Quantcast
UNESCO D├╝nya K├╝lt├╝r Miras─▒ Olarak Tescillenmeye Haz─▒rlanan ─░zmir Liman Kentinin Merkezi: Kemeralt─▒ – Belgesel Tarih

H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu
H├╝seyin  Y├Âr├╝ko─člu
UNESCO D├╝nya K├╝lt├╝r Miras─▒ Olarak Tescillenmeye Haz─▒rlanan ─░zmir Liman Kentinin Merkezi: Kemeralt─▒
  • 29 May─▒s 2022 Pazar
  • +
  • -
  • H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu /

Toplam: 1,337 , Bug├╝n: 2 Okuma

(Bu foto─čraf Ege Postas─▒ÔÇÖndan al─▒nm─▒┼čt─▒r)

Giri┼č

StrabonÔÇÖun ÔÇťB├╝t├╝n kentlerin en g├╝zeliÔÇŁ, Victor HugoÔÇÖnun ise ÔÇťBir prensesÔÇŁ olarak tan─▒mlad─▒─č─▒ ─░zmirÔÇÖin, Kadifekale ve Basmane ile birlikte Tarihi Kent MerkeziÔÇÖni olu┼čturan Kemeralt─▒ÔÇÖna ili┼čkin yaz─▒ma, mimar, ├Â─čretim g├Ârevlisi ve Mimarlar Odas─▒ eski genel ba┼čkan─▒ Oktay EkinciÔÇÖnin Mimarl─▒k DergisiÔÇÖnin 17 May─▒s 2001 tarihinde yay─▒mlanan konu┼čma metnindeki tespitleri ile ba┼člamak istiyorum.

Oktay Ekinci Kemeralt─▒ÔÇÖn─▒n ÔÇťD├╝nya K├╝lt├╝r├╝ÔÇŁ oldu─ču tespitini yapt─▒ktan sonra 1840ÔÇÖlarda ─░zmirÔÇÖe gelen Frans─▒z Maxime Du CampÔÇÖin ÔÇťOrda, bu s─▒k─▒┼č─▒k mek├ónda, b├╝t├╝n halklar dirsek dirse─čedir. Rumlar, Ermeniler, T├╝rkler, Suriyeliler, ─░ranl─▒lar, ba┼čka yerlerde oldu─ču gibi, burada da ho┼č g├Âr├╝len ve mor renkli kurdele ile ├ževrili f├Âtr ┼čapkalar─▒ndan ├žok, bozulmu┼č y├╝z ├žizgilerinin silinmez tipinden tan─▒nan Yahudiler ve sonra alacal─▒ bulacal─▒ pantolonlar─▒ ile K├╝rtler, beyaz donlar─▒yla zenciler, nak─▒┼čl─▒ ceketleri ile M─▒s─▒rl─▒lar, hepsi giysilerin ├že┼čitlili─čini ve silahlar─▒n─▒n bollu─čunu sergilerler.ÔÇŁ ┼čeklindeki c├╝mlelerini aktar─▒r. Ard─▒ndan da Avrupa kentlerin y├╝re─činin att─▒─č─▒ yerin ne saray bah├želeri ne s├╝permarketler ne de resmi ve so─čuk an─▒tsal ve kamusal yap─▒lar─▒n─▒n avlular─▒ oldu─čunu, ParisÔÇÖte, RomaÔÇÖda, ViyanaÔÇÖda, Budape┼čteÔÇÖde ve say─▒s─▒z korunmu┼č kentte bir ya da birka├ž Kemeralt─▒ bulundu─čunu ve o kentin co┼čkusu, r├╝yas─▒, isyan─▒ ya da sevdal─▒lar─▒n─▒n o tarihsel merkezlerde, bazen 24 saat adeta soluk solu─ča ya┼čand─▒─č─▒n─▒ belirtir.

Kemeralt─▒ÔÇÖn─▒n i├žinde bar─▒nd─▒rd─▒─č─▒ ─░zmirÔÇÖin en ├Ânemli al─▒┼čveri┼č merkezi olan tarihi ├žar┼č─▒, baz─▒ uzmanlar taraf─▒ndan d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k a├ž─▒k hava al─▒┼čveri┼č merkezi olarak da tan─▒mlan─▒r. Aranan hemen hemen her ┼čeyin bulunabildi─či bir merkezdir.

Kemeralt─▒ÔÇÖn─▒n ad─▒ konusunda birka├ž g├Âr├╝┼č bulunmaktad─▒r:

Bunlardan birincisi, Orhan Be┼čik├žiÔÇÖnin 31 Aral─▒k 2017 tarihli Milliyet Gazetesindeki k├Â┼česinden verdi─či bilgiye g├Âre, Mezarl─▒kba┼č─▒ semtindeki Saray Sinemas─▒ y─▒k─▒l─▒nca, y─▒k─▒lan binalar─▒n alt─▒ndan A-B kemerlerini ekibi ile bitlikte ortaya ├ž─▒karan Agora Kaz─▒s─▒ Ba┼čkan─▒ Arkeolog Yrd. Do├ž. Dr. Ak─▒n Ersoy, bu kemerlerin ├žar┼č─▒ya ad─▒n─▒ veren kemerler oldu─čunu a├ž─▒klam─▒┼čt─▒r.

─░kinci olarak, ─░zmir ─░l K├╝lt├╝r ve Turizm M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖnden yap─▒lan a├ž─▒klamaya g├Âre yak─▒n y─▒llara kadar ┼×ad─▒rvanalt─▒ CamiiÔÇÖnden Havra Soka─č─▒ÔÇÖna kadar devam eden sokaklar─▒n ├╝st├╝n├╝n ├Ârt├╝l├╝ olmas─▒ nedeniyle ÔÇťKemeralt─▒ÔÇŁ ad─▒n─▒n bu b├Âl├╝m├╝n├╝n ├╝st├╝n├╝n kapal─▒ olmas─▒ nedeniyle ald─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝ vard─▒r.

├ť├ž├╝nc├╝ olarak ise, Kemeralt─▒ CamisiÔÇÖnin hemen g├╝neyinde ve cami ile birlikte in┼ča edilen medreseyi ├╝stten birbirlerini ba─člayan bir kemer bulunmas─▒ nedeniyle buraya Kemeralt─▒ denildi─či y├Ân├╝nde bir ba┼čka g├Âr├╝┼č bulunmaktad─▒r.

Bir d├Ârd├╝nc├╝ g├Âr├╝┼č ise, ├╝├ž├╝nc├╝ g├Âr├╝┼če yak─▒n bir g├Âr├╝┼čt├╝r.┬á Kemeralt─▒ Camiinin yap─▒l─▒┼č─▒ s─▒ras─▒nda Yemi┼č ├çar┼č─▒s─▒na giren soka─č─▒n hemen ba┼č─▒nda bulunan yap─▒ ile camii aras─▒nda bir ta┼č k├Âpr├╝ in┼ča edilmi┼č ve o d├Ânemlerde bu ta┼čtan yap─▒lma ÔÇťkemer k├Âpr├╝ÔÇŁ ile camiye ba─čl─▒ bir de okul bulunmaktad─▒r. ─░┼čte bu okul ile camiyi ba─člayan ancak g├╝n├╝m├╝ze ula┼čmayan bu kemer bu ├╝nl├╝ ├žar┼č─▒ya ad olmu┼čtur. (Ya┼čar ├ťr├╝k, Kemeralt─▒ÔÇÖn─▒n Ba┼člad─▒─č─▒ Nokta, Konak, s.100).

Kemeralt─▒ Eski Bir ─░├ž Limand─▒r

─░zmir i├ž liman─▒, antik ├ža─čdan beri bilinen bir liman olup, ─░zmir (Smyrna), bu liman ├ževresinde g├╝n├╝m├╝zde Kadifekale (Pagos da─č─▒) eteklerinde ikinci defa kurulmu┼čtur. ┼×ehir y├╝ksek bir tepe ile k├╝├ž├╝k bir koydan olu┼čan do─čal bir i├ž liman aras─▒nda konumlanm─▒┼čt─▒r.

Eski ─░zmir (Smyrna) kenti ├Ânce k├Ârfezin kuzeydo─čusunda yer alan ve bir yar─▒m ada ├╝zerinde kurulmu┼č, yakla┼č─▒k ├╝├ž bin y─▒l sonra M├ľ 4. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒nda b├╝y├╝k n├╝fus art─▒┼č─▒ ve k├╝├ž├╝k ├Âl├žekli liman─▒n ├žaylar─▒n getirdi─či al├╝vyonlarla dolmas─▒ sonucunda, kent g├╝├žs├╝z kald─▒─č─▒ i├žin bu merkezden y├Ânetilmesi imkans─▒z hale geldi─či i├žin bug├╝nk├╝┬áKadifekale-Pagos ┬áeteklerindeki┬á─░zmir Agoras─▒‘na ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r.

(Di─čer taraftan Prof. Dr. ─░lhan Kayan ve Prof. Dr. ├ľner taraf─▒ndan yap─▒lan jeomorfolojik sondajlar neticesinde eski ─░zmir-SmyrnaÔÇÖn─▒n do─čal liman oldu─čundan s├Âz etmenin m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒ belirtilmi┼čtir.)

─░zmirÔÇÖin yeniden kurulmas─▒, B├╝y├╝k ─░skenderÔÇÖe (Makedonyal─▒ Aleksendros) ba─član─▒r. B├╝y├╝k ─░skender s├Âylenceye g├Âre ┼čimdiki Kadifekale civar─▒nda ilahi bir i┼čaret alm─▒┼č ve kendisinden orada yeni bir Smyrna kenti kurmas─▒ istenmi┼čtir. Bu ikinci kurulu┼č yerinde kent, Kadifekale yama├žlar─▒ndan a┼ča─č─▒ya, denize do─čru uzan─▒yordu. Kentin varl─▒─č─▒ yine deniz ticareti ile yak─▒ndan ilgili idi. ├ç├╝nk├╝ kentin konumland─▒─č─▒ alan y├╝ksek bir tepe, yani KadifekaleÔÇÖnin bulundu─ču yer ile k├╝├ž├╝k bir koydan olu┼čan do─čal bir liman aras─▒nda bulunuyordu. Kent esas olarak bu do─čal liman─▒n var etti─či bir yerle┼čim yeri olacak ve gelece─či bu liman─▒n canl─▒l─▒─č─▒na g├Âre ┼čekillenecektir. ─░├ž kale konumunda olan Kadifekale ile liman aras─▒nda da kentin d─▒┼č surlar─▒ yer al─▒yordu. Kentin do─ču surlar─▒ KadifekaleÔÇÖden bug├╝nk├╝ BasmaneÔÇÖye ve oradan da denize paralel bir ┼čekilde ┼čimdiki Hisar CamiÔÇÖnin bulundu─ču yere uzan─▒yordu. Kentin bat─▒s─▒ndaki surlar ise, yine KadifekaleÔÇÖden ba┼čl─▒yor, Bayramyeri civar─▒na uzand─▒ktan sonra H├╝k├╝met Kona─č─▒ yak─▒nlar─▒nda denize ula┼č─▒yordu (Dr. Fikret Y─▒lmazÔÇôDoktor Sabri Yetkin; ─░zmir Kent Tarihi, s. 29).

A┼ča─č─▒da B├╝y├╝k ─░skenderÔÇÖe KadifekaleÔÇÖde kenti kurmas─▒n─▒n bildirildi─či sahneyi g├Âsteren Roma paras─▒n─▒n foto─čraf─▒ g├Âr├╝lmektedir (─░zmir Kent Tarihi kitab─▒ndan):

Hellenistik ├ža─čda ku┼čkusuz yeni kenti planlayanlar─▒n ve kuranlar─▒n belki de en ├Ânem verdikleri alt yap─▒ ├Â─česi kapal─▒ bir liman olmal─▒yd─▒. Yeni SmyrnaÔÇÖn─▒n kapal─▒ bir limana sahip oldu─čuna dair ilk tarihsel bilgi kentin kurulu┼čundan yakla┼č─▒k 300 y─▒l sonra Strabon taraf─▒ndan verilmi┼č, yakla┼č─▒k iki as─▒r sonra kent ├╝zerine bilgi verirken Mysial─▒ hatip Aelius Aristeides ve Latin ┼čair Cladius Cladinanus hilal gibi bir limandan s├Âz etmi┼člerdir (Ersin Do─čaner, ─░zmirÔÇÖin SmyrnaÔÇÖs─▒, s. 96,97).

A┼ča─č─▒da Eski ─░├ž Liman (grav├╝r veya ├žizimler) g├Âr├╝lmektedir (Ersin Do─čanerÔÇÖin ─░zmirÔÇÖin SmyrnaÔÇÖs─▒ kitab─▒ndan):

G├╝n├╝m├╝zden 2 bin┬á300 y─▒l ├Ânce, bug├╝nk├╝ Kemeralt─▒-Anafartalar┬áCaddesi yay─▒ i├žindeki liman─▒n┬áa─čz─▒nda bulunan k├╝├ž├╝k ada; his├órÔÇôa┼čiran makam─▒na (Rak─▒m Elkutlu taraf─▒ndan bestelenmi┼č m├╝rekkep makam) kadar s├╝recek┬áolan tarihsel ak─▒┼č─▒n ba┼člang─▒c─▒d─▒r.┬áBu k├╝├ž├╝k ada; Krommyonnessos/So─čanadas─▒,┬áyeni kurulmakta olan Smyrna┬ákentinin i├ž liman─▒n─▒n g├╝venli─čini sa─člayan┬á├Ânemli bir co─črafya par├žas─▒ idi. (Fikret Y─▒lmaz; M├╝nir Aktepe/ ─░zmir Yaz─▒lar─▒-Camiler,┬áHanlar, Medreseler, Sebiller,)

A┼ča─č─▒da Roma ve Bizans d├Ânemlerindeki ─░zmir kenti ve bug├╝n Kemeralt─▒ olan i├ž liman g├Âr├╝lmektedir (─░zmir Kent Tarihi kitab─▒ndan)

 

Liman Kalesi

1204ÔÇÖteki 4. Ha├žl─▒ Seferi sonucu ─░stanbulÔÇÖun Latinler taraf─▒ndan i┼čgal edilmesi sonucu Bizans imparatorlar─▒ ─░znikÔÇÖe ├žekilmek zorunda kalmalar─▒ndan sonra Nymphaion (Kemalpa┼ča-Nif) idari bir merkez olarak ├Âne ├ž─▒karken, ─░zmir imparatorluk ailesinin yazlar─▒ ge├žirdikleri yer olur. ─░mparator Vatatzes ─░zmirÔÇÖin g├╝venli─či peki┼čtirmek i├žin i├ž liman a─čz─▒nda Neon KastronÔÇÖu (Liman Kalesi) in┼ča ettirir (1231-1235). 1261ÔÇÖde KonstantinopolisÔÇÖin tekrar Bizansl─▒lar─▒n eline ge├žmesinden sonra ─░zmirÔÇÖin ticaretine Cenevizler talip olur, taraflar aras─▒ndaki Nymphaion Anla┼čmas─▒ ile liman ├ževresine yerle┼čen Cenevizleri Venedikliler takip etmi┼čtir. 1329 y─▒l─▒nda ise Ayd─▒no─člu Mehmet BeyÔÇÖin o─člu Umur Bey liman kale ve ├ževresini ele ge├žirerek b├╝t├╝n ─░zmirÔÇÖe h├ókim olmu┼čtur (─░zmir Tarihi Kent MerkeziÔÇÖne Yolculuk, s.23).

─░stanbuler MitteilungenÔÇÖde yay─▒mlanan Liman KalesiÔÇÖnin ├žizim veya grav├╝r├╝ a┼ča─č─▒daki gibidir:

Nymphaion Anla┼čmas─▒ÔÇÖndan ├žok k─▒sa olarak bahsedecek olursak;13 Mart 1261ÔÇÖde NymphaionÔÇÖda imzalanan anla┼čma ile Cenevizler taraf─▒ndan Bizans topraklar─▒ ├╝zerinde g├╝mr├╝k vergisi ├Âdemeden ticaret yap─▒lacak, limanlarda Cenevizlerin oturdu─ču ticaret mahalleleri kurulacakt─▒. Antla┼čman─▒n en ├Ânemli maddeleri SmyrnaÔÇÖy─▒ ilgilendiriyordu. Kentin y├Ânetimi BizansÔÇÖta kal─▒yor, ancak Smyrna liman─▒ ve kalesi (Neon Kastron) t├╝m├╝yle Cenevizlerin kontrol├╝ne ge├žiyor, liman vergileri Cenevizler taraf─▒ndan toplan─▒yordu (Ersin Do─čaner; ─░zmirÔÇÖin SmyrnaÔÇÖs─▒ s. 142).

1344ÔÇÖte Papa VI. ClementÔÇÖin ├Ârg├╝tledi─či, Venedik, K─▒br─▒s ve Rodos ┼č├Âvalyelerinin kat─▒ld─▒─č─▒ bir Ha├žl─▒ SeferiÔÇÖnde liman kalesi Latinlerin eline ge├žmi┼č, Pagos Da─č─▒n─▒n zirvesindeki Kadifekale T├╝rklerin elinde kalm─▒┼čt─▒r (Dr. Fikret Y─▒lmazÔÇôDoktor Sabri Yetkin ─░zmir Kent Tarihi, s. 39).

