒ÔÇÖn─▒n Savc─▒dede k├Ây├╝nden 36 ya┼č─▒ndaki Ali Uslu[10].

3- Tav┼čanl─▒ÔÇÖn─▒n E┼čeri k├Ây├╝nden 43 ya┼č─▒ndaki Mehmet Do─čum.

4- M. Ali Bing├╝lÔÇÖ├╝n e┼či ve di─čer 4 kad─▒n─▒n ┼čefi durumunda olan 18 ya┼č─▒ndaki Havva Bing├╝l.

5- Tav┼čanl─▒ÔÇÖn─▒n Ali k├Ây├╝nden 50 ya┼č─▒ndaki Nimet Uysal.

6- Tav┼čanl─▒ÔÇÖn─▒n G├╝le├ž k├Ây├╝nden 40 ya┼č─▒ndaki Azime Acar.

7- Bursa-Keles il├žesinin Sofular MahallesiÔÇÖnden Rahime Ate┼č.

8- Bursa-Keles il├žesinin Pazar MahallesiÔÇÖnden ┼×erife Al─▒├ž.

Bursa Grubu

1- Elmasbah├želer MahallesiÔÇÖnden 32 ya┼č─▒ndaki bakkal Mustafa Asa.

2- Mollafenari MahallesiÔÇÖnden 30 ya┼č─▒ndaki Vak─▒flar ─░daresi i┼č├žilerinden Halil Do─čru.

3- Mollafenari MahallesiÔÇÖnden S├╝leyman Bah├že.

Bu 11 ┼č├╝phelinin soru┼čturmas─▒ derinle┼čtirildik├že, i┼čin i├ž y├╝z├╝ daha iyi anla┼č─▒lmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Asl─▒nda bu olu┼čum, k├Âk├╝ yurt d─▒┼č─▒nda olan bir tarikat─▒n T├╝rkiyeÔÇÖdeki Akifiler denilen bir koludur.

Tarikat Ba─člant─▒lar─▒

Merkezi IrakÔÇÖ─▒n kuzeyindeki Erbil ┼čehrinde bulunan Kadir├« tarikat─▒n─▒n T├╝rkiyeÔÇÖdeki ┼čeyhi Ahmet Akif, 1953 y─▒l─▒nda s─▒n─▒r d─▒┼č─▒ edilir. Onun T├╝rkiyeÔÇÖdeki halifesinin ─░brahim Erbil oldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r.

Ulu CamiÔÇÖdeki olaydan sonra yap─▒lan soru┼čturma sonunda ErbilÔÇÖin Tav┼čanl─▒ÔÇÖdaki evine bask─▒n yap─▒l─▒r. Erbil, tarikata ait bir├žok belge, risale, mektup, yay─▒n─▒ yasaklanm─▒┼č kitap ve defterleri evinin penceresinden d─▒┼čar─▒ atarken ele ge├žirilir.┬á Di─čer m├╝ritlerin evlerine yap─▒lan bask─▒nlarda da bir├žok belge bulunur ve tarikat─▒n d─▒┼č ba─člant─▒lar─▒yla b├╝t├╝n gizli ili┼čkileri ortaya ├ž─▒kar─▒l─▒r.

Kadiri Tarikat─▒n─▒n Akifiler Kolunu Kuran Ahmet Akif Kimdir?

1305 y─▒l─▒nda K─▒r─▒mÔÇÖda do─čan Ahmet Akif, 1. D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda ailesiyle birlikte IrakÔÇÖa g├Â├ž eder. 1930ÔÇÖlu y─▒llar─▒n ba┼člar─▒nda di─čer K─▒r─▒ml─▒ ailelerle birlikte T├╝rkiyeÔÇÖye gelince Eski┼čehirÔÇÖe yerle┼čtirilirler.

Eski┼čehirÔÇÖde bir s├╝re ticaretle u─čra┼čt─▒ktan sonra, Devlet Demir Yollar─▒ÔÇÖnda ├žal─▒┼čmaya ba┼člar ve Kadiri tarikat─▒n─▒ yaymak i├žin harekete ge├žer. Kendisi gibi D. D. Yollar─▒ÔÇÖnda ├žal─▒┼čan ─░brahim ErbilÔÇÖle tan─▒┼č─▒r. K─▒sa zamanda ErbilÔÇÖi kendine ba─člar ve onun gibi bir├žok m├╝rid edinir. Bir yandan tarikat─▒ geni┼čletmeye ├žal─▒┼č─▒rken, ├Âb├╝r yandan da 1925 y─▒l─▒ndaki b├Âl├╝c├╝ ve dinci ayaklanman─▒n lideri ┼×eyh SaitÔÇÖin adamlar─▒ndan Saidi K├╝rdi ile -Saidi K├╝rdi bu s─▒rada Emirda─čÔÇÖda s├╝rg├╝ndedir- ba─člant─▒ya ge├žerek gizli gizli haberle┼čirler[11].

Tarikat─▒ Yayma ├çal─▒┼čmalar─▒

Ahmet Akif, tarikat─▒ Eski┼čehir d─▒┼č─▒nda yayma ├žal─▒┼čmalar─▒na ilk ├Ânce Tav┼čanl─▒ÔÇÖdan ba┼člar. ├ç├╝nk├╝ o y─▒llarda Tav┼čanl─▒ y├Âresinin dini ortam─▒, Ahmet AkifÔÇÖin fikirlerini yaymak i├žin uygun bir ortamd─▒r[12]. Ayr─▒ca, BursaÔÇÖdaki olaydan 20 y─▒l ├Ânce Tav┼čanl─▒ÔÇÖya atanan m├╝ridi ─░brahim Erbil orada, D. D. Yolar─▒ÔÇÖnda ÔÇťtren ┼čefi/┼čeftrenÔÇŁ olarak bulunmaktad─▒r.

K─▒sa zamanda Tav┼čanl─▒ÔÇÖda te┼čkilatlanan Akifiler, ┼ču isimlerden olu┼čuyordu: ─░brahim Erbil (halife), ─░hsan Sevim, Mehmet sevim, Hakk─▒ Uza, Mehmet Erayd─▒n, Halil ─░brahim ├ľz├╝do─čru.

