Quantcast
├çengili d├╝─č├╝nlerin BursaÔÇÖs─▒ – Belgesel Tarih

Nurdan Çakır TEZGİN
Nurdan Çakır  TEZGİN
├çengili d├╝─č├╝nlerin BursaÔÇÖs─▒
  • 14 Temmuz 2023 Cuma
  • +
  • -
  • Nurdan ├çak─▒r TEZG─░N /

Loading

B─░R RECAL─░M VAR!
Aman bir recalim var her kime, aman da s├╝nnet annesinin ┼čerefineÔÇŽ Gelin k─▒z─▒n ┼čerefineÔÇŽ

Dokumada kuma┼č─▒n feri┼čtah kenti Bursa’n─▒n Eski Bursal─▒ dokumac─▒lar─▒ ├žok iyi bilir ki bir kuma┼č deseni ve renkleriyle tuttu mu o kuma┼č kilometrelerce bas─▒l─▒p sat─▒l─▒rd─▒. Hele yaz gelip de d├╝─č├╝n mevsimi ba┼čl─▒yorsa de─čmeyin tekstilcilerle manifaturac─▒lar─▒n keyfineÔÇŽ

Altm─▒┼čl─▒ y─▒llar─▒n sonlar─▒nday─▒zÔÇŽ

Ye┼čil BursaÔÇÖn─▒n yaz gecelerine darbuka ve zilli defin ritmik t─▒n─▒s─▒ hakim olunca┬á├ž─▒ng─▒t─▒ ├ž─▒ng─▒d─▒ zilli defin ba┼čtan ├ž─▒karan┬ásesinin geldi─či y├Âne do─čru ko┼čarak giderdik ├žocuklu─čumuzda. Annelerimiz seslenip, durun bekleyin deseler de sanki d├╝─č├╝n bitecekmi┼č gibi heyecana kap─▒l─▒p acele ederdik.

├çok eski Osmanl─▒ d├╝─č├╝nlerini bilmem, sadece kulak dolgunlu─čum var. Kendi ├žocukluk d├Ânemimde ya┼čad─▒─č─▒m k─▒na e─člencesi, gelin hamam─▒, hatta d├╝─č├╝n ertesi yap─▒lan pa├ža denilen e─člencelerini bilirim. ├ç├╝nk├╝; tan─▒─č─▒ oldu─čum y├╝zy─▒l─▒n benim penceremdeki ya┼čanm─▒┼čl─▒klar─▒d─▒r hepsi. Evlilik d├╝─č├╝nlerinin yan─▒ s─▒ra s├╝nnet d├╝─č├╝nlerindeki seremoniler de benzerlikler g├Âsterirdi.

Pek ├žok aile s├╝nnet d├╝─č├╝n├╝n├╝ ├žok ├Ânemserdi zira, “kar─▒┼čan da sen g├Âr├╝┼čen de sensin” derlerdi. Evlilik d├╝─č├╝nlerinde o─član ve k─▒z taraf─▒ her iki taraf bir yana ├žekme ihtimalinde oldu─čundan s├╝nnet d├╝─č├╝n├╝ ┼čan─▒ ┼čerefi aile i├žinde muteber cemiyet olarak pek ├Ânemsenirdi.

Hangi cemiyet olursa olsun ├žengi taifesine ├žok i┼č d├╝┼čerdi!

Altm─▒┼čl─▒ ve yetmi┼čli y─▒llar─▒n BursaÔÇÖs─▒nda e─čer sadece mevlitli cemiyet ile yetinilmeyecekse┬á├žengili d├╝─č├╝n┬áka├ž─▒n─▒lmazd─▒. Tabi, d├╝─č├╝n var d├╝─č├╝nc├╝k var. Hali vakti iyi olanlar evlatlar─▒na daha ┼čatafatl─▒ d├╝─č├╝n tercih ettiklerinden d├╝─č├╝n haftas─▒na her g├╝n bir e─člence d├╝zenler d├╝─č├╝n├╝n uzun s├╝r├╝p ak─▒llarda kalmas─▒n─▒ sa─člarlard─▒. ├çeyiz alma ├žeyiz sermeyle ba┼člayan cemiyet, k─▒na gecesi, gelin hamam─▒, nik├óh, salon d├╝─č├╝n├╝, gelin ertesi fasl─▒yla uzay─▒p giderdi…