Osmanl─▒lar, 1390ÔÇÖda Ayd─▒no─čullar─▒ Beyli─čiÔÇÖne son verip KadifekaleÔÇÖye yerle┼čmelerine ra─čmen Liman Kalesi ├ževresini alamazlar ve Liman Kalesi ve ├ževresinin Latinlerin ellerinde kalmas─▒ndan dolay─▒ bu ikilik ─░zmirÔÇÖe ÔÇťGavurÔÇŁ s─▒fat─▒n─▒n verilmesine neden olmu┼čtur (─░zmir Tarihi Kent MerkeziÔÇÖne Yolculuk, s.23).

Tarih├ži Murat Bardak├ž─▒ÔÇÖya g├Âre de ÔÇťGavur ─░zmirÔÇŁ s├Âz├╝ ile bundan alt─▒ as─▒r ├Âncesine kadar Hristiyanlar─▒n elinde bulunan ‘sahil ─░zmir’i’ kastedilir.

─░zmirÔÇÖe XV. y├╝zy─▒lda bir sefer d├╝zenleyen Timur, Rodos ┼č├Âvalyelerinin h├ókim oldu─ču Liman kaleyi ele ge├žirerek kaleyi y─▒kt─▒rm─▒┼čt─▒r (Dr. F. Y─▒lmazÔÇôDr. S. Yetkin ─░zmir Kent Tarihi, s. 39).

Bulundu─ču yere Hisar├Ân├╝ ad─▒n─▒ verecek olan bu┬ákalenin 1402ÔÇÖde yaman bi├žimde Timur┬átaraf─▒ndan ku┼čat─▒lmas─▒ s─▒ras─▒nda, Timur i├ž liman─▒n doldurulmas─▒n─▒ emretmi┼č ve kalenin al─▒nmas─▒ i├žin kalenin deniz taraf─▒n─▒n doldurulmas─▒ gerekmi┼č ve liman─▒n bu k─▒sm─▒ Kad─▒fekaleÔÇÖden getirilen ta┼člar─▒n denize┬áat─▒lmas─▒ ile doldurulmu┼č ve hem de kalenin denizden yard─▒m almas─▒ engellenmi┼čtir.

Her ne kadar ├çankaya MetrosuÔÇÖnda sergilenen tarihi buluntular─▒n Roma d├Ânemine ait oldu─ču belirtilse de Tarih├ži M├╝nir Aktepe taraf─▒ndan ├çankaya┬ámetrosunda sergilenen ta┼člar─▒n Kad─▒fekaleÔÇÖden getirilen ta┼člar oldu─ču ileri s├╝r├╝lmektedir.

Timur taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirilen doldurma i┼člemi ┼ču ┼čekilde anlat─▒lm─▒┼čt─▒r: ÔÇť1402 y─▒l─▒nda TimurÔÇÖun AnadoluÔÇÖyu i┼čgal etmesi ile kent b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de tahrip edildi. Koyun liman olarak kullan─▒lan k─▒sm─▒ dolduruldu, liman─▒ koruyan Ceneviz Kalesi y─▒k─▒ld─▒.ÔÇŁ (─░zmir Ticaret Odas─▒ Kemeralt─▒, s. 17)

Ersin Do─čanerÔÇÖin ─░zmirÔÇÖin SmyrnaÔÇÖs─▒ adl─▒ kitab─▒nda ise TimurÔÇÖun Liman KalesiÔÇÖni almas─▒ ┼č├Âyle anlat─▒lmaktad─▒r (s. 184): 1402 y─▒l─▒nda Osmanl─▒ ordusunun yenilgisi ile sonu├žlanan Ankara Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra Timur, TireÔÇÖye k─▒┼člamak ├╝zere geldi─činde ─░zmir Liman─▒ÔÇÖn─▒n yakla┼č─▒k 50 y─▒ld─▒r Latinlerin elinde oldu─čunu ├Â─črenmi┼č ve kalenin ele ge├žirilmesi i├žin t├╝m askeri g├╝c├╝n├╝ ─░zmirÔÇÖe y─▒─čm─▒┼č, Liman Kalesi ┼čiddetli sald─▒r─▒lar kar┼č─▒s─▒nda dayanamam─▒┼č, bir haftal─▒k ku┼čatmadan sonra d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Kalenin ├╝├ž taraf─▒n─▒n denizle ├ževrili olmas─▒ ve ├žok dar olan kara ba─člant─▒s─▒n─▒n ise derin bir hendekle kesilmesi nedeniyle zorlanan Tatar ordusu ormanlardan kestikleri ve denize ├žakt─▒klar─▒ kalaslar ├╝zerine ah┼čap d├Â┼čeyerek daha rahat edebilecekleri platformlar in┼ča etmi┼čler, kalenin d├╝┼č├╝┼č├╝n├╝ kolayla┼čt─▒rm─▒┼člard─▒r.

Timur i├žin yaz─▒lan ZafernamelerÔÇÖde anlat─▒lan bu olay─▒ a┼ča─č─▒daki minyat├╝rde g├Ârmek m├╝mk├╝nd├╝r (Resim s├Âz konusu kitaptan al─▒nm─▒┼čt─▒r):

Venedikliler 1472ÔÇÖde ─░zmir ├╝zerine y├Ânelmi┼č ve bir Venedik filosu k├Ârfeze girerek limana sald─▒rm─▒┼č ve kenti ya─čmalayarak yakm─▒┼čt─▒r. Sultan II. Mehmet (Fatih), TimurÔÇÖun y─▒kt─▒rmas─▒ndan dolay─▒ harabe halinde bulunan Liman KalesiÔÇÖni yeniden yapt─▒rm─▒┼čt─▒r. Oysa, ÔÇť─░stanbuler Mitteilungen 12ÔÇÖde ─░zmirÔÇÖe sald─▒ran Venedik filosunun kenti kolayca ele ge├žirmesi ve katliam yapmas─▒ ├╝zerine kaleyi yeniden in┼ča etti─činden s├Âz edilmi┼čtir.

A┼ča─č─▒daki resimde Venedikli Pietro MocenigoÔÇÖnun ─░zmirÔÇÖi ya─čmalamas─▒ tasvir edilmi┼čtir (─░zmir Tarihi Kent MerkeziÔÇÖne Yolculuk kitab─▒ndan).

Oysa ─░zmirÔÇÖe 1671ÔÇÖde gelen Evliya ├çelebi kalenin Fatih taraf─▒nda in┼ča edildi─čini g├Âsteren kitabesini (1) aktar─▒p, i├žindeki mescit ve kap─▒s─▒ ├Ân├╝ndeki camiden s├Âz etmi┼čtir (─░zmir Tarihi Kent MerkeziÔÇÖne Yolculuk, s.25).

Liman KalesiÔÇÖnin yeniden in┼ča edilmesi ile ─░zmir tekrar eski g├Âr├╝n├╝m├╝ne kavu┼čmu┼čtur. Yani Pagos Da─č─▒ ├╝zerinde bulunan ve bir i├ž kale olan Kadifekale ile kentin liman─▒nda bulunan kale aras─▒nda, kent tekrar b├╝t├╝nle┼čmi┼č oluyordu. A┼ča─č─▒daki resimde o d├Ânemdeki ├Ânde Liman Kalesi ve yukar─▒da Kadifekale g├Âr├╝nmektedir (Dr. F. Y─▒lmaz-Dr. S. Yetkin ─░zmir Kent Tarihi, s. 41):

─░├ž Liman─▒n Dolmas─▒ ve Liman KalesiÔÇÖnin Y─▒kt─▒r─▒lmas─▒

Liman zamanla a─čz─▒na do─čru dolmaya ba┼člad─▒─č─▒ndan, yeni yerle┼čim ve ticaret sahalar─▒ a├ž─▒lm─▒┼č ve buralar─▒ yeni binalarla de─čerlendirilmi┼čtir.

Liman Kalesi, 1650 y─▒l─▒nda k├Ârfezin en dar yeri olan ve g├╝n├╝m├╝zde Bol├žova il├žesine ba─čl─▒ ─░nciralt─▒ MahallesiÔÇÖnde (Sancakburnu) Sancak KaleÔÇÖnin in┼čas─▒ ile ├Ânemini kaybetmi┼čtir (─░stanbuler Mitteilungen)

Sancakburnu K├Ârfezin son derece stratejik bir noktas─▒nd─▒r ve buraya in┼ča edilen bu yeni kale ile art─▒k Liman KalesiÔÇÖne ihtiya├ž duyulmayacak ve kentin g├╝venli─či sa─članacakt─▒r.

A┼ča─č─▒da, ─░zmir Ticaret Odas─▒ÔÇÖnda bulunan Kemeralt─▒ maketinde Kemeralt─▒ ve i├ž liman─▒n 17. Y├╝zy─▒ldaki durumu g├Âr├╝nmektedir.

Yukar─▒daki maketin bir ba┼čka versiyonu ise a┼ča─č─▒dad─▒r (izmirkemeralti.wordpress.comÔÇÖdan al─▒nm─▒┼čt─▒r):

1.B├╝y├╝k Vezir Han, 2. Ok Kalesi, 3. Menemen ─░skelesi, 4. K─▒zlara─čas─▒ Han─▒, 5. Hisar Camii, 6. Kara Han, 7. Acemiler Han─▒, 8. Arnavut Han─▒, 9. Demir Han, 10. ┼×ad─▒rvan Camii,11. Kestane Pazar─▒ Camii, 12. Ba┼čdurak Camii, 13. Barut Han, 14. Kemeralt─▒ Camii, 15. ─░├ž Liman, 16. Batakl─▒k

Bir zamanlar, kenti ve i├ž liman─▒ korumak amac─▒yla yap─▒lm─▒┼č olan kale 1871 y─▒l─▒nda y─▒kt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r, ancak, kalenin ├ževresi bug├╝n hala ÔÇťHisarÔÇŁ, Hisar├Ân├╝, ├çankayaÔÇÖya uzanan b├Âlge ÔÇťKale Arkas─▒ÔÇŁ olarak an─▒lmaktad─▒r (Ser├že, Erkan Kendi Gitti Ad─▒ Kald─▒ Yadig├ór: ─░zmirÔÇÖin Liman Kalesi, ─░zmir Life Mart 2015, S. 35-36).

─░├ž Liman─▒n s─▒n─▒rlar─▒n─▒ olu┼čturan bug├╝nk├╝ Kemeralt─▒ yay─▒n─▒n ├╝zerinde XVII. Y├╝zy─▒l boyunca yap─▒lan camiler, kentin bu d├Ânemdeki h─▒zl─▒ b├╝y├╝mesinin i┼čaretleri gibidir. Havra Soka─č─▒ Musevi yerle┼čim yeri olmu┼čtur (Dr. F. Y─▒lmazÔÇô Dr. S. Yetkin ─░zmir Kent Tarihi, s. 48-49)

Kemeralt─▒ ├çar┼č─▒s─▒

─░├ž LimaÔÇÖn─▒n etraf─▒nda k├╝melenen ve gittik├že ─░├ž LimanÔÇÖ─▒n dolmas─▒yla geni┼čleyen geleneksel i┼č alanlar─▒ ÔÇôki ileride tamam─▒ Kemeralt─▒ ├çar┼č─▒s─▒ ad─▒n─▒ alacakt─▒r- etraf─▒nda yerle┼čim ─▒┼č─▒nsal (y─▒ld─▒z ┼čekilli) bir ┼čekilde geni┼čler

1742┬áy─▒l─▒nda, yerel yetkililere yap─▒lan ┼čikayetlerde i├ž liman─▒n dolduruldu─ču g├Âr├╝lmektedir. Bu ┼čikayetlerde daha ├Ânce gemilerin girip ├ž─▒kt─▒─č─▒ i├ž liman─▒n dolduruldu─ču ve nedenleri a├ž─▒k bir ┼čekilde yaz─▒l─▒d─▒r. Doldurulan bu yerlerde de yeni d├╝kkanlar─▒n, boyahanelerin ve m─▒s─▒r ├žar┼č─▒s─▒n─▒n in┼ča edildi─či yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Burada sorulmas─▒ gereken, i├ž liman─▒n ne ile dolduruldu─čudur? (Osman Ko├žanao─čullar─▒, ─░zmir ─░├ž liman─▒ ve Kemeralt─▒ b├Âlgesinin olu┼čumu).

Di─čer taraftan i├ž liman 19. y├╝zy─▒lda tamamen doldurulmu┼č ve Kemeralt─▒ ├çar┼č─▒s─▒ olarak adland─▒r─▒lan ticari alana kat─▒lm─▒┼čt─▒r (─░stanbuler Mitteilungen-12).

─░lk yap─▒ld─▒─č─▒ y─▒llarda ├žar┼č─▒, k─▒smen tonozlu, kiremit ├Ârt├╝l├╝, yan sokaklar─▒ ve arastalar─▒yla bir kapal─▒ ├žar┼č─▒ g├Âr├╝n├╝m├╝ndeydi.

Kentin ─░├ž liman─▒n─▒n bulundu─ču Kemeralt─▒ ve ├ževresinde g├Ârkemli hanlar, camiler, hamamlar, ├že┼čme ve ┼čad─▒rvanlar, konaklar, sinagoglar in┼ča edilmi┼č; bir├žok zanaat ve bu zanaatlardan ad─▒n─▒ alan sokaklar ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Kemeralt─▒; farkl─▒ ├ža─člar, dinler, k├╝lt├╝rler ve t├╝m bunlar─▒ ya┼čatan say─▒s─▒z mimari yap─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra tarihi ├žar┼č─▒n─▒n y├╝zlerce y─▒ld─▒r aktar─▒lan geleneksel zanaatlar─▒n─▒ ve e┼čsiz lezzetlerini bar─▒nd─▒rmaktad─▒r. (─░zmir Tarihi Kent Merkezi Kemeralt─▒ Gezi Rehberi s.2)

1890ÔÇÖl─▒ y─▒llarda ticaret kenti olan ─░zmirÔÇÖde, ticaret mekanlar─▒ Kemeralt─▒ ve frenk Soka─č─▒ olmak ├╝zere ikiye ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. Kemeralt─▒ b├Âlgesi, geleneksel ticari ili┼čkilerin ya┼čand─▒─č─▒, daha ├žok yerli unsurlara hizmet eden, eski liman boyunca geli┼čmi┼č bir ticaret alan─▒d─▒r. Kemeralt─▒ ├žar┼č─▒s─▒nda Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin geleneksel ÔÇťarastaÔÇŁ yap─▒s─▒n─▒ g├Ârmekteyiz. Nitekim, bu ├žar┼č─▒da Ta┼č├ž─▒lar i├ži, Mermerciler i├ži, ├çiviciler i├ži, ┼×ekerciler i├ži, Kavaflar i├ži, Kantarc─▒lar i├ži, Yemi┼č ├žar┼č─▒s─▒ gibi her soka─č─▒n isimlerle an─▒ld─▒─č─▒, belli ├╝r├╝nlerde uzmanla┼čm─▒┼č yerlerin bulundu─čunu g├Âr├╝yoruz (─░zmir Kent Tarihi, Dr. F. Y─▒lmazÔÇôDr. S. Yetkin s. 62-63).

Di─čer taraftan, Kemeralt─▒ ├çar┼č─▒s─▒ÔÇÖnda, M─▒h├ž─▒lar, Bardak├ž─▒lar, Sand─▒k├ž─▒lar, Yorganc─▒lar, Sabunhane, Yeni├žeri, Tahmis sokaklar─▒n─▒ bilenin kalmad─▒─č─▒ s├Âylenmektedir (Orhan Be┼čik├ži).

Artan maliyetler ve geli┼čen teknolojilere ra─čmen Kemeralt─▒ÔÇÖnda halen geleneksel zanaatlar─▒ devam ettiren ustalar bulunmaktad─▒r. Bunlar aras─▒nda Kalay Ustalar─▒, Elek Ustalar─▒, Demir Ustalar─▒ ve Sedefkar ve Telkari Ustalar─▒ vard─▒r.

Anafartalar Caddesi

Antik i├ž liman─▒n r─▒ht─▒m─▒n─▒ olu┼čturan Anafartalar caddesi y├╝z y─▒llard─▒r Kemeralt─▒ÔÇÖn─▒n kalbini olu┼čturmu┼čtur. Kemeralt─▒ÔÇÖn─▒n ana caddesidir. Anafartalar caddesi, 9 Eyl├╝l 1922ÔÇÖde T├╝rk s├╝varilerin kervan k├Âpr├╝s├╝nden kente girip Gaziler CaddesiÔÇÖnden sonra Alt─▒nparkÔÇÖtan ba┼člayan ve h├╝k├╝met kona─č─▒na gitmek i├žin kulland─▒klar─▒ yoldur ve caddenin ismine o nedenle Anafartalar Caddesi denilmi┼čtir. Dokuz Eyl├╝l Meydan─▒’ndan (Basmane) ba┼člar, antik kentin Agora’s─▒na ula┼č─▒r (Mezarl─▒kba┼č─▒), eski i├ž liman─▒n kavisini takip ederek Konak Meydan─▒’nda sonlan─▒r. Kemeralt─▒ Mezarl─▒kba┼č─▒ semtinden Konak Meydan─▒ÔÇÖna kadar uzanan b├Âlgeyi i├žine al─▒r.┬á Anafartalar caddesi doldurulmadan ├Ânce liman k─▒y─▒ ┼čeridi idi olmas─▒ ve i├ž liman─▒n etraf─▒n─▒ dola┼čm─▒┼č olmas─▒ndan dolay─▒ kavis ┼čeklindedir.