Te┼čkilat kurulduktan sonra, tarikat─▒ k├Âylere yaymak i├žin hemen ├žal─▒┼čmalara ba┼člarlar. Meslekleri terzi olan ve k├Âyl├╝lerle i├žli d─▒┼čl─▒ olan ─░hsan ve Mehmet Sevim karde┼čler, hemen k├Âylere s─▒zarlar ve k─▒sa zamanda kendilerine bir├žok m├╝rit edinirler.

Tarikata giren k├Âyl├╝lere; ┼čeyhlerinin Ahmet Akif oldu─čunu ve kendisinin ÔÇťAllah yolundaÔÇŁ y├╝r├╝yen ger├žek bir din adam─▒ olarak telkin ediyorlard─▒. Ayr─▒ca, AkifÔÇÖin tarikat─▒na girmeyenlerin Allah taraf─▒ndan ÔÇťz─▒nd─▒kÔÇŁ olarak kabul edildi─čini, tarikat ┼čeyhine yard─▒m─▒n bir ÔÇťAllah borcuÔÇŁ oldu─ču s├Âyl├╝yorlar, m├╝ritlere A. AkifÔÇÖin tarikat hakk─▒nda yazd─▒klar─▒ kitaplar─▒ sat─▒yorlar ve ayr─▒ca tarikata yard─▒m amac─▒yla para topluyorlard─▒.

Tarikat─▒ ─░┼č├žiler Aras─▒nda Yayma ├çal─▒┼čmalar─▒

S─▒zabildikleri k├Âylere bizzat kendisi de giderek ├žal─▒┼čma yapan halife? ─░. Erbil, te┼čkilat─▒n─▒ i┼č├žiler aras─▒nda da yaymak i├žin hemen ├žal─▒┼čmalara ba┼člar. Kalabal─▒k i┼č├ži gruplar─▒n─▒n bulundu─ču Tun├žbilek K├Âm├╝r ─░┼čletmesiÔÇÖne ve Tun├žbilek Termik Santral─▒ÔÇÖna m├╝ritlerinden Ali Uslu ve Mehmet Do─čum vas─▒tas─▒yla s─▒zarak, buralardaki i┼č├žiler aras─▒nda da ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ y├╝r├╝t├╝r, m├╝rit ve sempatizan edinir.

Kad─▒nlar─▒n da Tarikata Al─▒nmalar─▒

Kurulan tarikata ├Ânceleri kad─▒nlar al─▒nmazken, K├╝tahya ve Tav┼čanl─▒ y├Âresinde ya┼čayan kad─▒nlar─▒n erkeklerden ├žok daha fazla, evde ve tarlada ├╝retici unsur olarak ├žal─▒┼čt─▒klar─▒, dolay─▒s─▒yla kad─▒nlar─▒n erkekler ├╝zerinde ekonomik bir ├╝st├╝nl├╝k kurduklar─▒n─▒ g├Ârd├╝klerinden, kad─▒nlar─▒ da tarikata almaya ba┼člarlar. Ulu CamiÔÇÖdeki olaylara kad─▒nlar─▒n da kar─▒┼čmas─▒ndan, onlar─▒n da faal birer tarikat m├╝ridi olduklar─▒ anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Oysa, o y─▒llarda kad─▒nlar─▒n b─▒rak─▒n─▒z cuma namaz─▒na gitmeyi, caminin i├žini merak edip de g├Ârmek i├žin girmeleri bile pek ho┼č kar┼č─▒lanmazd─▒.

Tarikatın Bursa ve Çevresine Yayılması

Ahmet Akif, tarikat─▒n─▒ Tav┼čanl─▒ÔÇÖda kurduktan sonra, BursaÔÇÖya gelerek S├╝leyman Baka├ž, Mustafa Asa ve Halil Do─čru gibi ┼čah─▒slarla irtibat kurarak, onlar─▒ kendi taraf─▒na ├žeker. Bu ┼čah─▒slarla Bursa te┼čkilat─▒n─▒ kurduktan sonra Eski┼čehirÔÇÖe d├Âner.

Ahmet AkifÔÇÖin Yakalanmas─▒ ve Yurt D─▒┼č─▒na ├ç─▒kar─▒lmas─▒

Ahmet AkifÔÇÖin tarikat ├žal─▒┼čmalar─▒ Emniyet M├╝d├╝rl├╝─č├╝ taraf─▒ndan ├Â─črenilir ve Eski┼čehirÔÇÖde tutuklan─▒r. Adalete teslim edilen A. Akif 1953 y─▒l─▒nda yarg─▒lan─▒r. Dava sonunda A. Akif, delil yetersizli─činden aklan─▒r ve serbest b─▒rak─▒l─▒r. Fakat h├╝k├╝met, A. AkifÔÇÖin T├╝rkiyeÔÇÖde bulunmas─▒n─▒n sak─▒ncal─▒ oldu─čunu d├╝┼č├╝nmektedir. Bir s├╝re sonra onu gizlice s─▒n─▒r d─▒┼č─▒ eder. A. Akif IrakÔÇÖa d├Âner. Fakat burada fazla kalmaz ve M─▒s─▒rÔÇÖa ge├žerek oraya yerle┼čir. Yurt d─▒┼č─▒na ├ž─▒kmadan ├Ânce ─░zmirÔÇÖde ya┼čayan ─░rfan isimli birini de yerine halife olarak b─▒rak─▒r. T├╝rkiyeÔÇÖdeki m├╝ritleriyle ba─člant─▒s─▒n─▒ hi├ž koparmaz. Mektuplar─▒n─▒ ve talimatlar─▒n─▒ ─░brahim ErbilÔÇÖe g├Ândermektedir. Erbil, mektuplar─▒ ve talimatlar─▒ en yak─▒n arkada┼člar─▒na okuduktan sonra, bunlar─▒ b├╝y├╝k bir deftere kaydeder[13]. Daha sonra bu mektup ve talimatlar─▒n kopyalar─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒r ve m├╝ritlere g├Ânderir.