├ço─ču aile d├╝─č├╝n i├žin ├Âzel salon tutmaz, kendi evlerinin veya bir akraba evinin bah├žesinde ya da ├ž─▒kmaz sokakta yaparlard─▒ k─▒na gecelerini, hatta d├╝─č├╝nlerini de… O zamanlarda ┼čimdiki gibi ta┼č─▒t trafi─či olmad─▒─č─▒ndan rahatl─▒kla d├╝─č├╝n i├žin bir sokak ya da bo┼č bir arsa kapat─▒labiliyordu. Hele ├ž─▒kmaz aral─▒kl─▒ sokak ise ka├žar─▒ yok, t├╝m mahalleli o aral─▒kta yapard─▒ k─▒na gecelerini. Okul bah├žesi kiralayan da olurdu.

├çengili k─▒na gecesi ya da d├╝─č├╝nlere erkek al─▒nmazd─▒. ├ç─▒kmaz soka─č─▒n ba┼č─▒na ├Ârt├╝ gerilir erkeklerin seyretmesi ├Ânlenirdi fakat, ├Ârt├╝n├╝n ard─▒na mahalleli delikanl─▒lar topla┼č─▒r gen├ž k─▒zlar─▒ bir an bile olsa oynarken g├Ârebilme ├╝midi ye┼čertirlerdi. Ah eski zamanlar─▒n g├Ân├╝l titreten romantizmi…

├çengi taifesinin kendi seremonileri i├žinde belirli kurallar─▒ vard─▒r. ├ça─čr─▒l─▒ olduklar─▒ d├╝─č├╝n evine gittiklerinde ilk ├Ânce m├╝kellef bir sofrada yemeklerini yerler, sonra ├žay ve kahvelerini i├žerken biraz dinlenirler. D├╝─č├╝n ya da k─▒na gecesinin yap─▒laca─č─▒ alana ge├žince oturma d├╝zenini rahat├ža ├žal─▒p s├Âyleyecekleri ┼čekilde d├╝zenler, omuzlar─▒na at─▒lan havlular ile terlerini silermi┼č gibi yap─▒p enstr├╝manlar─▒n─▒ akort ederek darbukalar─▒n─▒ ─▒s─▒t─▒rlard─▒.

D├╝─č├╝n sahibi ├žengilerin ├Ân├╝ne su ve gazoz gibi i├žecekler koyard─▒. ├çengilerin nazlanma huylar─▒ da vard─▒, ├žal─▒p s├Âylemeyi biraz a─č─▒rdan al─▒p gayet yava┼čtan d├╝─č├╝n ┼čark─▒lar─▒na ge├ži┼č yaparlard─▒. ├ť├ž be┼č ┼čark─▒ s├Âyledikten sonra ortam─▒ hareketlendirip co┼čturan ├žengi k─▒z ├ž─▒kard─▒ ortaya, zillerini havada ├Âyle bir ┼čaklat─▒rd─▒ ki biz ├žocuklar zillerin uyumlu ses ├ž─▒karmas─▒na hayran hayran bakar biraz ├žengili─če de ├Âzenirdik sanki!