Smyrna liman─▒n─▒n sahil ┼čeridi i├žin Anafartalar CaddesiÔÇÖnin temel al─▒nmas─▒ ├žok da yanl─▒┼č de─čildir. Caddenin deniz y├Ân├╝nde yap─▒lan imara d├Ân├╝k sondaj kaz─▒lar─▒nda hi├žbir arkeolojik ta┼č─▒nmaza rastlanmamas─▒ antik sahil ┼čeridinin caddenin iz d├╝┼č├╝m├╝nde bulunabilece─čini destekler niteliktedir. Smyrna Liman─▒ÔÇÖn─▒n k─▒y─▒ ├žizgisi 17. Y├╝zy─▒la kadar ├žok yava┼č de─či┼čmi┼č, ancak bu tarihten sonra 19. Y├╝zy─▒l─▒n ortalar─▒na kadar daha h─▒zl─▒ bir dolgu s├╝reci ya┼čanarak bug├╝nk├╝ Kemeralt─▒ d├╝zl├╝─č├╝ ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Antik liman─▒n k─▒y─▒ ├žizgisi konusunda, sa─člam zemin gerektiren 1592 tarihli Hisar Cami, 1636 tarihli ┼×ad─▒rvan Cami, 1667 tarihli Kestane Pazar─▒ Cami ve yine 17. Y├╝zy─▒la tarihlenen Kemeralt─▒ Cami aras─▒nda ├žizilecek bir yay k─▒smen fikir vermektedir. ├ľyle ki, bu yay─▒n bat─▒s─▒nda kalan Kemeralt─▒ dolgu alan─▒nda sa─člam zemin gerektiren 17. Y├╝zy─▒l sonu itibariyle in┼ča edilmi┼č an─▒tsal bir cami yap─▒s─▒na rastlan─▒lmamaktad─▒r (─░zmir Katip ├çelebi ├ťniversitesi ÔÇô Smyrna Antik Kenti Kaz─▒- Ara┼čt─▒rma-Restorasyon Projesi)

Konak Meydan─▒ÔÇÖndan Kemeralt─▒ÔÇÖna Giri┼č ve S─▒ras─▒yla ├ľnemli Yap─▒ ve Yerler ile Hikayeleri

Kemeralt─▒ÔÇÖna Konak (Atat├╝rk) Meydan─▒ÔÇÖndan girilirse hemen sol taraf─▒nda Konak il├žesinin ad─▒n─▒n ald─▒─č─▒ ve 09 Eyl├╝l1922 g├╝n├╝ Ulusal Kurtulu┼č m├╝cadelesinin zaferle biti┼činin sembol├╝ olan ve balkonunda as─▒l─▒ olan Yunan bayra─č─▒n─▒n indirilip T├╝rk bayra─č─▒n─▒n ├žekildi─či H├╝k├╝met Kona─č─▒ vard─▒r.

Konak Meydan─▒ÔÇÖnda denize en yak─▒n tarihi yap─▒ ve ─░zmirÔÇÖin simge yap─▒s─▒ Saat KulesiÔÇÖdir. 1 Eyl├╝l 1900 tarihinde temeli at─▒lan ve 1 Eyl├╝l 1901 tarihinde hizmete sunulan Saat Kulesi, Sultan II. Abd├╝lhamitÔÇÖin tahta ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒n 25. y─▒l─▒ onuruna yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Dantel gibi i┼členmi┼č ta┼č i┼č├žili─či, k├╝├ž├╝k kubbeleri ve geometrik fig├╝rleri Osmanl─▒ tarz─▒n─▒ yans─▒tmaktad─▒r. Saati Alman ─░mparatoru II. WilhelmÔÇÖin hediyesidir. D├Ârt taraf─▒nda d├Ârt ├že┼čme vard─▒r. Saat Kulesi d├Ârt kattan olu┼čmakta olup, Oryantalist bir form ├╝zerinde kurulmu┼čtur. ├ťzerleri kubbe ile ├Ârt├╝l├╝ d├Ârt baldakenli ┼čad─▒rvan─▒ ile zeminde d├Ârt f─▒skiyeli havuzu ve on iki ├že┼čmesi bulunmaktad─▒r. (Melek G├Âregenli; Kemeralt─▒ s.42)

Di─čer taraftan Konak Meydan─▒ÔÇÖnda hemen saat kulesinin kuzey do─čusunda, 1754-55 tarihinde Mehmet Pa┼čaÔÇÖn─▒n k─▒z─▒ Ay┼če Han─▒m taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lan Yal─▒ (Konak) Camii bulunmaktad─▒r. Yap─▒ ├Ânce bir medrese ile birlikte in┼ča edilmi┼č, ancak medrese daha sonra y─▒kt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. D├Âneminde deniz kenar─▒nda yap─▒ld─▒─č─▒ndan Yal─▒ Camii, banisinden dolay─▒ da Ay┼če Han─▒m Camii adlar─▒ ile an─▒lmaktad─▒r. Ta┼č ve tu─čla malzemeyle birlikte in┼ča edilen cami, sekizgen planl─▒ ve tek kubbeli bir yap─▒d─▒r. Ta├ž kap─▒n─▒n solunda minaresi vard─▒r. Yap─▒da s├╝sleme unsuru olarak K├╝tahya ├žinileri ve kalem i┼čleri kullan─▒lm─▒┼čt─▒r (Melek G├Âregenli; Kemeralt─▒, s.44).

A┼ča─č─▒da caminin kubbesi, mihrab─▒ ve minberi g├Âr├╝lmektedir:

─░zmir Devlet Opera ve Balesi- Elhamra Sahnesi (Milli Sinema) ve Milli K├╝t├╝phane:

A┼ča─č─▒daki foto─črafta, ─░zmir Devlet Opera ve Balesi-Elhamra Sahnesi ile Milli K├╝t├╝phane birlikte g├Âr├╝lmektedir:

Milli Sinema 1. Ulusal Mimarl─▒k Ak─▒m─▒ÔÇÖn─▒n en karakteristik ├Ârneklerinden biridir. Sineman─▒n mimar─▒ Tahsin Sermet BeyÔÇÖdir. Kentin i┼čgali nedeniyle ya┼čanan zorlu bir s├╝re├ž sonunda 1926 y─▒l─▒nda tamamlanarak Elhamra Sinemas─▒ ad─▒yla i┼čletilmeye ba┼članm─▒┼čt─▒r. 840 ki┼čilik kapasitesi ve 120 metrekarelik sahnesi ile en kaliteli filmlerin g├Âsterime girdi─či ve tiyatro oyunlar─▒n─▒n sahnelendi─či, konserlerin verildi─či bir sanat merkezi olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Atat├╝rk, bir kez m├╝samere ve bir kez de film izlemi┼čtir. Ayr─▒ca, Atat├╝rkÔÇÖe suikast giri┼čiminde bulunanlar, ─░stiklal Mahkemesi taraf─▒ndan burada yarg─▒lanm─▒┼čt─▒r. Halen Devlet Opera ve Balesi sahnesi olarak sanatseverlerle bulu┼čmaya devam etmektedir.

Milli K├╝t├╝phane de Milli Sinema gibi 1. Ulusal Mimarl─▒k Ak─▒m─▒n─▒n en karakteristik ├Ârneklerinden biri olmakla birlikte T├╝rkiyeÔÇÖdeki en ├Ânemli k├╝t├╝phanelerden biridir. Milli K├╝t├╝phane ilk kez Beyler Soka─č─▒ÔÇÖndaki Salep├žio─člu Kona─č─▒ÔÇÖnda 8 Temmuz 1912 tarihinde kap─▒lar─▒n─▒ a├žm─▒┼čt─▒r. K├╝t├╝phaneye gelir yaratmak i├žin ├Âncelik Milli SinemaÔÇÖya verilmi┼čtir. A├ž─▒l─▒┼č─▒ 1 Ekim 1933 tarihinde co┼čku ile ger├žekle┼čtirilen k├╝t├╝phanenin de mimar─▒ Tahsin Sermet BeyÔÇÖdir. 12. y├╝zy─▒l ile 19. y├╝zy─▒l aras─▒ndaki d├Ânemlere ait yakla┼č─▒k 4.000 adet elyazmas─▒ eseri i├žeren zengin bir ar┼čivi bulunmaktad─▒r (─░zmir Tarihi Kent Merkezi Kemeralt─▒ Gezi Rehberi s. 7-8)

┼×ekerciba┼č─▒ Ali Galip

Anafartalar Caddesi No: 10ÔÇÖda 1901 y─▒l─▒ndan beri faaliyetini devam ettiren ├╝nl├╝ tatl─▒ ve ┼čekerlemeci ┼×ekerciba┼č─▒ unvanl─▒ Ali Galip bulunmaktad─▒r. ÔÇť┼×ekerciba┼č─▒ Ali GalipÔÇŁ ile ilgili bilgileri ald─▒─č─▒m─▒z Mert Irmak, Ali GalipÔÇÖin ye─čeni Mehmet IrmakÔÇÖ─▒n (o─člu Ali Galip IrmakÔÇÖt─▒r) torunu olup, s├Âz konusu i┼čletmeyi babas─▒ ve amcalar─▒ndan sonra i┼čletmi┼č, ┼čimdi de i┼čletmeyi kuzenlerine devretmi┼čtir.

Firmaya ismini veren Ali Galip Efendi 1860 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖda d├╝nyaya gelmi┼č, 1884 y─▒l─▒nda ─░zmirÔÇÖe gelerek o d├Ânemde Rum ve Ermeni ustalar─▒n tekelinde bulunan ┼čekercilik sanat─▒ ve ticareti ile ilgilenmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Frans─▒z, ─░talyan, Rum ve Ermeni bir├žok ustayla ├žal─▒┼čm─▒┼č ve 1901 y─▒l─▒nda ─░zmirÔÇÖin kalbi Kemeralt─▒ÔÇÖnda y├╝zy─▒l─▒ a┼čk─▒n s├╝re hizmet vermekte olan ÔÇť┼×ekerci Ali GalipÔÇŁin temellerini atm─▒┼čt─▒r. Daha ├Ânce ├ž─▒ra─č─▒ oldu─ču ve d├Ânemin en ├╝nl├╝ ┼čekercisi olan Rum as─▒ll─▒ ÔÇť├çatal SakalÔÇŁ─▒n kar┼č─▒s─▒na a├žt─▒─č─▒ d├╝kkanla onunla rekabete girmi┼č ve lezzetli ├╝r├╝nleri ile ├╝n├╝n├╝ t├╝m ─░zmirÔÇÖe ve hatta Ege B├ÂlgesiÔÇÖne yaym─▒┼čt─▒r.

(├ťzerinde Arap├ža ve Frans─▒zca yaz─▒lar─▒n bulundu─ču a┼ča─č─▒daki resim halen i┼čletmede as─▒l─▒d─▒r.)

Ali Galip Efendi Ermeni ve Rum ustalar taraf─▒ndan g├Âsterilmeyen baz─▒ ├╝r├╝nlerin yap─▒l─▒┼č─▒n─▒ ├Â─črenmek i├žin ├že┼čitli yollar denemi┼čtir.

Yenili─če ├Ânem veren yurt i├ži ve yurt d─▒┼č─▒ fuarlara ├╝r├╝nlerini g├Ânderen Ali Galip Efendi, uluslararas─▒ fuarlardan pek ├žok ├Âd├╝l alm─▒┼č, ├╝retim kapasitesini artt─▒rmas─▒ ├╝zerine┬á┬á┬á 1920ÔÇÖli y─▒llarda ├╝├ž├╝nc├╝ ku┼čaktan ye─čeni MehmetÔÇÖi de yan─▒na alarak yeni ┼čubeler a├žm─▒┼č, t├╝m tecr├╝be ve ustal─▒─č─▒n─▒ ye─čeni Mehmet ile payla┼čm─▒┼čt─▒r.

1922 y─▒l─▒nda ├çatal SakalÔÇÖ─▒n ─░zmirÔÇÖi terk etmesi ile rakipsiz kalan Ali Galip Efendi ├╝r├╝n ├že┼čidi ve kalitesiyle, yapt─▒─č─▒ yat─▒r─▒mlarla kendini s├╝rekli geli┼čtirmi┼č ve g├╝n├╝m├╝zde de hala keyifle t├╝ketilen bir├žok tatl─▒ ve ┼čekerlemeyi ─░zmirlilerin be─čenisine sunmu┼čtur. B├╝y├╝k day─▒s─▒ Ali Galip ile 1934 y─▒l─▒nda ÔÇťIrmakÔÇŁ soyad─▒n─▒ alan Mehmet Irmak, Ali Galip IrmakÔÇÖa sa─člad─▒─č─▒ katk─▒larla firmay─▒ s─▒rtlayan ikinci isim olmu┼čtur.

Mehmet Irmak, 1938 y─▒l─▒nda ─░zmir Enternasyonel Fuar─▒ÔÇÖna kat─▒larak tamamen ┼čekerden imal etti─či ─░zmirÔÇÖin sembol├╝ Saat KulesiÔÇÖni ÔÇť┼×ekerci Ali GalipÔÇŁ stand─▒nda sergileyerek b├╝y├╝k be─čeni kazan─▒r ve ÔÇť┼×ekerci Ba┼č─▒ÔÇŁ unvan─▒n─▒ al─▒r.

Roma Hamam─▒

Kemeralt─▒ÔÇÖnda bir i┼č merkezinin yenilenmesi ├žal─▒┼čmalar─▒ s─▒ras─▒nda kal─▒nt─▒lar─▒ ortaya ├ž─▒kan ve 853 Sokaktaki Roma Hamam─▒ yakla┼č─▒k 1800 y─▒ll─▒kt─▒r.

Tarihi kal─▒nt─▒lar─▒n ayn─▒ zamanda Smyrna Antik Kenti Liman─▒ÔÇÖn─▒n yerle┼čimi hakk─▒nda da yeni tarihsel bilgiler verdi─či, hamam─▒n d├Ânemi itibar─▒yla ┼čehre gelen ki┼čilerin ar─▒nmak ve temizlenmek i├žin ilk u─črad─▒─č─▒ nokta oldu─ču ifade edilmektedir.

A┼ča─č─▒daki foto─čraf Roma Hamam─▒ÔÇÖn─▒n kal─▒nt─▒lar─▒n─▒ g├Âstermektedir.

─░zmir ─░ktisat Kongresi Binas─▒

17 ┼×uba ÔÇô4 Mart 1923 tarihlerinde Kurtulu┼č sava┼č─▒ ile kazan─▒lan zaferden sonra prensip olarak ekonomik ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n da tamamlanmak istenmesi i├žin toplanan 1. ─░ktisat Kongresi Kemeralt─▒ÔÇÖnda bulunan Banka-Han binas─▒nda yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Y─▒k─▒lm─▒┼č olan binan─▒n bulundu─ču alanda yer alan ─░zmir ─░ktisat Kongresi An─▒t─▒ÔÇÖndaki Atat├╝rkÔÇÖ├╝n s├Âzleri de ekonomik ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n ├Ânemini vurgulamaktad─▒r.

Kongreye 4 kesim kat─▒lm─▒┼č, bunlar foto─črafta da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere t├╝ccar, sanayi, i┼č├ži ve ├žift├ži grubudur.

Di─čer taraftan ─░zmirÔÇÖin kurtulu┼čundan 5 ay sonra ve Lozan Antla┼čmas─▒’n─▒n imzalanmas─▒ndan 4 ay ├Ânce toplanan T├╝rkiye ─░ktisat Kongresi Anadolu kurtulu┼č hareketinin iktisadi y├Ân├╝n├╝ g├Âstermesi bak─▒m─▒ndan son derece ├Ânemlidir ve ─░tilaf Devletlerine de bir mesajd─▒r.

Kongrenin d├╝zenlendi─či ve 1970’lerin ikinci yar─▒s─▒nda y─▒k─▒lan ve halen a├ž─▒k otopark olarak kullan─▒lan bina Kemeralt─▒, G├╝mr├╝k, ├çakalo─člu Han─▒, Atat├╝rk Bulvar─▒’n─▒n yaya sirk├╝lasyonun yo─čun oldu─ču 860, 853. sokaklar─▒n kesi┼čti─či k├Â┼čede ├žeyrek daire ┼čeklinde yer almaktayd─▒.

Kongrenin yap─▒ld─▒─č─▒ bina

 

Atat├╝rkÔÇÖe Planlanan Suikast─▒n Yap─▒laca─č─▒ Yer ve Binalar

14 Haziran 1926 tarihinde Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖe d├╝zenlenmesi planlanan suikast, Atat├╝rk BasmaneÔÇÖden Anafartalar CaddesiÔÇÖni kullanarak Vilayet Kona─č─▒na giderken Kemeralt─▒ÔÇÖnda ger├žekle┼čtirilmek istenilmi┼čtir. Suikast─▒n tertip├žisi Ziya Hur┼čitÔÇÖtir. Suikast ger├žekle┼čtirilmek istendi─či yer Ziya Hur┼čitÔÇÖin kald─▒─č─▒ otel ile Anafartalar caddesi ve 853. Soka─č─▒n kesi┼čti─či ve k├Â┼čede Kemeralt─▒ CamisiÔÇÖnin bulundu─ču yerdir.

A┼ča─č─▒da 21 Haziran 1926 g├╝nk├╝ Vakit gazetesinde yay─▒nlanan ve suikast─▒n yap─▒laca─č─▒ noktay─▒ g├Âsteren (X i┼čaretli yer) kroki g├Âr├╝lmektedir.