Akif bu yapt─▒klar─▒yla da kalmaz. ─░├žlerinde talimatlar yaz─▒lm─▒┼č olan bir├žok kitap g├Ândermekte, bunlar─▒n m├╝ritler taraf─▒ndan okunmas─▒n─▒ ve bu talimatlara uyulmas─▒n─▒ istemektedir. Tarikat art─▒k Eski┼čehir, K├╝tahya ve BursaÔÇÖda kendisine bir├žok taraftar toplam─▒┼čt─▒r. ├ťlkede b├╝y├╝k ses getirecek b├╝y├╝k bir eylem yapman─▒n ve seslerini herkese duyurman─▒n zaman─▒ gelmi┼čtir…

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Cumhuriyet ekonomisi ba┼člarken

Eylem ─░├žin Neden Bursa ve Ulu Cami Se├žildi?

Bursa, AnadoluÔÇÖnun en b├╝y├╝k ┼čehirlerinden biri oldu─ču gibi, Osmanl─▒ÔÇÖya ba┼čkentlik yapm─▒┼č ve FatihÔÇÖe gelinceye kadar ilk 6 Osmanl─▒ Padi┼čah─▒n─▒n kabirlerinin bulundu─ču bir yerdi.

Ulu CamiÔÇÖye gelince, Y─▒ld─▒r─▒mÔÇÖ─▒n tek kubbeli 20 cami yapacakken vazge├žip, onlar─▒n yerine yapt─▒─č─▒ 20 kubbeli b├╝y├╝k ve tek camiydi. ├çok b├╝y├╝k oldu─čundan, ├Ânceleri ad─▒na Cami-i kebir, daha sonra Ulu Cami denilmi┼čti ve ─░stanbul camileri hesaba kat─▒lmazsa, o g├╝nlerde T├╝rkiyeÔÇÖnin en b├╝y├╝k camisi denilebilirdi.

Eylem i├žin cuma namaz─▒ vaktinin se├žilmesi ise ÔÇťhutbeÔÇŁ ile ilgili olmal─▒d─▒r. Zaten eyleme ba┼člamak i├žin, hutbe zaman─▒n─▒ beklemeleri ve imam─▒n hutbe okumak i├žin minbere ├ž─▒kt─▒─č─▒ s─▒rada ona sald─▒rmalar─▒ bunun bir kan─▒t─▒d─▒r.

K─▒l─▒nan namazlarda yap─▒lan ibadetlerin hepsi birer dini rit├╝el iken, hutbe okunmas─▒ bunlardan farkl─▒d─▒r. ─░lk ─░slam devleti kuruldu─čundan itibaren cuma namazlar─▒nda hutbe okunmaktad─▒r ve namaz sadece erkeklere farz k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒r. Bunun sebebi devletin: ├ľnemli olaylar─▒, bu olaylar kar┼č─▒s─▒nda yap─▒lmas─▒ gerekenleri ve bunlar gibi devletle ilgili meseleleri erkeklere bildirmek, haberdar etmek i├žindi. Hutbe, devletin ba┼č─▒nda kim varsa onun ad─▒na okunurdu.

Bunlardan ba┼čka, o y─▒llarda BursaÔÇÖn─▒n T├╝rkiyeÔÇÖdeki siyasi a─č─▒rl─▒─č─▒ ├žok fazlayd─▒. Cumhurba┼čkan─▒, ├Ânemli bakanlardan baz─▒lar─▒ ve T. B. M. Meclisi Ba┼čkan─▒ BursaÔÇÖdan se├žilen milletvekilleriydi. Bundan dolay─▒ bu olay─▒n BursaÔÇÖda yap─▒lmas─▒; bir nevi BursaÔÇÖya, H├╝k├╝mete ve Devlete kar┼č─▒ bir kafa tutmakt─▒.

Mehdi Kimdir?

Mehdi: Baz─▒ ─░slam tarikatlar─▒nda, ahir zamanda (d├╝nyan─▒n sonunun gelmesine yak─▒n bir zamanda) ortaya ├ž─▒kaca─č─▒na ve ─░slamÔÇÖ─▒n d├╝nya hakimiyetini ger├žekle┼čtirece─čine inan─▒lan kurtar─▒c─▒ ki┼čidir. Mehdi inanc─▒ ┼×iili─čin temel inan├žlar─▒ndan biridir. Kay─▒p olan 12ÔÇÖinci ─░mam oldu─ču ve mehdi olarak ortaya ├ž─▒kaca─č─▒na da inan─▒l─▒r. Bu konuda KurÔÇÖanÔÇÖda a├ž─▒k ve net bir Ayet yoktur. Bursa Valisi ─░hsan Sabri ├ça─člayangilÔÇÖin Olay Hakk─▒nda G├Âzlemleri ve D├╝┼č├╝nceleri[14]

ÔÇťBursaÔÇÖda H├╝k├╝met Kona─č─▒ÔÇÖnda oturuyorum. Yan─▒mda Rahmetli Turan Kapanl─▒ var[15]. Kapanl─▒, Bursa Cumhuriyet Savc─▒s─▒. Birden bir g├╝r├╝lt├╝ koptu. Pencerelere ko┼čtuk. Bir kamyonet Vali Kona─č─▒ÔÇÖna yana┼č─▒yordu. Kamyonetin i├žinde ba┼člar─▒ndan kanlar akan be┼č alt─▒ ki┼či ve polisler (var). Emniyet M├╝d├╝r├╝ÔÇÖne hemen sordum:

— Bunlar Ulu CamiÔÇÖde olay ├ž─▒kard─▒lar, dedi.ÔÇŁ

ÔÇťG├╝nlerden cumayd─▒. Cuma namaz─▒ k─▒l─▒n─▒yor. ─░mam, cuma hutbesini okumak i├žin minbere y├Ânelmi┼č. ─░├žlerinde ÔÇťben mehdiyimÔÇŁ diyen bir zat imama mani olmu┼č. Bu s─▒rada cemaatin i├žinden tekbirler ba┼člam─▒┼č. Ma┼člahl─▒lar zuhur etmi┼č[16]. K─▒l─▒├žlar─▒n─▒ da ├žekmi┼čler. ÔÇťBen mehdiyimÔÇŁ diyen zat, minberde h├╝k├╝met ve Atat├╝rk aleyhine s├Âzler sarf etmeye ba┼člam─▒┼č. Cemaat ┼ča┼čk─▒n, donup kalm─▒┼č. O g├╝n izinli olup da cuma namaz─▒n─▒ k─▒lmaya giden bir polis memuru, ├žekmi┼č tabancas─▒n─▒ minbere do─čru y├╝r├╝m├╝┼č. Cemaat galeyana gelmi┼č. Mehdi ve tak─▒m─▒n─▒ d├Âvm├╝┼čler, yaralam─▒┼člar. Polis g├╝├ž(l├╝kle) yeti┼čmi┼č. Hepsini derleyip toplay─▒p benim odama getirdiler.ÔÇŁ

ÔÇťTuran Kapanl─▒ gelenleri sorgulamaya ba┼člad─▒. ─░┼čin asl─▒n─▒ ├Â─črenmek istiyordu. Bu arada polis, Emniyet Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖne, Emniyet Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ ─░├ži┼čleri Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖna da bildirmi┼č. ─░├ži┼čleri Bakanl─▒─č─▒, Ba┼čbakanÔÇÖ─▒ haberdar etmi┼č.

Daha biz i┼čin asl─▒n─▒ ├Â─črenemeden telefon ├žald─▒. Reisicumhur Cel├ól BayarÔÇÖ─▒ kar┼č─▒mda buldum:

Ne oluyor ─░hsan Bey! dedi.

Basit bir zab─▒ta vakas─▒. Meczuplar─▒n i┼či, dedim ve vakay─▒ anlatt─▒m. Tesad├╝fen odamda savc─▒n─▒n oldu─čunu ve tahkikat─▒n y├╝r├╝t├╝ld├╝─č├╝n├╝ s├Âyledim. Cel├ól Bayar ciddile┼čti. Bana:

Basit bir zab─▒ta vakas─▒ de─čildir. Yapanlar meczup dahi olsalar, bir te┼čkilat─▒n adam─▒d─▒rlar. T├╝rkiyeÔÇÖye ne gelirse irticadan gelir. Bir gerici hareketi kar┼č─▒s─▒nday─▒z. Vaka sizin anlatt─▒─č─▒n─▒z gibi basit bir hadise de─čildir. Muhakkak arkalar─▒nda bir te┼čkilat vard─▒r. Menemen olay─▒ gibi bir hadise ile kar┼č─▒ kar┼č─▒yay─▒z. ┼×imdi ─░├ži┼čleri Bakan─▒ÔÇÖna ├Âzel bir u├žakla BursaÔÇÖya gitmesi i├žin talimat verdim. Bir bu├žuk saat sonra oradad─▒r. Her i┼či b─▒rak─▒n─▒z ve bu olay─▒ ortaya ├ž─▒karmaya bak─▒n─▒z! dedi.

Ben de kendilerine cevaben:

Say─▒n Reisicumhurum siz tela┼čl─▒s─▒n─▒z. Benim ne yapmam─▒ emredersiniz? diye sordum.

Siz Atat├╝rk olsayd─▒n─▒z ve Atat├╝rk sa─č olsayd─▒ ne yapard─▒ysa, ├Âyle hareket ediniz ve olay─▒n ger├žek y├╝z├╝n├╝ ortaya ├ž─▒kar─▒n─▒z.

Cel├ól BayarÔÇÖ─▒n olay─▒ bu denli ilzam[17] etmesine ┼ča┼č─▒rd─▒m. Hadiseyi birka├ž meczubun d├╝┼č├╝nmeden yapt─▒─č─▒ hareketler say─▒yordum.

Bu arada Savc─▒ Kapanl─▒ da soru┼čturmay─▒ yakalananlar─▒ s─▒k─▒┼čt─▒rarak s├╝rd├╝r├╝yordu…

… Kapanl─▒, biraz daha kendi anlay─▒┼č─▒ ve metodlar─▒ i├žinde, san─▒klar─▒ s─▒k─▒┼čt─▒r─▒nca bu olay─▒n K├╝tahyaÔÇÖn─▒n Tav┼čanl─▒ il├žesinde tarikat mensubu bir tren makas├ž─▒s─▒n─▒n evinde planland─▒─č─▒n─▒ ├Â─črendik.ÔÇŁ

ÔÇťO arada s├╝ratle (─░├ži┼čleri Bakan─▒) Nam─▒k Gedik geldi, olaya el koydu, savc─▒yla konu┼čtu. Hemen K├╝tahya ValisiÔÇÖne telefon ettik. Biz de u├žakla Tav┼čanl─▒ÔÇÖya hareket ettik. Ve daha K├╝tahya Valisi Tav┼čanl─▒ÔÇÖya varmadan makas├ž─▒y─▒ yakalad─▒k.ÔÇŁ

Aldanm─▒┼čt─▒m

─░hsan Sabri ├ça─člayangil anlatmaya devam ediyor:

ÔÇťRahmetli Cel├ól Bayar hakl─▒ ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Bu olay, bir ├Ârg├╝t i┼čiydi ve ├Ârg├╝t taraf─▒ndan planlanm─▒┼čt─▒. San─▒klar topland─▒, tutukland─▒ ve muhakeme edildiler. Mahk├╗m oldular.ÔÇŁ

ÔÇťO g├╝n Cel├ól BayarÔÇÖ─▒n irticaya kar┼č─▒ ne kadar hassas oldu─čuna tan─▒k oldum. Olay─▒n i├žindeki bir yetkili olarak aldanm─▒┼čt─▒m? Ama Cel├ól Bayar, bizi harekete ge├žirerek olay─▒ ortaya ├ž─▒kard─▒. Bu da bana meslek hayat─▒mda b├╝y├╝k ders oldu.ÔÇŁ