Osmanli d├Ânemi ├žok nadir tam tak─▒m ├žengi-dans├Âz zilleri

├çengi orkestras─▒ genelde ├╝├ž ya da d├Ârt ki┼čiden olu┼čurdu. Keman (bazen de ud), d├╝mbelek (darbuka) ve zilli defÔÇŽ

Nedense keman ├žalan ├žengi genellikle etine dolgun ┼či┼čman bir kad─▒n olurdu. Ve genellikle en k─▒demli ├žengiye┬áusta┬ádenirdi. D├╝mbelek (darbuka) ├žalan ├žengi daha ├ževik daha cabbard─▒ sanki. Def ├žalan ise ├žengi ekibinin g├Âzdesi g├Âbek dans─▒ yapan gen├ž kad─▒n olurdu. Ekibin en g├╝zel en gen├ž eleman─▒ olan bu hatun toplanan ahaliyi g├Âbek atmas─▒yla ┼čevke getirdi─činden iyi oynamas─▒ g├Ârevi icab─▒d─▒r. D├╝─č├╝n├╝n k─▒vama gelmesini sa─člayan bu gen├ž kad─▒n parmaklar─▒na takt─▒─č─▒ zilleri ├Âyle profesyonelce ├ž─▒nlat─▒rd─▒ ki o sesi duyup da kay─▒ts─▒z kalmak m├╝mk├╝n de─čildir. D├╝─č├╝n ahalisi ÔÇťhah tamam ├žengi Ayten oynamaya kalkt─▒ pamuk eller c├╝zdanaÔÇŁ deyip kendi aralar─▒nda bir tel├ó┼če bulutu kopar─▒rlard─▒.

Oynayan ├žengi ba┼člar okuntulu nakarata;

Recalim var her kime? S├╝nnet annesinin ┼čerefine ya da bir recalim var her kime k─▒z annesinin ┼čerefine, o─član annesinin ┼čerefineÔÇŽ
Bir recalim var her kime? Damat beyin ┼čerefine, gelin han─▒m─▒n ┼čanl─▒ ┼čerefineÔÇŽ
Ve hatta, elini cebine atmayan yenge han─▒m─▒n ┼čerefine, gelinin halas─▒n─▒n ┼čerefineÔÇŽ

├çengi recalim var dedik├že s├Âyledi─či ki┼čilerin ┼čan─▒ ┼čerefi mertebesince ├žengiye hemen ka─č─▒t para tak─▒l─▒rd─▒. Ellerine ka─č─▒t paralar─▒n─▒ haz─▒r edenler kemanc─▒ ├ženginin ├Ân├╝ndeki ├žanaktan toplu i─čne al─▒p paray─▒ oynayan ├žengiye takarlar. ├çengi g├Âbek at─▒p gelin han─▒m─▒n ┼čerefine dedi─činde kay─▒nvalidenin en b├╝y├╝k ka─č─▒t paray─▒ takmas─▒ beklenirdi.

Gayet k─▒vrak oynay─▒p ortal─▒─č─▒ ┼čenlendiren gen├ž ├žengi k─▒z─▒n teri emprime elbisenin s─▒rt─▒na ge├žerdi. Terini silen ├žengi bu defa eline zilli defini al─▒p oturdu─ču yerden ilk ├Ânce d├╝─č├╝n sahiplerinin oynamas─▒n─▒ sa─člard─▒. Her oynamaya kalkan ├žengilerin ├Ân├╝ndeki havluya para atarlard─▒. Paray─▒ biraz uzaktan atmak oynayan─▒n hava civas─▒ say─▒l─▒rd─▒! Ha bir de paran─▒n ├Âl├ž├╝s├╝ de m├╝him idi, oynamaya kalkan ki┼činin ├Âzel bir ┼čark─▒ oyun havas─▒ iste─či olursa ├ženginin kula─č─▒na e─čilip f─▒s─▒ldard─▒ ki istedi─či gibi ritim h├╝nerini g├Âstersin!

D├╝─č├╝n ├žengiler sayesinde demini ald─▒k├ža usta ├žengi y├╝ksek sesle hayk─▒r─▒p ÔÇťbir recalim vaaar her kimeÔÇŁ diyerek d├╝─č├╝n├╝n adab─▒ usul├╝nce ak─▒┼č─▒n─▒ sa─člar ahaliyi co┼čtururdu.