Ziya Hur┼čitÔÇÖin kald─▒─č─▒ otel de Kemeralt─▒ Camisinin tam kar┼č─▒ k├Â┼česinde ve 853. Soka─č─▒n i├žindeki Gaffarzade OteliÔÇÖdir. Suikasttan yetkililerin daha ├Ânceden haberleri olmas─▒ nedeniyle Ziya Hur┼čit tevkif edilir ve yata─č─▒n─▒n alt─▒nda silah ve bombalar bulunmu┼čtur.

Alttaki foto─črafta suikast─▒n lideri Ziya Hur┼čitÔÇÖin kald─▒─č─▒ Gaffarzade Oteli g├Âr├╝l├╝yor.

S├Âz konusu yerde d├╝zenlenecek suikast ba┼čar─▒l─▒ olmazsa ikinci giri┼čim olarak yakla┼č─▒k 50 metre ├Âtedeki otelde kalan ├çopur Hilmi, Laz ─░smail ve G├╝rc├╝ ─░smail taraf─▒ndan ate┼č a├ž─▒l─▒p bomba ile ger├žekle┼čtirilecekti.

A┼ča─č─▒daki foto─črafta da suikast├ž─▒lardan ├çopur Hilmi, Laz ─░smail ve G├╝rc├╝ ─░smailÔÇÖin kald─▒─č─▒ otel bug├╝n alt─▒nda FLO ma─čazas─▒n─▒n oldu─ču oteldir. O d├Ânemde de bu ma─čazan─▒n yerinde S├╝leyman Ferit Eczanesi vard─▒r.

Ancak, 14 Haziran g├╝n├╝ ─░zmir Valisi Kaz─▒m Bey taraf─▒ndan Mustafa Kemal Pa┼ča’ya ├žekilen telgraf sonras─▒nda kendisinin ─░zmir’e seyahatini ertelemesi ├╝zerine plan g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r.

S├╝leyman Ferit Eczac─▒ba┼č─▒ Eczanesi (┼×ifa Eczanesi)

Yeri gelmi┼čken ┼×ifa EczanesiÔÇÖnden s├Âz etmek uygun olacakt─▒r.

┼×ifa Eczanesi, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun en gen├ž eczac─▒s─▒ olarak meslek hayat─▒na ba┼člayan S├╝leyman Ferit BeyÔÇÖin eczanesidir. 1922 y─▒l─▒na gelindi─činde ─░zmirÔÇÖde bulunan 50 eczaneden sadece d├Ârd├╝ T├╝rk eczac─▒lara aittir. Bunlardan biri de ┼×ifa EczanesiÔÇÖdir. ├ľnemi de buradan gelmektedir. S├╝leyman Ferit 1886 ─░zmir do─čumludur. ─░stanbul T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖne ba─čl─▒ Eczac─▒l─▒k Y├╝ksek MektebiÔÇÖnde okumu┼čtur. 18 ya┼č─▒nda iken okulu bitirip Gureba-i M├╝slimin HastanesiÔÇÖnde (Eski ─░zmir Devlet Hastanesi, ┼ču andaki Ege Do─čumevi ve Kad─▒n Hastal─▒klar─▒ E─čitim ve Ara┼čt─▒rma Hastanesi’nin Konak Ek Hizmet Binas─▒) eczac─▒ olarak ├žal─▒┼čmaya ba┼člar. ┼×ifa EczanesiÔÇÖni 1911 y─▒l─▒nda Moraiti adl─▒ bir eczac─▒dan sat─▒n al─▒r. Tilkilik semtindeki eczanesini buraya ta┼č─▒r. Ayn─▒ zaman da ila├ž imalat─▒ yap─▒m i┼čin s├╝rd├╝r├╝r.

┼×ifa EczanesiÔÇÖnde hastalar─▒n biyokimya tahlilleri yap─▒lmakta, ─░zmirÔÇÖin belli ba┼čl─▒ hekimleri belirli g├╝n ve saatlerde hasta kabul etmekteydiler. 15 May─▒s 1919ÔÇÖda ─░zmirÔÇÖin i┼čgali s─▒ras─▒nda ┼×ifa Eczanesi de ya─čmalanm─▒┼čt─▒r.

S├╝leyman Ferit, 10 arkada┼č─▒ ile 26 Aral─▒k 1923 tarihinde Alt─▒nordu Spor Kul├╝b├╝n├╝ kurmu┼č olup, kul├╝b├╝n hem kurucu ba┼čkan─▒ ve hem de isim babas─▒d─▒r. Kul├╝b├╝n ─░smi de bir T├╝rk devleti olan Alt─▒n Orda (Ordu) Devletinden gelmektedir.

S├╝leyman FeritÔÇÖin vefat─▒ndan sonra ┼×ifa EczanesiÔÇÖni 1978 y─▒l─▒na kadar o─člu Kemal Eczac─▒ba┼č─▒ i┼čleterek parf├╝meri sat─▒┼č merkezi haline getirmi┼č ve 1996 y─▒l─▒nda kapanm─▒┼čt─▒r (─░zmir Tarihi Kent MerkeziÔÇÖne Yolculuk, s. 106-107,125).

Beyler Soka─č─▒

Kemeralt─▒ÔÇÖnda kentin ├Ânde gelen ailelerin ya┼čad─▒─č─▒ ├╝├ž soka─ča da Beyler ad─▒ verilir; sokaklar birinci, ikinci ve ├╝├ž├╝nc├╝ beyler olarak birbirlerinden ayr─▒l─▒r─▒lar. 20. y├╝zy─▒lda T├╝rklerin sahibi oldu─ču gazeteler, yay─▒nevleri ve matbaalar Beyler Soka─č─▒ÔÇÖnda konumlanm─▒┼čt─▒r.

Memleket/Devlet HastanesiÔÇÖne yak─▒nl─▒─č─▒ nedeniyle de doktorlar─▒n muayenehaneleri, di┼č├žiler, ecza depolar─▒ burada yer alm─▒┼čt─▒r. AdliyeÔÇÖnin de KonakÔÇÖta bulunmas─▒ nedeniyle Avukatlar da b├╝rolar─▒n─▒ burada a├žm─▒┼čt─▒r. Birinci Beyler kentin entelekt├╝el kesimin bir araya geldi─či bir yer olmu┼č, Sema ve ┼×an sinemalar─▒ ─░kinci ve ├ť├ž├╝nc├╝ BeylerÔÇÖde b├Âlgenin sosyal hayat─▒na renk katm─▒┼člard─▒r (─░zmir Tar. Kent MerkeziÔÇÖne Yolculuk, s 86).

Ancak, Devlet Hastanesi ve AdliyeÔÇÖnin ta┼č─▒nmas─▒ neticesinde doktorlar─▒n ve avukatlar─▒n bo┼čaltt─▒─č─▒ yerler fakl─▒ i┼č kollar─▒ndan gelenlerce doldurulmu┼č, meyhaneler ve sinemalar zaman i├žinde kapanm─▒┼čt─▒r.

Kemeralt─▒ÔÇÖn─▒n ├ľnemli Camileri

Kemeralt─▒ÔÇÖndaki camilerin ├Ânemli bir k─▒sm─▒ Anafartalar Caddesi ├╝zerinde in┼ča edilmi┼čtir.

Kemeralt─▒ Camii

Orijinal kitabesi olmayan 853 Sok. No: 13 Konak adresindeki camiinin giri┼čindeki camii ile ilgili bilgiler ┼č├Âyledir: Yusuf ├çavu┼č Zade Hac─▒ Ahmet A─ča taraf─▒ndan H. 1083 (M.1672) y─▒l─▒nda yapt─▒r─▒lan cami ─░zmirÔÇÖdeki eserlerin en ├Ânemlilerinden biridir.┬á ─░badet mek├ón─▒ tek kubbeli ve k├╝biktir. Boyuna dikd├Ârtgen plan ┼čemas─▒na sahip camii giri┼čten mihrap ├Ân├╝nde bulunan kubbeye iki s├╝tun ve iki b├╝y├╝k ayakla ├╝├ž nefe (b├Âl├╝m) ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.┬á ├ľrt├╝ sistemi kubbe ve tonozdur. Kubbenin yuvarlak kasna─č─▒na sekizgen k├Â┼če bingilerinden (ge├ži┼č ├Â─česi) ge├žilmektedir. Fevkani (├╝st kat─▒ olan) olarak in┼ča edilmi┼čtir.

Yap─▒ kalem i┼či, al├ž─▒ ve mermer s├╝slemelere sahiptir.

Minaresi kuzeydo─čuda olan caminin etraf─▒nda medrese dairesi, k├╝t├╝phane ve sebil vard─▒r ( Medrese dairesinin d├Ârt odas─▒ vard─▒r ve g├╝n├╝m├╝zde caminin imam─▒ ve m├╝ezzini taraf─▒ndan kullan─▒lmaktad─▒r).

Salep├ži Zade Hac─▒ Ahmet Efendi taraf─▒ndan H.1301 (M.1884) tarihinde tamir ettirilmi┼čtir. 2004 y─▒l─▒nda da Vak─▒flar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ taraf─▒ndan onar─▒lm─▒┼čt─▒r.

A┼ča─č─▒daki foto─črafta Kemeral─▒t─▒ Cami yan─▒ndaki Sinanzade (Kemeralt─▒) Sebili g├Âr├╝lmektedir. 18. Y├╝zy─▒lda caminin in┼čaat─▒n─▒n bitmesinden hemen sonra yapt─▒r─▒lm─▒┼č olup, birka├ž kez restorasyon g├Ârmesi sayesinde g├╝n├╝m├╝ze kadar ula┼čabilmi┼čtir.

A┼ča─č─▒da ise 1958ÔÇÖli y─▒llarda Kemeralt─▒ ve Kemeralt─▒ CamiiÔÇÖnin kubbe ve minaresi ile sebilin foto─čraf─▒ g├Âr├╝lmektedir (Foto─čraf Mehmet PulcuÔÇÖnun Facebook sayfas─▒ndan al─▒nm─▒┼čt─▒r):

Salep├žio─člu Camii

Dr. Faik Muhittin Adam Cad. No:48ÔÇÖde bulunan camiinin giri┼čindeki camii ile ilgili bilgiler ┼č├Âyledir: Salep├žizade Hac─▒ Mehmet EfendiÔÇÖnin o─člu Hac─▒ Ahmet Efendi taraf─▒ndan 1897 y─▒l─▒nda yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Camiinin yap─▒m─▒ 1897 y─▒l─▒nda ba┼člam─▒┼č ve 1904 y─▒l─▒nda tamamlanm─▒┼čt─▒r. Fevkani olarak in┼ča edilmi┼č, yap─▒ dikd├Ârtgen plan ┼čemas─▒na sahiptir. Yap─▒ kubbeleri barok s├╝slemelere sahiptir. Pencere, kap─▒, s├Âve ve kemerleri geni┼č sat─▒hl─▒ mermerden yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Orijinal minaresi depremden dolay─▒ y─▒k─▒ld─▒─č─▒ndan yerine 1927 y─▒l─▒nda ─░zmir Valisi Kaz─▒m Dirik taraf─▒ndan yenisi yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. 2012 y─▒l─▒nda da Vak─▒flar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ ve ─░TOÔÇÖnun i┼č birli─či ile onar─▒lm─▒┼čt─▒r.

Barok esintilerin izinde Salep├žio─člu CamisiÔÇÖnin i├ži (─░zmir K├╝lt├╝r ve Turizm DergisiÔÇÖnden al─▒nm─▒┼čt─▒r)

Alttaki foto─čraf ise 1954 y─▒l─▒na ait olup, 68 y─▒l ├Ânceki Salep├žio─člu Camii ve Kemeralt─▒ÔÇÖndan bir kesit g├Âstermesi a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemlidir. Caminin ├Ân├╝nden ge├žen sokak ─░kinci BeylerÔÇÖden Tilkili─če giden, Salep├žio─člu ─░┼č MerkeziÔÇÖnin arkas─▒ndan ge├žen yoldur.

Ba┼čdurak Cami

Cami 873 Sok. No: 113 Konak adresinde bulunmaktad─▒r. Camiinin giri┼čindeki camii ile ilgili bilgilere g├Âre, Ba┼čdurak Camii olarak bilinen eserin di─čer ad─▒ Hac─▒ H├╝seyin CamiiÔÇÖdir. Hac─▒ H├╝seyin taraf─▒ndan 1652 y─▒l─▒nda yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Yap─▒ ├žok say─▒da deprem ge├žirmi┼čtir. Alt─▒nda ├žok say─▒da d├╝kk├ón ve depo bulundu─ču i├žin fevkani (y├╝kseltilmi┼č) olarak yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Kare puan ┼čemas─▒na sahip caminin y├╝ksek tamburlu kubbesi ve ├╝├ž kubbeli son cemaat yeri bulunmaktad─▒r.

Giri┼č kap─▒s─▒n─▒n ├╝zerinde bulunan onar─▒m kitabesinde H. 1188 (M.1774) tarihi yaz─▒l─▒d─▒r.

Caminin daha ├Ânce bir medrese ile in┼ča edildi─či, ancak daha sonra y─▒k─▒ld─▒─č─▒ ifade edilmektedir (─░zmir T.O. Ocak 2009- Kemeralt─▒-s. 47).

Alttaki foto─črafta caminin onar─▒m kitabesi g├Âr├╝lmektedir.

Cami 1997ÔÇô2001 y─▒llar─▒ aras─▒nda Vak─▒flar genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝, 2017 y─▒l─▒nda ─░zmir Ticaret Odas─▒ taraf─▒ndan restore edilmi┼čtir.

Kestane Pazar─▒ Camii

Camii Eminzade Hac─▒ Ahmet A─čaÔÇÖn─▒n bina ve vakfetti─či bir eserdir. Anafartalar Caddesi etraf─▒nda yo─čunla┼čan i┼č merkezinde bulunur. Camii, kare bir mek├ón ├╝zerine b├╝y├╝k bir kubbeyle etraf─▒nda d├Ârt kubbeden olu┼čmaktad─▒r.┬á├ťstteki foto─črafta da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere ta┼č i┼č├žili─či g├Âr├╝lme─če de─čer ├Âzellikte ve caminin son cemaat yerinde ├╝├ž kubbe bulunur.

Yine foto─čraftan da g├Âr├╝lece─či gibi son cemaat yerinin avluya bakan y├╝z├╝nde vitraylardan olu┼čmu┼č panolar yer almaktad─▒r. Yap─▒l─▒┼č tarihi 1663 olarak belirtilen caminin mevcut kitabesi ikinci kitabe olup, camide yer alan kitabesinde T├╝rk├že harflerle ┼čunlar yazmaktad─▒r: ÔÇťCenab─▒ sahib├╝l hayrat Ahmet A─ča hasseten lillah. Bu ├óli camiyi yapt─▒rd─▒. Kast-─▒ hayr idi nag├óh. Bu tarih-i dilg├╝┼čah seyreyleyenler dedi tarihinin, yerinde oldu─ču zibah b├« bedel Camii tealallah.ÔÇŁ

Ba┼čdurak ve ┼×ad─▒rvanalt─▒ Camiilerin aras─▒nda kestane pazar─▒ olarak bilinen b├Âlgede in┼ča edilmi┼čtir.┬áKemeralt─▒ Camii ve Hisar Camii ile Kemeralt─▒ÔÇÖnda bulunan en ├Ânemli tarihi camiler aras─▒nda yer almaktad─▒r.

┼×ad─▒rvanalt─▒ Camii (┼×ad─▒rvan Camii)

Cami 82 Sok. No: 14 Konak adresinde bulunmaktad─▒r. Camiinin giri┼čindeki camii ile ilgili bilgilere g├Âre, in┼ča kitabesi bulunmad─▒─č─▒ i├žin kesin olarak hangi tarihte ve kimin taraf─▒ndan yapt─▒r─▒ld─▒─č─▒ bilinmemektedir. Ancak baz─▒ kaynaklarda B─▒y─▒kl─▒ O─člu Mahmut taraf─▒ndan M. 1636-1637ÔÇÖde in┼ča ettirildi─či belirtilmektedir. Yang─▒n ge├žiren camii 1815 y─▒l─▒nda ikinci kez yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

Bir ├žar┼č─▒ camii olan ve alt─▒nda kapal─▒ ├žar┼č─▒ bulunan camii ikinci kat ├╝zerine in┼ča edilmi┼čtir. Ta┼č ve tu─čla malzemenin bir arada kullan─▒larak in┼ča edildi─či yap─▒, abidevi ┼čekilde b├╝y├╝kt├╝r. Harim mekan─▒n─▒ (namaz k─▒l─▒nan b├╝y├╝k kubbenin alt─▒) ÔÇťUÔÇŁ ┼čeklinde kad─▒nlar mahfili ├ževirmektedir. Mihrap ├Ân├╝nde sekiz b├╝y├╝k s├╝tuna dayanan kubbe bulunmaktad─▒r. ┬á

Caminin bat─▒ biti┼či─činde k├╝t├╝phanesi bulunmaktad─▒r.

G├╝n├╝m├╝zde mevcut olmamakla birlikte Evliya ├çelebiÔÇÖnin Seyahatn├ómesiÔÇÖne g├Âre kitabesi bulunmaktad─▒r. (─░TO-Kemeralt─▒ s.45)

┼×ad─▒rvan Camii K├╝t├╝phanesi

1836 y─▒l─▒nda B─▒y─▒kl─▒ S├╝leyman Pa┼ča taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Camiye ad─▒n─▒ veren ┼čad─▒rvan ├╝zerinde yer alan k├╝t├╝phane binas─▒ altta iki biti┼čik s├╝tunlardan sekizinin meydana getirdi─či, sekiz ayak ├╝zerinde bulunmaktad─▒r. K├╝t├╝phanenin alt k─▒sm─▒ kubbe, kemer ve kemer al─▒nl─▒klar─▒nda kalem i┼či s├╝sl├╝meler bulunmaktad─▒r. K─▒ble y├Ân├╝ndeki merdivenlerden hem k├╝t├╝phaneye hem de camiye ├ž─▒k─▒lmaktad─▒r. ├ľn├╝nde ├žapraz tonozlu giri┼či, kar┼č─▒s─▒nda da caminin yan giri┼či bulunmaktad─▒r (Camideki bilgilerden yararlan─▒lm─▒┼čt─▒r.)