Olay─▒n Ya┼čand─▒─č─▒ Zamanda BursaÔÇÖn─▒n Siyasi Durumu

Olay─▒n ya┼čand─▒─č─▒ 1957 se├žimlerinden ├Ânce, BursaÔÇÖn─▒n manevi ve siyasi a─č─▒rl─▒─č─▒ ├žok g├╝├žl├╝yd├╝. Osmanl─▒ d├Ânemi, Kurtulu┼č Sava┼č─▒ ve Cumhuriyet d├Âneminde de bu b├Âyleydi. Bursa i┼čgal edildi─činde Milli MeclisÔÇÖin k├╝rs├╝s├╝ne siyah ├Ârt├╝ (pu┼čide-i siyah) ├Ârt├╝lm├╝┼č ve 11 Eyl├╝l 1922ÔÇÖde ┼čehir kurtulunca ├Ârt├╝ kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. Ayr─▒ca, hangi siyasi partiden olursa olsun, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Cumhuriyet felsefesine ve Cumhuriyetin kurulu┼č de─čerlerine sonsuz inan─▒┼č, sayg─▒ ve ba─čl─▒l─▒k vard─▒. Bundan dolay─▒ BursaÔÇÖdan se├žilen siyaset├žiler, siyasi a─č─▒rl─▒klar─▒n─▒ ortaya koyarak, BursaÔÇÖy─▒ y├Ânetecek b├╝rokratlar─▒n en yetenekli ve dirayetlilerinin ┼čehre atanmalar─▒n─▒ sa─čl─▒yorlard─▒.

1957 Y─▒l─▒nda BursaÔÇÖda Kim Kimdir?

BursaÔÇÖy─▒ Y├Âneten B├╝rokratlar:

1- Vali ─░hsan Sabri ├ça─člayangil[18]. 2- ┼×ebib Karamullao─člu (Dipnotta a├ž─▒kland─▒.). 3- Turan Kapanl─▒ (Dipnotta a├ž─▒kland─▒).

T├╝rkiyeÔÇÖyi Y├Âneten Bursal─▒ Se├žilmi┼čler:

1-Cel├ól Bayar (Cumhurba┼čkan─▒). 2- Ag├óh Erozan (T.C. B├╝y├╝k Millet Meclisi Ba┼čkan─▒). 3- Hal├╗k ┼×aman (├çal─▒┼čma Bakan─▒).┬á 4- Hulusi K├Âymen (Milli Savunma Bakan─▒). 5- Bursa milletvekilleri Sadetettin Karacabey (Uzun y─▒llar T├╝rkiye Ziraat Odas─▒ Ba┼čkanl─▒─č─▒ yapm─▒┼čt─▒r.) ve Selehattin Karacabey.

1957 y─▒l─▒nda, Ulu CamiÔÇÖdeki Olaydan sonra Vali Kona─č─▒’n─▒n ├Ân├╝nde toplanan k─▒zg─▒n halk. Vali balkonda konu┼čma yap─▒yor.

Son S├Âzler

Ulu CamiÔÇÖde ya┼čanan bu olay ilk ve son de─čildir. B├╝t├╝n bu olaylar─▒n gerisinde: D├╝nyada b├Âyle olu┼čumlara maddi ve manevi destek sa─člayan bir├žok devlet vard─▒r. Osmanl─▒ D├Âneminde de buna benzer bir├žok olay olmu┼čtu.

Ulu CamiÔÇÖde Bir Ba┼čka Olay

San─▒r─▒m 1989 y─▒l─▒ a─čustosuydu. Yine bir cuma g├╝n├╝yd├╝. Ulu CamiÔÇÖde cuma namaz─▒ndan sonra bir olay daha olmu┼čtu, bu olay─▒n da d─▒┼č k├Âkenli oldu─ču gayet a├ž─▒kt─▒. ├ç├╝nk├╝ bu olaya bizzat ┼čahit oldum. Olay ┼č├Âyle geli┼čti: O g├╝n├╝n sabah─▒ndan itibaren Bursa caddelerinde de─či┼čik k─▒yafetli, sakall─▒, ┼čalvarl─▒ ve sar─▒─ča benzer ba┼čl─▒kl─▒, nereden geldikleri belli olmayan, Bursal─▒ olmad─▒klar─▒ her hallerinden anla┼č─▒lan bir├žok erkek g├Âr├╝l├╝yordu.

Cuma namaz─▒n─▒n bitiminde, cemaat camiden ├ž─▒karken, avlunun (yukar─▒da bahsetti─čim) de─či┼čik k─▒yafetli insanlarla dolu oldu─ču g├Âr├╝l├╝yordu. Bu adamlar: Allah├╗ekber! Humeyni rehber! Allah├╗ekber! Humeyni rehber! diye bir a─č─▒zdan ba─č─▒rmaya ba┼člad─▒lar. Polisler bunlar─▒ takip ediyor olmal─▒lar ki, bir anda ortaya ├ž─▒karak caminin avlu kap─▒lar─▒n─▒ kapad─▒lar. Eylemciler d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kamad─▒klar─▒ i├žin, dakikalarca avluda bir o yana bir bu yana ko┼čarken ayn─▒ teraneyi tekrarlad─▒lar. Polisler hi├ž m├╝dahale etmedi. Cemaat de cami ve avlusunda mahsur kald─▒. Polis, eylemi kamerayla ├žekiyordu. Bu olay yar─▒m saatten fazla s├╝rm├╝┼čt├╝. Daha sonra polis, avluya girdi ve eleba┼člar─▒n─▒ tutuklad─▒. O g├╝n├╝ hat─▒rlayanlar mutlaka vard─▒r. Bu kez de Ulu CamiÔÇÖdeki irtica olay─▒ d─▒┼č k├Âkenli oldu─ču gibi yine bir mehdi olay─▒yd─▒. ┼×ahÔÇÖ─▒ deviren ─░ranl─▒lar, HumeyniÔÇÖyi Mehdi geliyor diye kar┼č─▒lamam─▒┼člar m─▒yd─▒[19]? Fakat, bu defa d─▒┼č mihrak, Irak de─čil, ─░ranÔÇÖd─▒. K├Âk├╝ d─▒┼čarda olan tarikat ve cemaatler T├╝rkiyeÔÇÖde ve BursaÔÇÖda istedikleri gibi at oynat─▒yorlard─▒.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Yine Ulu Cami, Yine Bir Dinci Eylemi