Evet, BursaÔÇÖn─▒n anl─▒ ┼čanl─▒ usta ├žengileri vard─▒ eskiden, asl─▒nda o ├žengileri anlatacak ya┼čl─▒lar─▒ bulup s├Âyle┼čiler yapmal─▒, kim bilir ne hikayeler d├Âk├╝lecektir bug├╝nlere…

 

Not:┬áBu recalim var her kime s├Âylemi a┼ča─č─▒da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi tarihte ├že┼čitli a├ž─▒l─▒mlarla tan─▒mlan─▒r.
Evliya Hac─▒ Ali’den geliyor derler. Yani “Aman bir Hac─▒ Ali’m var” laf─▒ d├Âne dola┼ča aman ÔÇťbir recalim varÔÇŁa d├Ân├╝┼čm├╝┼č derler!

ÔÇťBir Hoca AliÔÇÖm var! Her kime!
Benimkine! Seninkine! ─░lle deminkine!ÔÇŁ
Hamamc─▒ ├ťlfet – AHMET RAS─░M

Nurdan Çakır TEZGİN

T├╝rkiyeÔÇÖnin ilk Enstalasyon Evi SiyazÔÇÖ─▒n kurucusudur. ─░ran ve Pakistan ├╝zerinden HindistanÔÇÖa kara yolundan yapt─▒─č─▒ uzun yolculuk an─▒lar─▒n─▒ 2000ÔÇÖli y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda yay─▒mlad─▒. Yazma ser├╝venini Cumhuriyet Ege, S├Âylem, Politika, Zeytin Dergisi, Berfin Bahar ve Olay kitap eklerinin yan─▒ s─▒ra, www.ascifok.com, www.mudanyamudanya.com ve www.focafoca.com ba┼čta olmak ├╝zere pek ├žok yerel gazete ve internet sitelerindeki yaz─▒lar─▒yla per├žinledi. Yerel beslenme ve ekoloji odakl─▒ workshop, TV programlar─▒ ve festivallere kat─▒ld─▒. 2013 y─▒l─▒nda ÔÇťYa┼č├ža Ho┼č├ža A┼č├ž─▒ FokÔÇÖ├ža Fo├ža Mutfa─č─▒ isimli kitab─▒, 2016 da ÔÇťDur biraz oturay─▒mÔÇŁ isimli ├Âyk├╝ kitab─▒ yay─▒mland─▒. Halen, antik mutfaklar, hamamlar ve s├╝rd├╝r├╝lebilir yerel adetleri de i├žine alan ├žal─▒┼čmalar─▒na devam etmektedir. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

Haber Merkezi, 1 Ekim 2023
Trilye’de ┼×arap├ž─▒l─▒k

Trilye’de ┼×arap├ž─▒l─▒k

Ekrem Hayri PEKER, 29 Eyl├╝l 2023
BursaÔÇÖn─▒n ─░lk Mebuslar─▒ (1877)

BursaÔÇÖn─▒n ─░lk Mebuslar─▒ (1877)

Atilla SA─×IM, 19 Eyl├╝l 2023
─░ncir, ├╝z├╝m ve zeytin a┼čk─▒na

─░ncir, ├╝z├╝m ve zeytin a┼čk─▒na

Nurdan Çakır TEZGİN, 19 Eylül 2023
Bar─▒┼č Man├žo Ger├že─či

Bar─▒┼č Man├žo Ger├že─či

Yrd. Do├ž. Dr. Mehmet YARDIMCI, 14 Temmuz 2023
├çengili d├╝─č├╝nlerin BursaÔÇÖs─▒

├çengili d├╝─č├╝nlerin BursaÔÇÖs─▒

Nurdan Çakır TEZGİN, 14 Temmuz 2023
Mussolini’yi doland─▒ran T├╝rk: Ey├╝pl├╝ Halit

Mussolini’yi doland─▒ran T├╝rk: Ey├╝pl├╝ Halit

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 14 Temmuz 2023
Likya’n─▒n Antik Belle─či

Likya’n─▒n Antik Belle─či

Tahsin ┼×─░M┼×EK, 13 Temmuz 2023
Bursa ├ťzerine Bir Deneme

Bursa ├ťzerine Bir Deneme

M├╝min CEYHAN, 28 Haziran 2023