K├╝t├╝phanenin i├ži:

Hisar Camii

Caminin i├ži:

904 Sok. No: 52 Konak adresinde bulunan cami, Ayd─▒no─čullar─▒ soyundan gelen ├ľzdemir o─člu Yakup Bey taraf─▒ndan 1597-1598 y─▒llar─▒nda yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Ortada merkezi b├╝y├╝k kubbeli ve iki yanda iki┼čer kubbeli, uzunlamas─▒na plan tipine sahiptir. Merkezi kubbe, sekiz adet fil aya─č─▒n ├╝zerine oturmaktad─▒r. ─░kinci son cemaat yerinin oldu─ču b├Âl├╝m be┼č adet kubbeye sahiptir. Son cemaat yeri ise revaklarla d─▒┼ča a├ž─▒lm─▒┼č, yedi kubbelidir. Yap─▒ g├╝ney ve bat─▒ cephelerden payanda kemerleri ve payanda duvarlar─▒ ile desteklenmi┼čtir. Yap─▒da yo─čun bir ┼čekilde al├ž─▒ s├╝slemeler yer almaktad─▒r. Camii ─░zmir camilerinin en b├╝y├╝─č├╝ ve en eskilerinden olup, avlusunun k├╝├ž├╝kl├╝─č├╝ hacmi ile tezat olu┼čturmaktad─▒r (Camiinin giri┼čindeki camii ile ilgili bilgilerden).

Camiinin bat─▒ duvarlar─▒ K─▒zlara─čas─▒ ├çar┼č─▒na biti┼čiktir. Liman kalesinin y─▒k─▒nt─▒lar─▒ ├╝zerine yapt─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒n ├╝zerinde durulmaktad─▒r. Bu Liman Kalesi (A┼ča─č─▒ Kale, Hisar Kalesi, Ok Kalesi) 1231-1235 y─▒llar─▒ aras─▒nda i├ž liman─▒n a─čz─▒nda yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Caminin ad─▒ da ─░├ž Liman Kalesi’nin a┼ča─č─▒ kap─▒s─▒ ├Ân├╝nde bulundu─čundan ├Ât├╝r├╝ Hisar Camii olmu┼čtur.

K─▒zlara─čas─▒ Han─▒ÔÇÖndan Hisar CamiiÔÇÖnin kubbe ve minaresinin g├Âr├╝n├╝┼č├╝:

Anafartalar caddesi (o zamanki Kemeralt─▒ Cad.) hem gezinti hem de y├╝kleme ve bo┼čaltma gibi liman faaliyetleri i├žin kullan─▒ld─▒─č─▒ i├žin Hisar CamiiÔÇÖnin bulundu─ču y├Âre liman kalesi ile liman fonksiyonu g├Âr├╝yordu. Bu ba─člamda, Hisar Camisi y├Âresi Kemeralt─▒ÔÇÖn─▒n ticari hayat─▒nda ├Ânemli bir yer oynam─▒┼čt─▒r (─░zmir Ticaret Odas─▒-Kemeralt─▒, s.18).

Havra Soka─č─▒

─░zmir ve ├ževresindeki varl─▒klar─▒n─▒n Roma D├ÂnemiÔÇÖne kadar uzand─▒─č─▒ iddia edilen Yahudilerin, 16. Y├╝zy─▒la kadar kentte say─▒lar─▒n─▒n az oldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r. 16. Y├╝zy─▒l─▒n son ├žeyre─činden itibaren engizisyon ve ├╝zerlerindeki bask─▒lar nedeniyle ─░spanya ve PortekizÔÇÖden gelen g├Â├žlerle Manisa ve TireÔÇÖye g├Â├ž eden Sefarad Yahudilerinin yer de─či┼čtirmesi ile ─░zmirÔÇÖde bir Yahudi cemaati olu┼čmu┼čtur.┬á┬á ─░lerleyen y─▒llarda Selanik, Ankara, Balkanlar, Akdeniz adalar─▒ndan gelen Filistinli Yahudiler ve PortekizÔÇÖden gelenler bu cemaati b├╝y├╝t├╝r. 19. y├╝zy─▒ldan itibaren de ─░spanyaÔÇÖdan PortekizÔÇÖe ge├žmi┼č olan fronko ailesi PortekizÔÇÖden AnadoluÔÇÖya ve ─░zmirÔÇÖe gelirler.

Hep bir arada ya┼čamay─▒ tercih eden Yahudilerin ─░zmirÔÇÖdeki g├Âzde mek├ón─▒ Havra Soka─č─▒ ve Basmane olur. Havra soka─č─▒, ─░zmirÔÇÖin Juderia (Juderia, ─░spanyolca k├Âkenli bir s├Âzc├╝kt├╝r. Yahudilerin oldu─ču yer anlam─▒na gelmekte ve Yahudi b├Âlgesini ya da Yahudi muhitini tan─▒mlamaktad─▒r.) olarak bilinen b├Âlgenin can damar─▒d─▒r. Soka─ča ad─▒n─▒ veren havralard─▒r. ─░zmirÔÇÖde CumhuriyetÔÇÖin ilk y─▒llar─▒nda b├╝t├╝n sokaklara numara verilmi┼č, Havra Soka─č─▒ÔÇÖna numara verilmek istenmesine ra─čmen havralar─▒n burada yo─čunlukta olmas─▒ nedeniyle ismi de─či┼čtirilmemi┼čtir. 19. y├╝zy─▒l sonlar─▒nda ka┼čer ( helal ┼čarap) ├╝retim yerlerinden biri olan Havra Soka─č─▒, ayn─▒ zamanda hat─▒rl─▒ say─▒da meyhaneyi de bar─▒nd─▒rmaktayd─▒.┬á┬á Yine CumhuriyetÔÇÖin ilk y─▒llar─▒nda ad─▒ T├╝rk Pazar─▒ Sokak olarak de─či┼čtirilse de bu isim de benimsenmemi┼č ve eski ad─▒n kullan─▒lmas─▒na devam edilmi┼čtir.

Meyve, sebze, bal─▒k, peynir, tur┼ču almak i├žin m├╝davimler bu soka─ča gelirler.

─░zmir Yahudileri, 19. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒nda yeni yerle┼čime a├ž─▒lan Karata┼č ve ├ževresine yerle┼čmeye ba┼člar. Bu b├Âlgede olu┼čan Yahudi mahallesi, ─░kinci Juderia olarak an─▒l─▒r. Bet ─░srail Sinagogu, Karata┼č Hastanesi, Asans├Âr ile ├žok say─▒da kortejo (Yahudilerin bir arada oturduklar─▒ ev veya evlerin toplulu─ču) in┼ča edilmi┼čtir.┬á (─░zmir Tarihi Kent MerkeziÔÇÖne Yolculuk, s. 35)

Kemeralt─▒ Havralar─▒ (Sinagoglar)

Yahudilikte ibadet, mabet merkezlidir. Bu mabet Hz. S├╝leyman taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lan Kud├╝sÔÇÖteki mabettir. M.S. 70 y─▒l─▒nda bu mabet tamamen y─▒k─▒ld─▒─č─▒ndan TevratÔÇÖta emredilen ibadetlerin bir k─▒sm─▒ ask─▒ya al─▒nm─▒┼čt─▒r. Bug├╝n g├╝nl├╝k ibadetler, mabedi temsil etti─čine inan─▒lan sinagoglarda yap─▒l─▒r. Sinagoga baz─▒ yerlerde havra denir. Sinagog, Yunanca k├Âkenli bir kelimedir. HavraÔÇÖn─▒n bug├╝nk├╝ ─░branicedeki kar┼č─▒l─▒─č─▒ Hevra (topluluk)ÔÇÖd─▒r. Yahudilikte 3 vakitte dua vard─▒r, dualar sabah g├╝ne┼č do─čdu─čunda, ├Â─čleyin g├╝ne┼č tam tepede oldu─čunda ve ak┼čam g├╝ne┼č batt─▒─č─▒nda yap─▒l─▒r.

─░braniceÔÇÖde sinagoga ÔÇťbet ha knessetÔÇŁ denir. ÔÇťToplanma evi, cemaat eviÔÇŁ gibi anlamlara gelen bu kelime M├╝sl├╝manlardaki ÔÇťcamiÔÇŁ kelimesinin kar┼č─▒l─▒─č─▒d─▒r. ─░badet yeri olarak sinagog, Kud├╝sÔÇÖteki mabedin y─▒k─▒lmas─▒ndan sonra yayg─▒nl─▒k kazanm─▒┼čt─▒r.

M.S. 5. Y├╝zy─▒la ait Yahudilere ├Âzg├╝ bir ya─č kandili, ─░zmirÔÇÖdeki Yahudi varl─▒─č─▒n─▒n Bizans d├Âneminden itibaren mevcudiyetine i┼čaret eder.

Bizans d├Ânemi (MS 5.┬á Y├╝zy─▒l) Yahudilere ait ya─č kandili (Dr. Siren BoraÔÇÖn─▒n bir makalesinden al─▒nm─▒┼čt─▒r)

─░zmirÔÇÖde bulunan havralar Namazg├óh Semti’ne biti┼čik bir alanda yo─čunla┼čm─▒┼čt─▒r. ÔÇťHavra Soka─č─▒ÔÇŁ ad─▒n─▒ Kemeralt─▒ÔÇÖndaki 927 sokak ├ževresindeki sinagoglar─▒n yo─čunlu─ču nedeniyle alm─▒┼čt─▒r. Buradaki havralar eski tipte, merkezi sistemde yap─▒lm─▒┼č olup, salon ortas─▒nda d├Ârt s├╝tun bulunur, okuma ortada yap─▒l─▒r.

A┼ča─č─▒daki kroki Kemeralt─▒ÔÇÖnda yo─čunla┼čm─▒┼č sinagoglar─▒ g├Âstermektedir (Bet Hillel SinagoguÔÇÖnda bulunmaktad─▒r):

Bet Hillel Sinagogu

SinagogÔÇÖun d─▒┼č─▒:

SinagogÔÇÖun i├ži:

Sinagog, ─░zmir Yahudi Cemaatinin en ├Ânemli din bilginleri olan Haham Hayim Pala├ži ve o─člu AvramÔÇÖ─▒n evinde kurulmu┼č olup, bah├žesinde din okulu (bet midra┼č) bulunurdu. B├╝t├╝n havralarda bet hilelde oldu─ču gibi bet midra┼člar bulunur. 1841 de havra yanm─▒┼č, miras├ž─▒lar─▒ duay─▒ kendi evlerinde yapm─▒┼člar ve yeni havra i├žin ciddi izinler alm─▒┼člard─▒r. Sinagog, G├╝zelyurt, 920 Sokak No: 23 Kemeralt─▒ adresindedir. Hayim Pala├žiÔÇÖnin Bet Hillel SinagoguÔÇÖnda yazd─▒─č─▒ 70 adet kitap hala d├╝nyada dini e─čitim veren okullarda okutulmaktad─▒r. Hayim Pala├žiÔÇÖye Sultan Abd├╝lmecit kad─▒l─▒k yetkisi vermi┼čtir. Yahudilerdeki kad─▒l─▒k Yahudiler aras─▒ndaki ihtilaflara bakarken, Hayim Pala├žiÔÇÖye verilen yetki Osmanl─▒ÔÇÖdaki normal bir kad─▒ yetkisidir.┬á O d├Ânemde bu SinagogÔÇÖda ─░zmirÔÇÖe ili┼čkin hukuki konular konu┼čulurmu┼č. Hayim Pala├žiÔÇÖnin kitaplar─▒ Kud├╝sÔÇÖteki Ye┼čiva (din akademisinde)ÔÇÖda okutulmaktad─▒r. ─░zmirÔÇÖe dini a├ž─▒dan k├╝├ž├╝k Kud├╝s denmektedir. Pala├žiÔÇÖnin Mezar─▒ ─░zmir-G├╝r├že┼čmeÔÇÖdedir.

2006 y─▒l─▒nda yanan sinagog, 2015 y─▒l─▒nda restore edilmi┼č, Hayim Pala├ži An─▒ Evi olarak d├╝zenlenmi┼čtir.

Portekiz Sinagogu

Kemeralt─▒ÔÇÖndaki tarihi sinagoglardan biri olan bina g├╝n├╝m├╝zde k├╝lt├╝rel etkinlikler i├žin kullan─▒lmakta olup, G├╝zelyurt 926 Sok. No: 44ÔÇÖde bulunmaktad─▒r. 17. y├╝zy─▒lda var oldu─ču bilinen alt─▒ adet sinagogdan biri, ayn─▒ zamanda da kentin en b├╝y├╝k sinagogudur.1569 y─▒l─▒nda Kuzey Afrika ve PortekizÔÇÖden g├Â├ž eden Portekiz as─▒ll─▒ Yahudiler taraf─▒ndan kuruldu─ču tahmin edilmektedir.

1665 y─▒l─▒nda Sabetay SeviÔÇÖnin ─░zmirÔÇÖe d├Ân├╝┼č├╝ ile ya┼čanan olaylarda Portekiz Sinagogu ├Ânemli bir yer tutmu┼čtur.

Mermer s├╝tun ve al─▒nl─▒kla in┼ča edilmi┼č g├Ârkemli bir giri┼či olan sinagog, deprem ve yang─▒nlarla birka├ž kez y─▒k─▒l─▒p yeniden in┼ča edilmi┼čtir. Ege Gen├ž ─░┼č Adamlar─▒ Derne─či taraf─▒ndan Sosyal ve K├╝lt├╝rel Etkinlikler Merkezi olarak kullan─▒lmaktad─▒r.

Etz Hayim Sinagogu

Kemeralt─▒, G├╝zelyurt, 937 Sokakta bulunan ve kentin ilk sinagogu oldu─ču kabul edilen Etz Hayim SinagoguÔÇÖnun (Havra Soka─č─▒ÔÇÖna en yak─▒n sinagogdur) ad─▒ hayat a─čac─▒ anlam─▒na gelmektedir.┬á Etz Hayim ad─▒ genel bir add─▒r. Romaniyotlara ait sinagoglara Etz Hayim, Roma ve ├Âncesi d├Âneminde AnadoluÔÇÖya gelen musevilere de Romaniyot denmektedir.

Roma ├Âncesinde, MS 70 y─▒l─▒nda a─člama duvar─▒ y─▒k─▒l─▒nca Yahudiler burada istenmemi┼č, B. ─░skender d├Âneminde Yahudiler AnadoluÔÇÖya k├Âle olarak sat─▒lm─▒┼čt─▒r.┬á Yahudiler AnadoluÔÇÖya yerle┼čince b├╝y├╝k i┼čler yapm─▒┼člard─▒r.

Di─čer taraftan Hristiyanl─▒─č─▒n ilk d├Ânemlerinde Hristiyan olmak isteyenlerin ├Ânce Yahudi olmas─▒ gerekti─činden havari Poul AnadoluÔÇÖda cemaat kurmak i├žin Yahudilerden dev┼čirme yapm─▒┼čt─▒r.

Romaniyotlar bilahare ─░spanyaÔÇÖdan gelenler ile kayna┼čm─▒┼člard─▒r.

Ayd─▒no─čullar─▒ÔÇÖn─▒n ─░zmirÔÇÖi ald─▒ktan sonra ibadetlerini Etz HayimÔÇÖde yapt─▒klar─▒na ili┼čkin g├Âr├╝┼čler mevcuttur. Ayd─▒no─čullar─▒ ─░zmirÔÇÖe geldiklerinde ─░zmir Bizansl─▒lar─▒n elinde idi ve bol kilise vard─▒, ancak Romaniyot Yahudilerinin ise havralar─▒ vard─▒, gelen askerler dua etmek i├žin bir yerde toplanmak istemi┼čler, duvarlar─▒nda resim ve ikonlar bulunmad─▒─č─▒ ve kendilerini daha yak─▒n g├Ârd├╝kleri i├žin kendi camilerini yap─▒ncaya kadar Etz HayimÔÇÖi mescit olarak kabul ettikleri kabul edilmektedir.

Ayn─▒ ad─▒ ta┼č─▒yan di─čer sinagoglar gibi Bizans d├Ânemine ait oldu─ču ileri s├╝r├╝lmektedir.┬á Bir├žok yang─▒nda zarar g├Ârmesi nedeniyle tekrar tekrar in┼ča edilmek zorunda kal─▒r. 1841 y─▒l─▒ndaki yang─▒ndan sonra Daniel Sidi ad─▒ndaki hay─▒rsever taraf─▒ndan restore edilmi┼č ve daha sonra 2021ÔÇÖde son restarasyonu bitmi┼č ve g├╝n├╝m├╝zdeki halini alm─▒┼čt─▒r.