Bu kez yine dinci bir ├Ârg├╝t olan ─░┼×─░D. G├╝nlerden 28 Nisan, y─▒l 2016[20]. Ulu CamiÔÇÖnin bat─▒ kap─▒s─▒ ├Ân├╝. ─░┼×─░D militan─▒ ter├Ârist bir kad─▒n canl─▒ bomba…┬á Militan ├╝zerinde ta┼č─▒d─▒─č─▒ bomba ile kendini patlat─▒r. 13 Bursal─▒ yaralan─▒r. Bir tek ├Âlen kendisidir. Bunlar─▒n k├Âk├╝ de d─▒┼čardad─▒r. Ancak, o g├╝nlerde i├žeride de destek├žileri yok de─čildir!..

Sonu├ž

ÔÇťK├Âr bir sadakat, hakikatin en b├╝y├╝k d├╝┼čman─▒d─▒r!ÔÇŁ diye bir s├Âz vard─▒r. K├Âr bir sad├ókatle tarikat ve cemaat liderlerine ba─čl─▒ olan m├╝ritlerin g├Âzleri de g├Ân├╝lleri de k├Âr olmakta ve ger├žekleri g├Ârememektedir. Kay─▒ts─▒z ┼čarts─▒z bunlar─▒n emirlerine uymakta ve uygulamaktad─▒rlar. Bir├žok tarikat─▒n ortak hedefleri; Atat├╝rk, Laiklik ve Cumhuriyettir. Dolay─▒s─▒yla ortak emelleri T├╝rkiye CumhuriyetiÔÇÖni ele ge├žirmek ve devleti y─▒karak dine dayal─▒ ┼čeriat devleti kurmakt─▒r.┬á 15 Temmuz kalk─▒┼čmas─▒ da cemaat liderine ger├žeklerden uzak, k├Âr├╝ k├Âr├╝ne ba─čl─▒l─▒─č─▒n bir tezah├╝r├╝ de─čil miydi?

T.C. Anayasas─▒ ne diyor:

Madde 1- T├╝rkiye Devleti bir Cumhuriyettir.

Madde 2- T├╝rkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayan─▒┼čma ve adalet anlay─▒┼č─▒ i├žinde, insan haklar─▒na sayg─▒l─▒, Atat├╝rk milliyet├žili─čine ba─čl─▒, ba┼člang─▒├žta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.

Anayasam─▒z─▒n ba┼člang─▒├ž ve de─či┼čtirilmeyecek, de─či┼čtirilmesi teklif dahi edilemeyecek maddeleri apa├ž─▒k ortadayken, m├╝rtecilerin s├Âylemlerinin ve eylemlerinin T├╝rkiye Cumhuriyeti Anayasas─▒ÔÇÖna uygun oldu─čunu kim iddia edebilir? Devlet ve millet olarak uyan─▒k olmazsak, b├╝t├╝n bu olaylar bir g├╝n yine tekrar edecektir.

Mustafa Kemal Atat├╝rk ne demi┼čti:

— Benim na├žiz v├╝cudum elbet bir g├╝n toprak olacakt─▒r! T├╝rkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacakt─▒r!

Cumhuriyetimizi kuranlar─▒ bir kez daha minnet ve sayg─▒yla y├ód ederken, Cumhuriyet Bayram─▒n─▒n herkese kutlu olmas─▒ dileklerimle… Nice kutlu ve mutlu bayramlara…

  • Turhan ├çalay

 

D─░PNOTLAR

[1]Asl─▒nda Bursa, ─░stanbul gibi k─▒l─▒├ž zoruyla al─▒nmam─▒┼čt─▒ (K─▒l─▒├ž zoruyla al─▒nan yerler ├╝├ž g├╝n boyunca ya─čmalan─▒rd─▒.). Daha sonra ad─▒na ÔÇťvireÔÇŁ denilmeye ba┼članan bir nevi anla┼čma yoluyla ele ge├žirilmi┼čtir. Anla┼čmaya g├Âre; Bursal─▒lar, Orhan BeyÔÇÖe 30 bin alt─▒n ├Âdeyerek, kaleyi teslim ederlerse! Kimsenin can─▒na ve ta┼č─▒yabilecekleri kadar mal─▒na bir zarar verilmeyecektir! ─░steyenler istedi─či yere gidecek, gitmek istemeyenler ise Osmanl─▒ kanunlar─▒na uymak ┼čart─▒yla ┼čehirde ya┼čamaya devam edebilecektir. Bursa, al─▒nd─▒─č─▒ y─▒llarda, HisarÔÇÖ─▒n i├žinden ibaret olan k├╝├ž├╝k bir kenttir. HisarÔÇÖda hi├žbir Hristiyan─▒n ya┼čamas─▒na izin verilmedi─činden, gitmek istemeyenler hisar d─▒┼č─▒nda mahalleler kurdular Bunlar─▒n torunlar─▒, 1922 y─▒l─▒n─▒n 11 Eyl├╝l g├╝n├╝ne kadar eski vatanlar─▒nda ya┼čamaya devam ettiler.

[2]Eski ─░slam inan─▒┼č─▒ ve h├╝k├╝mlerine g├Âre; gayrim├╝slimlere kar┼č─▒ yap─▒lan sava┼č bir gaz├ód─▒r. Gaz├óda, ele ge├žen b├╝t├╝n ganimet helaldir. Bu ganimet, cinsiyet ay─▒rmadan b├╝t├╝n insanlar─▒ da kapsamaktad─▒r. Sava┼č ganimeti say─▒lan b├╝t├╝n erkek, kad─▒n ve ├žocuklar k├Âle yap─▒l─▒r, esir pazarlar─▒nda mal ve e┼čya gibi al─▒n─▒p- sat─▒l─▒rd─▒. Kad─▒nlar─▒n bir├žo─ču da cariye yap─▒l─▒rd─▒.

[3] Cel├ól BayarÔÇÖ─▒n ÔÇťBen de Yazd─▒mÔÇŁ adl─▒ 8 ciltlik hat─▒rat─▒n─▒n 2. cildinde bu konuda geni┼č bilgi bulunmaktad─▒r.

[4]Olay─▒n ne denli ├Ânemli oldu─čunu ilk kavrayan C. C. Bayar, i├ži┼čleri bakan─▒n─▒ BursaÔÇÖya yollam─▒┼č. Bakan, 1,5 saatte Yunuseli Havaalan─▒ÔÇÖna gelmi┼č. Cumhuriyet gazetesinin muhabirleri daha da ┼čansl─▒ym─▒┼č. ─░stanbul Ye┼čilk├Ây Havaalan─▒ÔÇÖndan (Eski Atat├╝rk Hava Liman─▒) bindikleri u├žak, 15 dakikada BursaÔÇÖya gelmi┼č. O y─▒llarda Bursa, ─░stanbul ve AnkaraÔÇÖya ┼čimdikinden ├žok daha yak─▒nm─▒┼č!

[5]├ça─člayangil, an─▒lar─▒nda polis memuru Mustafa G├╝lerÔÇÖin o g├╝n izinli oldu─čunu s├Âylemektedir.

[6]Camide olaylar geli┼čtik├že, cemaat i├žinden de mehdiye destek verildi─či g├Âr├╝lmektedir. Emniyet M├╝d├╝r├╝ ┼×. Karamullao─člu, an─▒lar─▒nda; camiye girince, di─čer kap─▒dan ├ž─▒kmak zorunda kald─▒k. Bize de engel oldular gibi ifadeler kullanmaktad─▒r.

[7]┼×ebib Karamullao─člu (1922-1989): Erdek Kaymakaml─▒─č─▒, ├çorum, Malatya, Adana ve ─░zmir Emniyet M├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapar. Cumhuriyet SenatosuÔÇÖna BursaÔÇÖdan senat├Âr se├žilir.

[8]┼×ebib Karamullao─člu an─▒lar─▒nda: Olay yerine bir polis memuru ve ┼čof├Âr├╝yle gitti─čini, camiye var─▒nca polis memuru Mustafa G├╝lerÔÇÖi d─▒┼čar─▒da beklerken buldu─čunu s├Âylemektedir. Anla┼č─▒lan, ├Â─čle paydosu oldu─ču i├žin di─čer polis memurlar─▒ yak─▒nlardaki camilerde cuma namazlar─▒n─▒ k─▒l─▒yor veya ├Â─čle yemeklerini yemek i├žin lokantalarda bulunuyorlard─▒. Silah sesini duyan bu polis memurlar─▒ da h─▒zla olay yerine ko┼čmu┼č ve m├╝dahale etmi┼člerdir. Bu bu surette olaya m├╝dahale eden polis say─▒s─▒ bir anda 18ÔÇÖe kadar ula┼čm─▒┼č olmal─▒d─▒r.

[9]15 A─čustos 1957 tarihli Cumhuriyet gazetesinde yay─▒nlanan, ┼×ahap Baltac─▒o─čluÔÇÖnun: ÔÇťBursaÔÇÖda Vuku Bulan ─░rtica Hadisesinin ─░├žy├╝z├╝ÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ haberinden.

[10]K├Ây├╝n ad─▒ndaki ÔÇťdedeÔÇŁ ifadesinden; eskiden bu k├Ây├╝n bir tekke veya zaviyenin etraf─▒nda kurulmu┼č olabilece─čini ve bu tekke veya zaviyeyi kuran ki┼činin k├Âye ad─▒n─▒ verdi─čini g├Âstermektedir. O b├Âlgede tekkesi veya zaviyesi bulunan Savc─▒ DedeÔÇÖnin┬á fikirlerinin o y─▒llarda b├Âlge halk─▒n─▒ h├ól├ó etkilemekte oldu─ču ve bu inan─▒┼ča kendilerini yak─▒n bulan k├Âyl├╝lerin, bu tarikata kat─▒larak, bu olaya kar─▒┼čt─▒klar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nebiliriz.

[11] 1. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan, 2. D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n sonuna kadar Erbil, ─░ngilizlerin elindedir. ┼×eyh Sait isyan─▒ da ─░ngilizlerin T├╝rkiye ├╝zerinde oynad─▒klar─▒ oyunlardan biriydi. As─▒l mesele Musul SorunuÔÇÖydu. ─░ngilizlerin el alt─▒ndan islam ├╝lkelerini g├╝├ž duruma d├╝┼č├╝rmek i├žin tarikatlar─▒ ve ┼čerif, ┼čeyh, imam vs. gibi s├Âzde din adamlar─▒n─▒ kendi ├ž─▒karlar─▒ i├žin kulland─▒klar─▒ bilinmektedir. B├╝t├╝n bu olaylar─▒n ├žo─čunun perde arkas─▒nda hep ─░ngilizler vard─▒.

[12]─░BAD-CÔÇÖde burada b├Âyle bir uygun ortam oldu─čunu bildi─či i├žin, baz─▒ b├╝y├╝k ┼čehirlerden sonra burada ├Ârg├╝tlenmi┼čti. Osmanl─▒ D├Âneminde de baz─▒ idealist doktorlar, b├╝y├╝k ┼čehirleri b─▒rak─▒p, fikirlerini yaymak i├žin buraya yerle┼čmi┼člerdi.

[13]B├╝t├╝n bu defter ve belgeler ele ge├žirilmi┼čtir.

[14]├ça─člayangil, ─░hsan Sabri: An─▒lar─▒m, Y─▒lmaz Yay─▒nlar─▒, 1990 ─░stanbul. (An─▒lar─▒n─▒n ilk bask─▒s─▒ olan: ÔÇťKader Beni Una De─čil! ├ťne itti.ÔÇŁ) adl─▒ kitapta da ayn─▒ s├Âyle┼či vard─▒r..