Zemin kat─▒ y─▒─čma ta┼č, ├╝st kat─▒ ise ah┼čap karkas olarak in┼ča edilmi┼čtir. Sinagogun tavanlar─▒ ├že┼čitli ayet ve yaz─▒larla s├╝slenmi┼čtir. TevaÔÇÖs─▒ merkezden kutsal kitab─▒n muhafaza edildi─či b├Âl├╝m olan EhalÔÇÖin yan─▒na ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r. Teva (2), Yahudilerin PortekizÔÇÖden Osmanl─▒ ├╝lkesine gelirken kulland─▒klar─▒ kad─▒rgalar─▒ and─▒ran platformun ├╝zerinde yer almaktad─▒r. ─░badete a├ž─▒k olmayan sinagogda 2019 y─▒l─▒ndan beri restorasyon ├žal─▒┼čmalar─▒ devam etmi┼č ve 2021 y─▒l─▒nda tamamlanm─▒┼čt─▒r. Sinagogun alt┬á┬á kat─▒ sergi salonu olarak kullan─▒lmakta, ├╝st kat─▒nda ise g├Âsteriler yap─▒lmaktad─▒r.

┼×alom (Ayd─▒nl─▒)┬áSinagogu

927 Sokak No: 38 KonakÔÇÖta bulunan sinagog 1600ÔÇÖlerde yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Sabetay SeviÔÇÖnin burada e─čitim ald─▒─č─▒ s├Âylenir. 1841 y─▒l─▒ndaki ─░zmir yang─▒n─▒ bu sinagogun ├Ân├╝nde durmu┼č ve orada s├Ânm├╝┼čt├╝r. Kap─▒s─▒nda bu olay─▒ anlatan bir yaz─▒ vard─▒r. ┼×alom SinagoguÔÇÖnun 1620ÔÇÖli y─▒llardan itibaren B├╝y├╝k Hahaml─▒─č─▒n─▒ yapan Josef Eskapa, 1648 y─▒l─▒nda ─░zmir Yahudi CemaatiÔÇÖnin lideri durumuna gelmi┼č, Sabetay SeviÔÇÖye e─čitim vermi┼čse de SeviÔÇÖnin kendisini Mesih ilan etmesinin ard─▒ndan ─░zmirÔÇÖden kovulmas─▒na ├Ân ayak olmu┼čtur. Tulumbal─▒ Havra ad─▒yla bilinen sinagog, 1930ÔÇÖlarda Ayd─▒nÔÇÖdan gelen Yahudilere tahsis edilmesi nedeni ile Ayd─▒nl─▒lar Havras─▒ olarak da an─▒l─▒r. Sinagogun i├ži, kalem i┼čleri ile bezenmi┼č tavanlar─▒, duvar diplerinde sedirleri ile tipik bir T├╝rk evini an─▒msat─▒r. Sinagogun TevaÔÇÖs─▒ (2), Yahudileri 15. y├╝zy─▒lda ─░spanyaÔÇÖdan getiren Osmanl─▒ kalyonlar─▒ndan esinlenerek yap─▒lm─▒┼čt─▒r.┬á FilistinÔÇÖe de yerle┼čen Sefarad Yahudileri Mavi Havralar ad─▒yla an─▒lan havralar kurmu┼č olduklar─▒ndan ┼×alom SinagoguÔÇÖnun mavi renkleri Safed (─░srailÔÇÖde dindar Musevilerin ├Âne ├ž─▒kt─▒─č─▒ bir ┼čehir) havralar─▒ ile ba─člant─▒s─▒ ile anlam kazan─▒r.

D├Ârt Biti┼čik Sinagog

D├╝nyada ikinci bir ├Ârne─či olmayan ayn─▒ avluya bakan d├Ârt ayr─▒ sinagog, d├Ârt biti┼čik sinagog Kemeralt─▒ÔÇÖnda 927 Sokakta bulunmaktad─▒r. Bunlar, Sinyora (Giveret), Forasteros, Algazi ve Hevra (Talmut Tora) sinagoglar─▒d─▒r.

 Sinyora (Giveret) Sinagogu 

927 Sokak No:77 Konak adresindedir. 16. y├╝zy─▒lda yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Baz─▒ kaynaklarda 17. y├╝zy─▒lda in┼ča edildi─či belirtilmektedir. Sinagogun kurucusu olan Giveret ya da La Sinyora lakab─▒ ile bilinen Gracia NassiÔÇÖden dolay─▒ isminin Sinyora oldu─ču belirtilmektedir.

Gracia Nassi, Osmanl─▒ saray─▒nda ├Ânemli bir mevkiye gelmi┼č olan Yosef NasiÔÇÖnin teyzesidir. Sinagog 1841 yang─▒n─▒nda tamamen yok olmu┼č, Kud├╝sÔÇÖten gelen hay─▒rsever Mois Bengiyat Yeru┼čalmiÔÇÖnin katk─▒lar─▒ ile yeniden in┼ča edilmi┼čtir. ─░├ž mek├ón s├╝slemeleri ve y├╝ksek duvarlarla ├ževrili yemye┼čil avlusuyla kentin en g├╝zel havralar─▒ndan biridir. Ziyarete a├ž─▒kt─▒r. Havra olarak kullan─▒lmamaktad─▒r.

Yukar─▒da s├Âz konusu sinagogun i├ži g├Âr├╝lmektedir (─░zmir Ticaret Odas─▒ÔÇÖn─▒n ÔÇťKemeralt─▒ÔÇŁ adl─▒ kitab─▒ndan):

Forasteros Sinagogu

927 sokak No:75ÔÇÖte bulunan ve ayn─▒ avluya bakan Sinyora Giveret, Hevra, Algaze sinagoglar─▒n─▒n gizledi─či; d─▒┼čar─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒ zaman sadece kepenkleri g├Âr├╝nen ve s├Âzl├╝k anlam─▒ ÔÇśyabanc─▒larÔÇÖ demek olan Forasteros Sinagogu, Sinyora (Giveret) SnagoguÔÇÖnun hemen biti┼či─čindedir. Ancak hakk─▒nda pek bilgi bulunmamakta olup ve yap─▒m tarihinin 17.y├╝zy─▒l oldu─ču tahmin edilmektedir.

Sinagoglar i├žindeki kutsal varl─▒klar (Ehal, Teva, kutsal kitaplar gibi) sayesinde kutsal say─▒ld─▒klar─▒ i├žin e─čer i├žleri bo┼čalt─▒l─▒rsa kutsall─▒klar─▒n─▒ yitirdiklerinden bu sinagogun i├žinin bo┼čalt─▒lm─▒┼č olmas─▒ nedeniyle kutsall─▒─č─▒n─▒ yitirmi┼č ve buras─▒ maalesef bir tavuk├žuya kiralanarak, tavuk kesim ve sat─▒m yeri olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ora Hayim ÔÇťHayat I┼č─▒─č─▒ÔÇŁ anlam─▒na gelen Foresteros SinagoguÔÇÖnda 19 sefer Torah (Kanunlar─▒n yaz─▒l─▒ oldu─ču metin, Tevrat) bulundu─ču i├žin yabanc─▒ Museviler taraf─▒ndan in┼ča edildi─či bilinmektedir (─░TO. Kemeralt─▒- Sh. 51).

Algazi Sinagogu 

927 Sokak N:38 Konak adresinde bulunan Sinagog, 1724 y─▒l─▒nda Algazi ailesi taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Algazi ailesi, ─░zmirÔÇÖde y├╝zy─▒llar boyunca hem ├Ânemli din adamlar─▒ hem de Klasik T├╝rk M├╝zi─či ustalar─▒ yeti┼čtirmi┼čtir. Bet Israel SinagoguÔÇÖndan sonra en b├╝y├╝k sinagogdur. ─░ki katl─▒d─▒r. ─░kinci kat kad─▒nlar i├žindir. Musevilerin dini bayramlar─▒nda ve her Cumartesi ibadete a├ž─▒kt─▒r.

Sinagogla ilgili di─čer bir g├Âr├╝┼č ise buran─▒n daha ├žok daha ├Ânce var oldu─ču, hatta 1666 y─▒l─▒nda Sabetay Sevi buraya da geldi─čine ili┼čkindir. Tarihi kitabeler, 1841 b├╝y├╝k yang─▒n─▒ sonras─▒ndaki yenileme ya da ├Ânemli onar─▒m tarihlerini g├Âstermektedir.

Zemin ve tavan d├Â┼čemeleri ah┼čap olan Algazi Sinogogu, y─▒─čma ta┼č olarak in┼ča edilmi┼čtir.

Yukar─▒ Sinagog olarak bilinen Sinagogun TevaÔÇÖs─▒ ana ibadet mekan─▒n─▒n merkezinde yer al─▒r. ─░badethanenin kad─▒nlar b├Âl├╝m├╝, s├Âylentiye g├Âre bir ibadet s─▒ras─▒nda gen├ž bir kantorun (hazan) (3)┬á bir bayana g├Âz k─▒rpt─▒─č─▒n─▒n g├Âr├╝lmesi ├╝zerine y─▒kt─▒r─▒lm─▒┼č ve bir daha in┼ča edilmemi┼čtir.┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á

Hevra (Talmut, Tora) Sinagogu

927 Sok. N:4/7 Konak adresinde olup, kapal─▒d─▒r. La Hevra SinagoguÔÇÖnun ├žok eski metinlerde ge├žen ismi Talmut ToraÔÇÖd─▒r (4). 17. y├╝zy─▒ldan kalmad─▒r. Birka├ž kez y─▒k─▒l─▒p yansa da tekrar in┼ča edilmi┼čtir. Ancak, 1841 yang─▒n─▒nda sonra uzun onar─▒l─▒ncaya kadar y─▒llarca harap durumda kal─▒r. Bir duvar─▒ Algazi, bir duvar─▒ da Los Foresteros Sinagoguna dayan─▒r. Sinagogun TevaÔÇÖs─▒ Yahudileri ─░spanyaÔÇÖdan getiren Osmanl─▒ kalyonlar─▒ndan esinlenerek kalyon pruvas─▒ ┼čeklinde yap─▒lm─▒┼čt─▒r. ┼×u anda Tevas─▒ bulunmamaktad─▒r.

Bir zamanlar b├╝y├╝k bir bah├ženin i├žinde ─░zmirÔÇÖin en b├╝y├╝k ve en g├╝zel singoglar─▒ndan biri iken, 1999 y─▒l─▒nda terk edilmi┼č, tavan─▒ ├ž├Âkm├╝┼č, bir iki sene i├žinde ne yaz─▒k ki g├╝n├╝m├╝zdeki y─▒k─▒k halini alm─▒┼čt─▒r. 2021 y─▒l─▒nda ├žat─▒s─▒ yap─▒lm─▒┼č olup halen toplant─▒lar yap─▒lmaktad─▒r. Bu toplant─▒lar─▒n amac─▒ Musevi olamayan insanlara Musevilik ile bilgi vermek ve t├╝m sinagoglar─▒ birle┼čtirmek ve 9 sinagogu a├ž─▒k hava m├╝zesi haline getirmektir.

(Makalemizin havralarla ilgili b├Âl├╝m├╝, ─░zmir Tarihi Kent MerkeziÔÇÖne Yolculuk, ─░zmir Tarihi Kent Merkezi Kemeralt─▒ Gezi Rehberi ve T├╝rkiye K├╝lt├╝r Portal─▒ ile ├ževrede yapt─▒─č─▒m─▒z incelemeler, yetkili ve ilgili ki┼čilerden edindi─čimiz bilgiler sonucunda yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.)

Hanlar/├çar┼č─▒lar

Kapal─▒ ├çar┼č─▒

Kapal─▒ ├çar┼č─▒, Anafartalar CaddesiÔÇÖnin Konak giri┼čine yak─▒n olan Veysel ├ç─▒kmaz─▒ÔÇÖnda bulunmaktad─▒r.

├çar┼č─▒ esnaf─▒ ile yapt─▒─č─▒m─▒z g├Âr├╝┼čmede, ├žar┼č─▒n─▒n 1865 y─▒l─▒nda Frans─▒zlar taraf─▒ndan yapt─▒r─▒ld─▒─č─▒, ilk d├Ânem kad─▒n cezaevi (─░mam Evi) olarak kullan─▒ld─▒─č─▒ (Osmanl─▒ d├Âneminde kad─▒nlar cezavine ÔÇť─░mam EviÔÇŁ denilirmi┼č. Tutuklu kalmas─▒ gereken kad─▒nlar─▒n mahalle imam─▒n─▒n g├Âzetiminde, kad─▒n hapishanesi anlam─▒na gelen ÔÇťimam eviÔÇŁnde hapsolmas─▒ yayg─▒n bir uygulamaym─▒┼č.) daha sonra da incir i┼čletmesi ve Demokrat PartiÔÇÖnin hizmet binas─▒ olarak kullan─▒ld─▒─č─▒, yap─▒da kullan─▒lan ├želiklerin Konak PierÔÇÖde kullan─▒lanlarla ayn─▒s─▒ oldu─ču, bilgisi al─▒nm─▒┼čt─▒r.

Yeni ┼×├╝kran Oteli

Yeni ┼×├╝kran OteliÔÇÖnden 1926 tarihli ─░zmir RehberiÔÇÖnde, i├žinde ├╝nl├╝ ┼×├╝kran Lokantas─▒ÔÇÖn─▒n da bulundu─ču, Hac─▒ Hasan Oteli (Han─▒) olarak bahsedilir.

─░zmir T├╝rk Oca─č─▒, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin son y─▒llar─▒nda Hac─▒ Hasan Han─▒ pasaj─▒nda faaliyet g├Âstermi┼čtir. Hac─▒ Hasan Oteli b├Âylelikle, ─░zmirÔÇÖin i┼čgaline kar┼č─▒ y├╝r├╝t├╝len ├žal─▒┼čmalara da tan─▒kl─▒k etmi┼čtir.

Otele 1941 y─▒l─▒na gelindi─činde ├╝nl├╝ lokantan─▒n otele ismini verdi─či g├Âr├╝l├╝r (─░zmir Tarihi Kent MerkeziÔÇÖne Yolculuk, s.114).

49 oda, 80 yatakl─▒ Yeni ┼×├╝kran Oteli ├╝nl├╝leri a─č─▒rlaman─▒n yan─▒ s─▒ra kimsesiz ve yaln─▒z konuklar─▒yla, g├╝n├╝m├╝z otellerinden farkl─▒ dekorasyonuyla kitaplara, belgesellere, minyat├╝rlere konu olmu┼čtur.

Otelde 2 y─▒l da kalan olmu┼čtur, 30 y─▒l daÔÇŽ

(Foto─čraf Sabah GazetesiÔÇÖnden al─▒nm─▒┼čt─▒r.)

Anafartalar Caddesi No.61ÔÇÖde faaliyette bulunmu┼č olan, Tarihi Kemeralt─▒ ├çar┼č─▒ÔÇÖn─▒n 110 y─▒ll─▒k tan─▒─č─▒ Yeni ┼×├╝kran Oteli kap─▒lar─▒n─▒ ge├žici olarak kapatm─▒┼čt─▒r.

Halen restore edilmekte olan binan─▒n ├╝st kat─▒n─▒n yine otel olarak, alt kat─▒n─▒n ise i┼č yeri olarak kullan─▒laca─č─▒ ifade edilmektedir.

A┼ča─č─▒daki foto─čraf restore edilmekte olan binan─▒n d─▒┼čtan g├Âr├╝n├╝┼č├╝d├╝r:

(Foto─čraf Erol SusupÔÇÖun Facebook sayfas─▒ndan al─▒nm─▒┼čt─▒r.)

Kemahl─▒ Han─▒/Oteli

Kemeralt─▒, Anafartalar Caddesi No: 107 bulunan, bir zamanlar han ve sonras─▒nda otel olarak kullan─▒lm─▒┼č bir mekand─▒r.

19.y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒na tarihlendirilen han, ad─▒n─▒ han─▒n sahibi ─░zmirli ├╝z├╝m t├╝ccarlar─▒ndan Kemahl─▒ ─░brahim Efendi’den alm─▒┼čt─▒r. Y├Ârenin cazip hanlar─▒ndan olup ├žo─čunlukla ya─č, kuru meyve ve ya─čl─▒ tohumlar─▒n depolanmas─▒ i├žin kullan─▒lmaktaym─▒┼č.

20.y├╝zy─▒l─▒n ilk ├žeyre─činde arkas─▒nda yer alan Tellalba┼č─▒ Yeni Han ile birle┼čtirilerek otel olarak hizmet vermeye ba┼člam─▒┼č. Otelin alt kat─▒nda Kemahl─▒ K─▒raathanesi ile ├že┼čitli d├╝kk├ónlar, ├╝st kat─▒nda ise 34 adet otel odas─▒ bulunuyormu┼č.

Giri┼č kap─▒s─▒n─▒n ├╝st├╝nde yer alan kitabede ‘Ma┼čallah’ ve ‘1321’ (Miladi 1905) yaz─▒l─▒d─▒r. Geni┼č bir be┼čik kemerle vurgulanan ge├žit ve avlu cephelerinde bulunan ah┼čap i┼č├žilikler dikkat ├žekmektedir.

Kemahl─▒ Oteli g├╝n├╝m├╝zde yeniden restore edilerek bu kez ├žar┼č─▒ haline getirilmi┼č. Orijinalli─činin korunmas─▒na ├Âzen g├Âsterilmi┼č d─▒┼č cephesi, yoldan ge├ženlere han─▒n eski g├╝nlerini an─▒msatmaktad─▒r (Erol ┼×a┼čmaz).

Abac─▒o─člu Han─▒

Anafartalar caddesi No: 226ÔÇÖda bulunan Abac─▒o─člu Han─▒, 18. y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda Hac─▒ Mustafa A─ča taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Vak─▒f kay─▒tlar─▒nda han─▒n dokuz odal─▒ ve yedi alt mahzenli bir han oldu─čundan bahsedilmi┼č, ancak g├╝n├╝m├╝ze han─▒n kuzeydo─ču ve g├╝neybat─▒ kanatlar─▒ ula┼čm─▒┼čt─▒r.

HanÔÇÖ─▒n a─ča├žl─▒ geni┼č avlusunun ├ževreleyen iki katl─▒ renkli mekanlar─▒nda 1920ÔÇÖli y─▒llardan beri nesilden nesile ticaret yapmay─▒ s├╝rd├╝ren esnaflar ile restoran ve kafeler bulunmaktad─▒r (─░zmir Tarihi Kent Merkezi Kemeralt─▒ Gezi Rehberi-s.21)

Renovasyonu Konak Belediyesi taraf─▒ndan yap─▒lan Abac─▒o─člu Han─▒ 2007 y─▒l─▒nda “Tarihe Sayg─▒ / Yerel ├ľd├╝l├╝”ne ve 2011 y─▒l─▒nda da Avrupa Mimarl─▒k Yar─▒┼čmas─▒’nda en iyi 30 mimari yap─▒ aras─▒na girerek Philippe Rotthier Avrupa Mimarl─▒k ├Âd├╝l├╝ne lay─▒k g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

Han i├žinde herkesin yararlanabildi─či bir kitapl─▒k da bulunmaktad─▒r.

Piyaleo─člu ├çar┼č─▒s─▒

Anafartalar Caddesi No:244ÔÇÖte bulunan Piyaleo─člu ├çar┼č─▒s─▒, Abac─▒o─člu Han─▒ÔÇÖn─▒n kom┼čusudur.

18.Y├╝zy─▒l─▒n ilk yar─▒s─▒nda yap─▒ld─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Handa ├Âzellikle ta┼čradan mal getiren k├Âyl├╝ler konaklamaktaym─▒┼č. Han bir s├╝re Arap Han─▒ÔÇÖnda oldu─ču gibi garaj olarak hizmet vermi┼č (Erol ┼×a┼čmaz).

Arap Han─▒

Anafartalar Cad. No: 260ÔÇÖda bulunan Arap Han─▒ÔÇÖn─▒n kitabesinin bulunmamas─▒ nedeniyle 19. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒nda yap─▒ld─▒─č─▒ san─▒lmaktad─▒r. Han─▒n i├žinde, ayn─▒ y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒nda Yahudice yay─▒mlanan Esperans gazetesinin matbaas─▒ da bulunmaktaym─▒┼č (─░zmir guide).

Han esnaf─▒ taraf─▒ndan HanÔÇÖ─▒n ├Ânce esir pazar─▒ (Arap Han─▒ ad─▒n─▒n oradan geldi─či s├Âylenmektedir), ┼čehirler aras─▒ otob├╝s garaj─▒ ve ard─▒ndan sebze pazar─▒ olarak kullan─▒ld─▒─č─▒ ifade edilmi┼čtir. ├ľnceleri ayakkab─▒ imali ve sat─▒┼č─▒nda uzmanla┼čm─▒┼č ticarethaneler bulunmakta iken, halen ve 1965ÔÇÖten bu yana manifatura i┼čleri ile ilgili d├╝kkanlar bulunmaktad─▒r. Han─▒n giri┼č cephesi iki avlu kanatlar─▒ ise tek katl─▒d─▒r ve giri┼čindeki kemeri ├žok g├Âsteri┼člidir. Han─▒n i├žinde bir de mescit bulunmaktad─▒r.

Arap Han─▒ÔÇÖn─▒n ├╝st├╝ ├Ânceden a├ž─▒k iken sonradan ├Ârt├╝lm├╝┼čt├╝r.

Halima─ča ├çar┼č─▒s─▒

Halima─ča ├çar┼č─▒s─▒ Kemeralt─▒ÔÇÖnda 871 ve 861 no.lu sokaklar─▒nda bulunan ├žar┼č─▒ olup, Ahmet A─ča Camisi ile Hisar Camisi aras─▒nda yer alan b├Âlgedir. K─▒zlara─čas─▒ Han─▒ ile ├çakalo─člu Han─▒ da bu b├Âlgenin i├žindedir.

K─▒zlara─čas─▒ Han─▒

1700ÔÇÖl├╝ y─▒llarda yapt─▒r─▒lan ve Kemeralt─▒ÔÇÖn─▒n g├Âzde han─▒ olan K─▒zlara─čas─▒ Han─▒ ┼čehir merkezinin tam ortas─▒nda kervan yollar─▒n─▒n son dura─č─▒ ve yabanc─▒ t├╝ccarlar─▒n b├╝rolar─▒na ve liman yap─▒lar─▒na yak─▒n durumdayd─▒ (ÔÇťKemeralt─▒ÔÇŁ adl─▒ kitap s. 18)

─░zmirÔÇÖdeki hanlar─▒n en b├╝y├╝─č├╝ ve en g├Ârkemlisidir. Osmanl─▒ hanlar─▒ aras─▒ndaki en ├Âzg├╝n hanlardand─▒r. K─▒zlara─čas─▒ Hac─▒ Be┼čir A─čaÔÇÖn─▒n yapt─▒rd─▒─č─▒ han ─░zmir Liman KalesiÔÇÖnin hemen arkas─▒ndad─▒r, 1744 y─▒l─▒nda in┼čas─▒na ba┼član─▒r ve 1745 y─▒l─▒nda tamamlan─▒r. Vaktiyle deniz kenar─▒nda in┼ča edilen han zamanla denizin dolmas─▒yla sahilden 200 metre uzakta kalm─▒┼čt─▒r.

A┼ča─č─▒daki resim K─▒zlara─čas─▒ Han─▒ÔÇÖn─▒n deniz kenar─▒ndaki durumunu g├Âstermekte olup, kizlaragasihan─▒.com.trÔÇÖden al─▒nm─▒┼čt─▒r:

Osmanl─▒ hanlar─▒yla ba┼čl─▒ca benzerli─či, ├žar┼č─▒l─▒ ve avlulu hanlar d├╝zeninde olmas─▒ndan ibarettir. Kare bir forma sahiptir. Han 2 katl─▒, 4000 m,2 dikd├Ârtgen planl─▒, kuzey b├Âl├╝mdeki bedestenleri tek katl─▒, 600 m2 avlusu olan g├Ârkemli bir yap─▒d─▒r.

Hanın bedestenleri: Cevahir, Bakır ile Çuha Bedestenidir.

Han─▒n ├╝st kat─▒nda 73 oda bulunmakta ve bu odalar konaklama amac─▒yla kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Odalar ah┼čap tabanl─▒, ocakl─▒, ni┼čli, bodrumlu ┼čekilde d├╝zenlenmi┼čtir. Odalar─▒n i├žinde yer d├Â┼čekleri, toprak laz─▒ml─▒k, testi, kandil, t├╝t├╝n l├╝lesi gibi ara├ž ve gere├žler bulunmaktayd─▒. Han─▒n zemin kat─▒ depolama ve ticaret amac─▒yla kullan─▒l─▒rd─▒. Hana inen kervanlar─▒n y├╝kleri burada bo┼čalt─▒l─▒r, ihra├ž edilmek, d├╝kkanlarda sat─▒lmak veya depolanmak ├╝zere ayr─▒l─▒r, al─▒┼čveri┼čler yap─▒l─▒rd─▒. Y├╝kleri indiren deve, kat─▒r, e┼ček, at gibi kervan hayvanlar─▒ y├╝kleri ile girdikleri han avlusuna y├╝klerini indirdikten sonra burada kal─▒rd─▒. Han─▒n kap─▒lar─▒ b├╝t├╝n hanlarda oldu─ču gibi kapan─▒rd─▒.

├ľn├╝nde B├╝y├╝k Vezir Han gibi olumlu bir ├Ârne─čin bulunmas─▒ han─▒n yap─▒lmas─▒na sebep olmu┼čtur.

(B├╝y├╝k Vezir Han, ─░zmir kentinin en g├Ârkemli han─▒ olarak, in┼čaat─▒n─▒n tamamland─▒─č─▒ 1675 y─▒l─▒ndan yanarak yok oldu─ču 1922ÔÇÖye kadar hep ├Ân planda kalan bir yap─▒yd─▒ ve yap─▒m─▒ iki y─▒l kadar s├╝rm├╝┼čt├╝r. Yap─▒n─▒n 1922 yang─▒n─▒yla ah┼čap k─▒s─▒mlar─▒ tamamen yanm─▒┼č, kalan k─▒s─▒mlar─▒ da daha sonra belediye taraf─▒ndan y─▒kt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Kemeralt─▒ Hanlar─▒-Vehbi Mogol)

K─▒zlara─čas─▒ Han─▒ÔÇÖn─▒n zaman─▒nda ticari a├ž─▒dan ─░zmirÔÇÖin en merkezi yerine liman a─čz─▒na yap─▒lm─▒┼č olmas─▒ han─▒n ne denli ├Ânemli bir i┼člevi y├╝klendi─činin g├Âstergesidir. 1778 y─▒l─▒nda ticari kapasitesinin zirvesine ula┼čm─▒┼čt─▒r. 19. y├╝zy─▒l─▒n son ├žeyre─čine kadar y├╝z y─▒l s├╝reyle bu parlak d├Ânemini s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r.

Yukar─▒daki bilgilerin kayna─č─▒ han─▒n ana giri┼čindeki a┼ča─č─▒daki Osmanl─▒ca kitabedir:

Halima─ča ├çar┼č─▒s─▒ÔÇÖndan Hisar├Ân├╝ne giden 871 Sokak ├╝zerinde Hisar CamiÔÇÖnin arka

taraf─▒ndaki han─▒n giri┼č kap─▒s─▒na nazaran sa─č duvar─▒na in┼ča edilmi┼č K─▒zlar A─čas─▒ ├çe┼čmesi bulunmaktad─▒r. (Melek G├Âregenli, Kemeralt─▒, s.52)

Eski i├ž liman─▒n a─čz─▒na in┼ča edilen K─▒zlara─čas─▒ Han─▒ iskele olarak da kullan─▒lm─▒┼čt─▒r (Tarihi Kent Merkezine Yolculuk s. 140)

├çakalo─člu Han─▒

─░zmir Halima─ča ├çar┼č─▒s─▒’nda (Kasap H─▒z─▒r Mahallesi), 895 ve 861. sokaklar aras─▒nda bulunan Tarihi ├çakalo─člu Han─▒ÔÇÖn─▒n kuzey cephesindeki giri┼čin do─ču ve bat─▒ yanlar─▒nda yer alan ├že┼čme ve sebil ├╝zerinde 1805ÔÇô1806 tarihlerinin bulunmas─▒ yap─▒n─▒n bu tarihlerde, III. Selim’ in padi┼čahl─▒─č─▒ d├Âneminde in┼ča edilmi┼č oldu─čunu g├Âstermektedir. Kemeralt─▒’nda, K─▒zlara─čas─▒ Han─▒’n─▒n hemen yan─▒nda yer alan 18. y├╝zy─▒l Osmanl─▒ eseri, kesme ta┼č, moloz ta┼č ve tu─čladan yap─▒lm─▒┼č olan han dikd├Ârtgen planl─▒ olup, ortada bir koridor ve bunun iki yan─▒nda her kenarda dokuzardan on sekiz odadan meydana gelmi┼čtir. Kuzey-g├╝ney do─črultusunda uzanan dikd├Ârtgen planl─▒ bir yap─▒d─▒r (izmirguide.com)

Yukar─▒da ├çakalo─člu Han─▒ÔÇÖn─▒n i├ži g├Âr├╝lmektedir.

├çakalo─člu Han─▒, 1922 B├╝y├╝k ─░zmir Yang─▒n─▒ÔÇÖn─▒n izlerini hala ta┼č─▒maktad─▒r.

A┼ča─č─▒da foto─čraf─▒ yak─▒ndan ├žekilen ├že┼čmenin kitabesinde KuranÔÇÖdan bir ayeti resmediliyor, yedi uyurlar ve K─▒tmir anlat─▒l─▒yormu┼č (Erol SusupÔÇÖtan)

(├çe┼čmenin yala─č─▒ndaki ├ž├Âpler maalesef utan├ž verici)

Selvili Han

T├╝r├╝ kervansaray olan han Osmanl─▒ yap─▒s─▒ olup, 17.veya 18. Y├╝zy─▒l yap─▒m─▒ oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Plan ve d├╝zen bak─▒m─▒ndan ─░zmirÔÇÖdeki bir├žok handan farkl─▒d─▒r ve ├Âzellikle ├žat─▒ ├Ârt├╝s├╝ ile dikkat ├žekmektedir.

Fevzi Pa┼ča Bulvar─▒ ├╝zerinde Mirkelamo─člu Han─▒n─▒n bat─▒s─▒ndad─▒r. Fevzi pa┼ča bulvar─▒n─▒n a├ž─▒lmas─▒ sebebiyle yap─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r. Avlulu, ikinci kat─▒ asimetrik bir plana sahiptir. Hana g├╝neybat─▒da bulunan kap─▒dan girilmektedir. ─░n┼ča malzemesi ta┼čt─▒r.┬á Yap─▒n─▒n kitabesi yoktur. Yap─▒ bulundu─ču konum, in┼ča malzemesi ve plan ├Âzellikleri bak─▒m─▒ndan XVII. y├╝zy─▒l sonu XVIII. y├╝zy─▒l ba┼člar─▒na tarihlendirilmektedir (Bozkurt Ersoy,┬á─░zmir Hanlar─▒, s.14).

1940ÔÇÖlar─▒n ba┼č─▒nda Fevzi Pa┼ča Bulvar─▒ÔÇÖn─▒n nihayete erdirilmesi i├žin han─▒n bir b├Âl├╝m├╝ y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r:

B├╝y├╝k Karaosmano─člu Han─▒

Fevzi Pa┼ča Bulvar─▒ ├╝zerinde ve ayn─▒ bulvara a├ž─▒lan 913 ve 914 sokaklar aras─▒ndad─▒r. Bat─▒s─▒ndaki Mirkelamo─člu Han─▒ ile biti┼čiktir. Avlulu ve ikinci kat─▒ revakl─▒ yap─▒ dikd├Ârtgene yak─▒n bir plana sahiptir. Kitabesi olmad─▒─č─▒ gibi in┼ča tarihini veren bir belgeye de rastlan─▒lmam─▒┼čt─▒r. Ancak yap─▒n─▒n ad─▒na 1850 y─▒l─▒na ait bir planda rastlan─▒lmas─▒ nedeniyle yap─▒n─▒n bu tarihten ├Ânce yap─▒ld─▒─č─▒ kesindir. ─░kinci katta yap─▒lm─▒┼č bir mimari tasvir bu yap─▒n─▒n bat─▒l─▒la┼čma d├Ânemi i├žinde yani 18. Y├╝zy─▒l i├žinde yap─▒lm─▒┼č olabilece─čini d├╝┼č├╝nd├╝rtmektedir (Melek G├Âregenli; Kemeralt─▒, s.59).

1940ÔÇÖlar─▒n ba┼č─▒nda Fevzi Pa┼ča Bulvar─▒ÔÇÖn─▒n nihayete erdirilmesi i├žin bu Han─▒n da kuzey b├Âl├╝m├╝ y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r:

Mirkelamo─člu Han─▒

914 Sokak, numara 12ÔÇÖde, Kemeralt─▒ÔÇÖnda Kasap H─▒z─▒r mahallesi olarak bilinen b├Âlgede yer almaktad─▒r. Kuzeyinde Fevzi Pa┼ča Bulvar─▒, do─čusunda B├╝y├╝k Karaosmano─člu Han─▒, bat─▒s─▒nda Selvili Han bulunmaktad─▒r. Avlulu ve ikinci kat─▒ revakl─▒ yap─▒ dikd├Ârtgene yak─▒n asimetrik planl─▒d─▒r. Yap─▒da in┼ča malzemesi olarak, d├╝zg├╝n kesme ta┼č, kaba yontulmu┼č ta┼č ve tu─čla kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. 1780ÔÇÖl y─▒llarda Mirkelamo─čullar─▒ adl─▒ bir ailenin ─░zmirÔÇÖde ya┼čad─▒─č─▒ ortaya ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r (Melek G├Âregenli, Kemeralt─▒, s.59, Bozkurt Ersoy,┬á─░zmir Hanlar─▒ s.27).

Kemeralt─▒ÔÇÖn─▒n ┼×ad─▒rvanlar─▒ (5)

S├Âz konusu ┼čad─▒rvanlar─▒ isim olarak sayarsak; Hisar Camisi ┼×ad─▒rvanlar─▒ (camii avlusu d─▒┼č─▒nda, iki adettir), Kestane Pazar─▒ ┼×ad─▒rvan─▒ (Zahireciler ├çar┼č─▒s─▒ i├žindedir), ┼×ad─▒rvanalt─▒ Camisi ┼×ad─▒rvan─▒ (yaz─▒m─▒zda bahsedilmi┼čtir), Ali Pa┼ča Meydan─▒ ┼×ad─▒rvan─▒ (bir cami ile ili┼čkili de─čildir), Ba┼čdurak ┼×ad─▒rvan─▒ (Ba┼čdurak CamiiÔÇÖnin do─čusunda yer alan meydan─▒n ortas─▒ndad─▒r (Melek G├Âregenli, Kemeralt─▒, s.53).

A┼ča─č─▒da Ali Pa┼ča ┼×ad─▒rvan─▒, di─čer ismi ile Hac─▒ Salih Pa┼ča ┼×ad─▒rvan─▒ g├Âr├╝lmektedir.

G├╝n├╝m├╝ze ula┼čan ender ┼čad─▒rvanlardan biri olan Ali Pa┼ča ┼×ad─▒rvan─▒ bulundu─ču meydana ad─▒n─▒ da vermi┼čtir. Bir cami ile ili┼čkisi olmay─▒p,1828 y─▒l─▒nda do─čma, b├╝y├╝me ─░zmirli olan ┼×am Valisi Hac─▒ Salih Pa┼ča taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Ad─▒n─▒ verdi─či meydan─▒n tam ortas─▒nda olup sekizgen plana sahiptir. Osmanl─▒ ├žar┼č─▒lar─▒nda b├╝y├╝k meydanlar bulunmamaktad─▒r. Ali Pa┼ča meydan─▒ Kemeralt─▒ÔÇÖnda planlanarak yap─▒lan ancak ├žok b├╝y├╝k olmayan ilk meydand─▒r.

Hamdi Dalan Tarihi Sabun Fabrikas─▒

Konak ─░l├žesi, Ahmeta─ča Mahallesi, 863 ve 864 no.lu Sokaklar─▒n kesi┼čti─či yerde bulunan ve art─▒k koruma alt─▒nda bulunan 366 metrekarelik parsel alan─▒na sahip ve Hamdi Dalan taraf─▒ndan 1941 y─▒l─▒nda sabun fabrikas─▒ olarak kurulan tarihi binad─▒r. ├ťretim yap─▒lan y─▒llarda fabrikada pirinal─▒ sabun ├╝retimi yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Ta┼č ve tu─čladan ├╝├ž kat olarak in┼ča edilmi┼čtir. Zeytinya─č─▒n─▒n ├Âyk├╝s├╝n├╝ anlatacak butik m├╝ze yap─▒lmas─▒ planlanm─▒┼čt─▒r (visitizmir)).

Hamdi Dalan Sabun Fabrikas─▒ÔÇÖn─▒n ┼ču andaki d─▒┼čtan g├Âr├╝n├╝┼č├╝:

Eski Belediye Binas─▒

─░zmirÔÇÖin Hisar├Ân├╝ b├Âlgesinde yer alan belediye binas─▒ 1891 y─▒l─▒nda yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. 1893 y─▒l─▒nda buraya ta┼č─▒nan belediye, daha ├Ânce KordonÔÇÖda bulunmaktayd─▒. 19. y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒na kadar iki ayr─▒ belediye ile y├Ânetilen ─░zmir, Halil R─▒fat Pa┼čaÔÇÖn─▒n valili─či s─▒ras─▒nda tek bir yap─▒ olarak birle┼čtirilmi┼čtir. Bu binada ilk g├Ârev yapan belediye ba┼čkan─▒ Helvac─▒zade Emin Bey olmas─▒na ra─čmen, iki belediyenin birle┼čtirilmesiyle birlikte yap─▒lan se├žimlerde Evliyazade Hac─▒ Mehmet Efendi, birle┼čtirilen iki belediyenin tek ba┼čkan─▒ se├žilmi┼čtir.

Uzun y─▒llar belediye hizmetlerine ev sahipli─či yapan bina, ulusal m├╝cadele zamanlar─▒nda ─░zmir M├╝dafaa-i Hukuk te┼čkilat─▒n─▒n ─░zmirÔÇÖdeki merkezi olmu┼čtur. 1970ÔÇÖli y─▒llarda belediyenin buradan ta┼č─▒nmas─▒ndan sonra bo┼čalt─▒lm─▒┼č ve 1991 tarihinde T.B.M.M. Milli Saraylar Daire Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖna devredilerek T.B.M.M. Vakf─▒ taraf─▒ndan koruma alt─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r.1995 y─▒l─▒nda tamamlanan restorasyondan sonra 1995 y─▒l─▒nda T.B.M.M. Parlamenterler Evi olarak hizmet vermi┼čtir (egemeclisi.com).

30 Ekim 2020ÔÇÖde ya┼čanan depremden sonra ─░.B.B. ba┼čkanl─▒k makam─▒ buraya ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r.

Son S├Âz

B├╝t├╝n y├Ânleri ile ele al─▒nmas─▒ durumunda bir kitap kapsam─▒nda olmas─▒na kar┼č─▒n yaz─▒mda, Bayrakl─▒ÔÇÖda kurulduktan sonra Kadifekale (Pagos) ile birlikte o d├Ânem i├ž liman olmas─▒ nedeniyle eski SmyrnaÔÇÖn─▒n bug├╝nk├╝ ─░zmir kentinin bulundu─ču yere ta┼č─▒nmas─▒nda etken olan ve Efes antik kentinden sonra ikinci b├╝y├╝k kent haline gelen SmyrnaÔÇÖn─▒n ├Ânemli b├Âlgesi Kemeralt─▒ÔÇÖn─▒ ve i├žindeki baz─▒ yap─▒lar─▒ k─▒sa olarak anlatmaya ├žal─▒┼čt─▒m.

Milattan ├Ânce 400ÔÇÖl├╝ y─▒llardan g├╝n├╝m├╝ze de─čin co─črafi ve ticaret alan─▒ olarak ├Ânemli bir yere sahip olan ve Kemeralt─▒ b├Âlgesi ├Ânce do─čal liman/i├ž deniz, sonra da a├ž─▒k hava pazar─▒ ve k├╝t├╝phane, opera ve bale binas─▒, sinemalar, hanlar, bedestenler, arastalar, camiler, sinagoglar, depo yap─▒lar─▒, oteller, ├že┼čmeler, kahvehaneler, lokantalar ve her t├╝rl├╝ ├╝retimin yap─▒ld─▒─č─▒ at├Âlyeler ile B├╝y├╝k ─░skender (Helenistik) d├Âneminden ba┼člayarak, Roma, Bizans, Ceneviz, Venedik, Ayd─▒no─čullar─▒, Latinler ve Timur ve son olarak da Osmanl─▒lar─▒n egemenli─čine girmi┼čtir. Kemeralt─▒, belki de d├╝nyan─▒n en eski ve en b├╝y├╝k a├ž─▒k hava al─▒┼čveri┼č merkezi olarak ve bir├žok ├╝lkeden insan─▒ kapsayan ─░zmirÔÇÖin en ├Ânemli simgelerinden biridir.

Kemeralt─▒ ├žok ├že┼čitli ve renkli bir dokudur.

Kemeralt─▒ÔÇÖn─▒n da dahil oldu─ču ─░zmir Tarihi Liman Kenti, halen D├╝nya Miras Ge├žici ListesiÔÇÖnde olup, daim├« listeye al─▒nmas─▒ i├žin ─░zmir B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi, T.C. ─░zmir Valili─či, Konak Belediyesi, ─░zmir ─░l K├╝lt├╝r ve Turizm M├╝d├╝rl├╝─č├╝, ─░zmir Kalk─▒nma Ajans─▒ ve TARKEM ba┼čta olmak ├╝zere ─░zmirÔÇÖdeki ├žok say─▒da kurum ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ h─▒zland─▒rarak s├╝rd├╝rmektedirler. ├çal─▒┼čma Grubu taraf─▒ndan haz─▒rlanmakta olan adayl─▒k dosyas─▒n─▒n Eyl├╝l 2022ÔÇÖde Turizm Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖna sunulmas─▒ ama├žlanmaktad─▒r. Turizm Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n da dosyay─▒ 2023ÔÇÖte, UNESCOÔÇÖya sunarak ba┼čvuruda bulunaca─č─▒ beklenmektedir. B├Âylece ─░zmir Tarihi Liman KentiÔÇÖnin ├Ânemli bir par├žas─▒ olan Kemeralt─▒ da ─░zmirÔÇÖin UNESCO D├╝nya Miras─▒ alan─▒ olarak tescillenecektir. ─░zmir Liman KentiÔÇÖnin Efes ve BergamaÔÇÖdan sonra 3. UNESCO D├╝nya Miras─▒ ListesiÔÇÖne girmesi kentimizin daha yayg─▒n bir ┼čekilde tan─▒nmas─▒n─▒ ve korunmas─▒n─▒ sa─člarken, do─čal ve k├╝lt├╝rel varl─▒klar─▒n─▒n t├╝m d├╝nya i├žin ├Ânemli bir de─čer ta┼č─▒d─▒─č─▒ kabul edilecektir.

  • ┬á H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu

 

Dipnotlar

(1) Kitabelerin 3.000 ÔÇô 3.500 y─▒l ├Ânce de ├Ârne─čin Asur ve Urartular zaman─▒nda da oldu─čunu, krallar─▒n yapt─▒rd─▒klar─▒ eserlere kitabe ÔÇôyaz─▒t- yazd─▒rd─▒klar─▒n─▒ biliyoruz

(2)Sinagoglarda mutlaka ├╝├ž ┼čeyin bulunmas─▒ gerekir. Bunlar; aron hakode┼č (A┼čkenazlar─▒n┬áAron Hakode┼č, Sefaradlar─▒n ise┬áEhal┬áolarak adland─▒rd─▒─č─▒, Tora tomarlar─▒n─▒n bulundu─ču b├Âlme,kutsal dolap), ner hatamid (devaml─▒ yanan ─▒┼č─▒k) ve tevad─▒r. Aron hakode┼č, i├žinde Tevrat tomarlar─▒n─▒n bulundu─ču dolapt─▒r, sinagogdaki mihrab─▒ olu┼čturur. Ner hatamid, devaml─▒ yanan bir ─▒┼č─▒kt─▒r. Teva ise aron hakode┼čin tam ├Ân├╝nde yer alan k├╝rs├╝d├╝r. ─░badet s─▒ras─▒nda aron hakode┼čten ├ž─▒kar─▒lan Tevrat tomar─▒, din g├Ârevlisi taraf─▒ndan bu k├╝rs├╝de okunur.

(3) Kantor┬áya da┬áhazan┬á(─░branice:┬áÎŚÍĚξͪÍ╝Îč┬á─žazz─ün,┬áYidi┼č:┬ákhazn,┬áLadino:┬áhassan), melodik dualar─▒ y├Âneten, ┼čan sanat─▒ konusunda e─čitim alm─▒┼č┬áYahudi┬ám├╝zisyen ya da koro ┼čefidir.

(4) Talmud┬á(─░branice: άΝÎ×ÎĽÎô),┬áYahudi┬ámedeni kanunu, t├Âren kurallar─▒ ve efsanelerini kapsayan din├« metinlerdir. Tora, Musevilikte ├Ânceleri S├Âzl├╝┬áolan TevratÔÇÖd─▒r. Torah┬á(Tora) g├╝n├╝m├╝zde Yahudilerin Tevrat yerine kulland─▒klar─▒ isimdir.

Yani, Tevrat (Yaz─▒l─▒┬áTorah),┬áTalmud┬á(S├Âzl├╝┬áTorah) yani kanunlar─▒n nas─▒l uygulanaca─č─▒n─▒n s├Âzl├╝ ifadesidir. Talmud s├╝re├ž i├žerisinde Tevrat gibi yaz─▒ya ge├žirildi ve buna┬áMi┼čna┬ádendi.

(5) ┼×ad─▒rvan: Fars├ža (┼×ad) = ├žok ve (Revan) = akar s├Âzc├╝klerinden olu┼čmaktad─▒r.

 

Kaynak├ža

  • antiksmyrna.com; ─░zmir K├ótip ├çelebi ├ťniversitesiÔÇôSmyrna Antik Kenti Kaz─▒- Ara┼čt─▒rma-Restorasyon Projesi,
  • Bozkurt Ersoy, ─░zmir Hanlar─▒,┬áAnkara, 1991,
  • Dr. F. Y─▒lmaz; M├╝nir Aktepe/ ─░zmir Yaz─▒lar─▒-Camiler, hanlar, Medreseler, Sebiller,┬á┬á┬á┬á ─░BB, ─░zmir, 2003,
  • Dr. F. Y─▒lmaz ÔÇô Dr.┬á Yetkin ─░zmir Kent Tarihi, M.E.B. ve ─░z.BB,2. Bask─▒, ─░zmir 2003,
  • Egemeclisi.com
  • Erkan Ser├že; Kendi Gitti Ad─▒ Kald─▒ Yadig├ór: ─░zmirÔÇÖin Liman Kalesi, ─░zmir Life Mart┬á┬á┬á┬á Dergisi; 2015,
  • erolsasmaz.com
  • Ersin Do─čaner; ─░zmirÔÇÖin SmyrnaÔÇÖs─▒, ─░leti┼čim Yay─▒nlar─▒1. Bask─▒, ─░stanbul, 2006,
  • stanbuler Mitteilungen 12; Alman Arkeoloji Enstit├╝s├╝ ─░stanbul ┼×ubesi Yay─▒n─▒,1962,
  • ─░zmirguide.com,
  • ─░zmir Tarihi Kent MerkeziÔÇÖne Yolculuk, ─░zmir B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi 1. Bas─▒m Ocak 2020,
  • ─░zmir Ticaret Odas─▒; ÔÇťKemeralt─▒ÔÇŁ, Ocak 2009,
  • Kentimiz ─░zmir Derne─či; ─░zmir Tarihi Kent Merkezi Kemeralt─▒ Gezi Rehberi,
  • Melek G├Âregenli; ─░zmir Ticaret Odas─▒- Kemeralt─▒, Nadir Kitap, 2009,
  • Oktay EkinciÔÇÖnin Mimarl─▒k Dergisi 17 May─▒s 2001,
  • Orhan Be┼čik├ži,28 Mart 2018 Milliyet Gazetesi,
  • Osman Ko├žanao─čullar─▒; okocana.blogspot.com, ─░zmir ─░├ž liman─▒ ve Kemeralt─▒ b├Âlgesinin olu┼čumu,
  • Ya┼čar ├ťr├╝k; Konak: Kemeralt─▒n─▒n Ba┼člad─▒─č─▒ Nokta, ─░zmir Kent K├╝lt├╝r Dergisi Eyl├╝l 2001/Say─▒: 4

H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu

1956 Nazilli/AYDIN do─čumludur. ─░lk ve orta ├Â─črenimini NazilliÔÇÖde tamamlad─▒. 1975 y─▒l─▒nda A.├ť Siyasal Bilgiler Fak├╝ltesiÔÇÖne girdi. 1979 y─▒l─▒nda bu okulun iktisat-maliye b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. 1981-1987 y─▒llar─▒ aras─▒nda T├╝rkiye Elektrik KurumuÔÇÖnda m├╝fetti┼č yard─▒mc─▒l─▒─č─▒n─▒n ard─▒ndan da m├╝fetti┼č olarak ├žal─▒┼čt─▒. 1987 ve 1993 y─▒llar─▒ aras─▒nda NazilliÔÇÖde tar─▒mla u─čra┼čt─▒ktan sonra 1993-2004 y─▒llar─▒ aras─▒nda TAR─░┼× Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖnde m├╝fetti┼č ve genel muhasebe m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒, ard─▒ndan 2005 ve 2013 y─▒llar─▒ aras─▒nda ├že┼čitli ┼čirketler ile ─░zmir B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi ┼čirketlerinde muhasebe m├╝d├╝r├╝, koordinat├Âr ve genel m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒ ve son olarak da TAR─░┼× ─░ncir Birli─čiÔÇÖnde m├╝fetti┼č olarak g├Ârev yapt─▒. Halen mali m├╝┼čavir/bilirki┼či olarak ├žal─▒┼čmaktad─▒r. 2009 y─▒l─▒ndan buyana vergi, muhasebe, ticaret ve icra hukuku ile ilgili olarak ├že┼čitli internet siteleri ve ─░ZSMMO dergilerinde yaz─▒lar─▒ yay─▒nlan─▒yor. "Evli ve bir ├žocuk babas─▒d─▒r. Email: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
PrekazÔÇôBalkanlardan G├Â├ž Hik├óyesi

PrekazÔÇôBalkanlardan G├Â├ž Hik├óyesi

Haber Merkezi, 16 Eyl├╝l 2022
K├╝├ž├╝k Asya’da Sel├žuklular

K├╝├ž├╝k Asya’da Sel├žuklular

Ekrem Hayri PEKER, 16 Eyl├╝l 2022
Bursa’ya Kimler Geldi, Kimler Ge├žti

Bursa’ya Kimler Geldi, Kimler Ge├žti

Ekrem Hayri PEKER, 11 Eyl├╝l 2022
ÔÇť─░htiyar Sava┼č├ž─▒ÔÇŁ ve S├╝rg├╝n

ÔÇť─░htiyar Sava┼č├ž─▒ÔÇŁ ve S├╝rg├╝n

Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN, 6 Eyl├╝l 2022
Y├ór Bana Bir E─člence!

Y├ór Bana Bir E─člence!

Fikret ALKAN, 4 Eyl├╝l 2022
B├╝y├╝k TaarruzÔÇÖun 100. Y─▒l─▒

B├╝y├╝k TaarruzÔÇÖun 100. Y─▒l─▒

Nevin BALTA, 26 A─čustos 2022
D.Ahsen Batur’a Veda

D.Ahsen Batur’a Veda

Ekrem Hayri PEKER, 7 A─čustos 2022
Muradiye’de Cinayeti G├Ârd├╝m

Muradiye’de Cinayeti G├Ârd├╝m

Ekrem Hayri PEKER, 20 Temmuz 2022
T├╝rkler

T├╝rkler

Hasip ├ľZT├ťRK, 11 Temmuz 2022
─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

Mesut YILMAZ, 28 Haziran 2022
Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Dr. Halil ATILGAN, 29 May─▒s 2022
3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022