[15]Turan Kapanl─▒ (1916-1980): Savc─▒l─▒k, Hakimlik, Burdur ve Adana Valili─činde bulunur. Sakarya ve Ankara senat├Âr├╝ se├žilir. Tar─▒m ve K├Ây ─░┼čleri, Sosyal G├╝venlik ve Savunma Bakanl─▒─č─▒ yapar.

[16]Ma┼člah: Tek par├žal─▒, kol yerine ├╝st k─▒sm─▒n─▒n iki ucunda yar─▒klar olan bir t├╝r giyecek. Genellikle bu giysiyi Araplar giyerler.

[17]─░lzam: Bir tart─▒┼čmada sa─člam deliller ve belgeler ileri s├╝rerek, kar┼č─▒s─▒ndakini cevap veremeyecek duruma d├╝┼č├╝rmek.

[18]├ça─člayangil, Bursa seneto ├╝yesi, millet vekili ve en ├Ânemli g├Ârevlerinden ikisi de D─▒┼či┼čleri Bakanl─▒─č─▒ ve B├╝y├╝k Millet Meclisi Ba┼čkanl─▒─č─▒d─▒r. 12 Eyl├╝lÔÇÖden ├Ânce, Cumhurba┼čkan─▒ Fahri Korut├╝rkÔÇÖ├╝n g├Ârev s├╝resi dolunca, 12 Eyl├╝lÔÇÖe kadar T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi Ba┼čkan─▒ olarak, 6 ay kadar Cumhurba┼čkan─▒ vekilli─či yapm─▒┼čt─▒.

[19]─░ran ┼×ah─▒ Pehlevi taraf─▒ndan s├╝rg├╝n edilen Humeyni, BursaÔÇÖya yerle┼čmi┼čti. AcemlerÔÇÖde, bir evde ya┼čamaya ba┼člam─▒┼čt─▒. ├çal─▒┼čmalar─▒na BursaÔÇÖda devam ediyor ve Ulu CamiÔÇÖde vaaz verdi─či s├Âyleniyordu. BursaÔÇÖdan FransaÔÇÖya gitmi┼čti. Bu kez perdenin gerisinde Fransa ge├žmi┼čti.

[20]28 Nisan 2016, ÔÇťBursa Ulu Camiinde iki olayÔÇŁ Nahit Duru.

Toplam Okuma: 1,113 , Bug├╝n: 210 

Turhan ÇALAY

Turhan ÇALAY

1953 Y─▒l─▒nda Bursa ├çal─▒k├ÂyÔÇÖde do─čdu. Evli ve ├╝├ž ├žocuk babas─▒d─▒r. ─░lk yaz─▒s─▒ 2012 y─▒l─▒nda BURSAV ÔÇťBursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ ve Kent K├╝lt├╝r├╝ Tarih Vakf─▒ DergisiÔÇÖnde yay─▒nland─▒. Ara┼čt─▒rmaya ├çal─▒ÔÇÖdan ba┼člad─▒. ├çal─▒ ile ilgili Osmanl─▒ ar┼čiv belgelerinden yola ├ž─▒karak BURSAVÔÇÖda Osmanl─▒ Belgeleri ─▒┼č─▒─č─▒nda Fodra, Tahtal─▒ ve Yaylac─▒k k├Âyleri gibi k├Âylerin tarihlerini yazd─▒. "┼×ehrengiz" ve "BursaÔÇÖda Ya┼čam" dergilerinde ara┼čt─▒rma yaz─▒lar─▒ yay─▒nland─▒. Osmangazi BelediyesiÔÇÖnin, BursaÔÇÖn─▒n al─▒n─▒┼č─▒ dolay─▒s─▒yla ├ž─▒kard─▒─č─▒ K├Ây Kitaplar─▒ÔÇÖna katk─▒ yapmaktad─▒r. May─▒s 2018ÔÇÖde do─čdu─ču yer olan ÔÇť├çal─▒k├ÂyÔÇŁ├╝n ayn─▒ adla kitab─▒ yay─▒nland─▒. Halen ├ževrede ya┼čayanlar─▒n ÔÇťS─▒ra K├ÂylerÔÇŁ dedikleri ve do─čudan bat─▒ya do─čru birer inci tanesi gibi s─▒ralanm─▒┼č olan; Misi, Demirci, ├çal─▒, Yaylac─▒k, Tahtal─▒, Kayapa, Hasana─ča ve Ak├žalar k├Âylerinin kitab─▒ ├╝zerinde ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Osmanl─▒ca bilmektedir. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri

1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri

18 Ekim 2020, 1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri i├žin yorumlar kapal─▒
Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ

Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ

18 Ekim 2020, Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler

K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler

18 Ekim 2020, K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler

T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler

18 Ekim 2020, T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť

Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť

18 Ekim 2020, Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť i├žin yorumlar kapal─▒
─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že

─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že

10 Ekim 2020, ─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že i├žin yorumlar kapal─▒
─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

10 Ekim 2020, ─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri i├žin yorumlar kapal─▒
─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo

─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo

10 Ekim 2020, ─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo i├žin yorumlar kapal─▒
1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝

1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝

10 Ekim 2020, 1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
532 Nika Ayaklanmas─▒

532 Nika Ayaklanmas─▒

6 Ekim 2020, 532 Nika Ayaklanmas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Umurbey Sinemalar─▒

Umurbey Sinemalar─▒

2 Ekim 2020, Umurbey Sinemalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
MudanyaÔÇÖya gidememek

MudanyaÔÇÖya gidememek

2 Ekim 2020, MudanyaÔÇÖya gidememek i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’n─▒n sordu─ču soru

Bursa’n─▒n sordu─ču soru

2 Ekim 2020, Bursa’n─▒n sordu─ču soru i├žin yorumlar kapal─▒
Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor

Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor

2 Ekim 2020, Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ

27 Eyl├╝l 2020, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒

Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒

27 Eyl├╝l 2020, Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒

Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒

24 Eyl├╝l 2020, Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

20 Eyl├╝l 2020, Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
A─čustos Ay─▒nda Vatan

A─čustos Ay─▒nda Vatan

30 A─čustos 2020, A─čustos Ay─▒nda Vatan i├žin yorumlar kapal─▒
Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

28 A─čustos 2020, Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar