Dr. Halil ATILGAN
Dr. Halil  ATILGAN
Turnalar Sem├óh D├Âner
  • 05 Aral─▒k 2020 Cumartesi
  • +
  • -
  • Dr. Halil ATILGAN /

Toplam: 3,417 , Bug├╝n: 1 Okuma

Halk m├╝zi─čimizde Turna motifi ├žok├ža i┼členen temalardand─▒r. ├ľzellikle Alevi ozanlar─▒m─▒z bu konuda hayli ileri gitmi┼č. Turnay─▒ g├Ârmese de t├╝rk├╝lerinde, dizelerinde onu dile getirmi┼čler. Hatta ve hatta: Turnalar AliÔÇÖyi g├Ârmediniz mi? Diye serzeni┼čte dahi bulunmu┼člar. Turnan─▒n T├╝rklerde G├Âk Tanr─▒ÔÇÖy─▒ temsil etti─čine inan─▒lmas─▒ i┼če daha da ciddi bir boyut kazand─▒rm─▒┼č.┬á Bu inan├ž onun kutsal bir ku┼č olarak kabul edilmesini sa─člam─▒┼čt─▒r. Bilinen ├╝lkelerde ├Âzg├╝rl├╝─č├╝, bar─▒┼č─▒ ve huzuru temsil etmi┼č olmas─▒ turnay─▒ kutsal bir kimli─če kavu┼čturmu┼č. B├Âyle bir kimli─če sahip olmas─▒ sonucunda ├╝lkemizde bir halk ozan─▒m─▒z mahlas─▒n─▒ ┼×ah Turna koymu┼č. T├╝m tap┼č─▒rmalar─▒nda da bu mahlas─▒ kullanm─▒┼čt─▒r.

De─či┼čik ├╝lke k├╝lt├╝rlerinde kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan turna, kilim nak─▒┼člar─▒nda dahi kendisini g├Âstermi┼č. Anadolu insan─▒n─▒n dilinde, telinde, ya─čl─▒─č─▒nda, yazmas─▒nda ├žar─▒─č─▒nda, ├žorab─▒nda, dokumas─▒nda turna motifi kullan─▒lm─▒┼č. ErzurumÔÇÖda Turna Bar─▒yla oyunlar─▒m─▒zda, Turnalar Semah─▒yla t├╝rk├╝lerimizde varl─▒─č─▒n─▒ hissettirmi┼čtir.┬á Semahlar─▒n d─▒┼č─▒nda halk musikimizde klasikle┼čmi┼č turnal─▒ t├╝rk├╝ler de ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze varl─▒─č─▒n─▒ koruyarak bizlere ula┼čm─▒┼člar. T├╝rk Halk Musikisi i├žinde ├Ânemli ├Âzellikler arz eden semahlar AnadoluÔÇÖda Alevilerin yo─čun olarak ya┼čad─▒─č─▒ b├Âlgelerde yayg─▒nd─▒r.

Tespitlerimize g├Âre semah T├╝rklerin ana yurtta uygulad─▒─č─▒ ┼čaman ayinlerinin Anadolu da ki uzant─▒s─▒d─▒r. Tanr─▒’ya ula┼čmak i├žin d├Ân├╝len ilahi bir a┼čk─▒n ifadesidir. Anadolu’daki Alevi T├╝rkmenlerinde varl─▒─č─▒n─▒ koruyan semah, ge├žmi┼čte t├╝m O─čuz T├╝rklerinde d├Ân├╝l├╝yordu. Bug├╝n S├╝nni olan Uygurlarda, T├╝rkmenistan da Tuva, Hakas, Horasan, Tacikistan, Kazakistan T├╝rkmenlerinde ve ┼čaman olan di─čer T├╝rk topluluklar─▒nda semah d├Ân├╝lmektedir.

Aleviler semah─▒n kayna─č─▒n─▒n K─▒rklar Meclisi oldu─čuna inan─▒r. ÔÇť─░nan─▒┼ča g├Âre Hz. Muhammet mira├ž d├Ân├╝┼č├╝ K─▒rklar Meclisine u─črar. O s─▒rada Selmani Farisi bir ├╝z├╝m tanesi ile i├žeri girer Hz. MuhammetÔÇÖe; ÔÇśEy yoksullar─▒n hizmet├žisi! Bu ├╝z├╝m tanesini bize payla┼čt─▒rÔÇÖ der.┬á Hz. Muhammet CebrailÔÇÖin getirdi─či tabakta ├╝z├╝m tanesini ezer ┼čerbet yapar. Bu ┼čerbet, k─▒rklardan birinin duda─č─▒na de─čince hepsi kendinden ge├žer; aya─ča kalkar ya Allah diyerek semah d├Ânmeye ba┼člar. O g├╝nd├╝r bu g├╝nd├╝r erenler meclisinde semah d├Ân├╝l├╝rÔÇŁ. D├Ân├╝len semahlardan biri de Turna Semah─▒d─▒r. Alevi Bekta┼č-i k├╝lt├╝r├╝nde turna ve g├╝vercin kutsald─▒r. Turna Hz. AliÔÇÖyi temsil eder. Hac─▒ Bekta┼č-i Veli g├╝vercin, Ahmet YeseviÔÇÖnin de turna donunda g├Âr├╝nd├╝─č├╝ne inan─▒l─▒r.

03 Ocak 2014 tarihinde Ayhan Ayd─▒nÔÇÖ─▒n Sn. ─░lhan Cem Ersevenle yapt─▒─č─▒ bir s├Âyle┼čide konuyla ilgili ┼č├Âyle denilmektedir.

ÔÇťSemahlar, her ne kadar ├ž─▒k─▒┼č kayna─č─▒ olarak K─▒rklar Meclisi olay─▒nda indirgense de asl─▒nda ─░slaml─▒k ├Ânce, Orta-Asya ├žoktanr─▒l─▒ inan├žlardan, g├Âkbilimsel danslardan kal─▒nt─▒lar ta┼č─▒r. Semahta gezegenlerin, g├╝ne┼č ├ževresinde d├Ân├╝┼čleri simgelenir ki, bu da ├žoktanr─▒l─▒ inan├ž sisteminden geldi─čini g├Âsterir. Alevi (├Âte yandan Tahtac─▒lar) semahlar─▒nda Hz. Ali, Hac─▒ Bekta┼č Veli, bir ulu ki┼či ya da cem t├Âreninde m├╝r┼čit postunda oturan dede, g├╝ne┼či temsil etmektedir. Di─čer oyuncular ve ana-bac─▒lar, y─▒ld─▒zlar─▒ ve gezegenleri olu┼čtururlar. Semah oyununda ellerin yukar─▒ kalkmas─▒ G├Âk-Tanr─▒ya, yere do─čru uzanmas─▒ Yer- Tanr─▒ya olan inanc─▒ ve tap─▒nmay─▒ anlat─▒r. Ayaklar─▒n yere vuru┼čuyla k├Ât├╝ ruhlar─▒ kovmaktad─▒r. Ellerin g├Â─č├╝ste ├žapraz olarak birle┼čmesi t├╝m insanl─▒─č─▒ kucaklamak ve sevgi da─č─▒tmakt─▒r. Alevi-Bekta┼či d├╝┼č├╝nce gelene─činde, dolay─▒s─▒yla semahlarda ─░slami motifler fazla yer almaz. Yaln─▒zca Hz. Ali, Hz. H├╝seyin, Hac─▒ Bekta┼č-─▒ Veli sevgisi, Ehlibeyt ve 12 imam k├╝lt├╝, ulu say─▒lan ki┼čilere sayg─▒ ve ba─čl─▒l─▒k a┼č─▒r─▒ bi├žimdedir. Dairesel d├Ân├╝┼člerde bir g├╝l├╝n bi├žimleriyle bir at─▒n y├╝r├╝y├╝┼č├╝n├╝ ya da turnan─▒n u├žu┼čunu, kanat s├╝z├╝┼č├╝n├╝ g├Âr├╝r├╝z. Alevi-Bekta┼či inanc─▒nda turna kutsald─▒r. Hz. Ali’nin sesi kabul edilir. At ise, Orta-Asya’dan beri kutsal say─▒lan bir hayvan k├╝lt├╝d├╝r[1]ÔÇŁ.

Semahlar tek b├Âl├╝ml├╝ olaca─č─▒ gibi daha fazla b├Âl├╝mleri olanlar da vard─▒r. Kaynaklarda Anadolu semahlar─▒n─▒n en fazla ├╝├ž b├Âl├╝ml├╝ oldu─ču ifade ediliyor. Fakat bizim tespitlerimiz hi├ž de ├Âyle de─čil. ┼×anl─▒urfaÔÇÖn─▒n K─▒sas beldesinden tespit etti─čimiz semah d├Ârt b├Âl├╝ml├╝. Nas─▒l ├Â─čle namaz─▒n─▒n farz─▒ d├Ârt rek├ótsa, K─▒sasl─▒lar da semah─▒n her b├Âl├╝m├╝n├╝ bir rek├ót olarak d├╝┼č├╝n├╝yor. D├Ârt rek├ót farz namaz─▒n─▒n bir rek├ót─▒ eksik olursa ki o namaz olmaz. K─▒sasl─▒lar i├žin de semah ayn─▒d─▒r. Hele mira├žlama ve tevhit b├Âl├╝m├╝ olmayan semaha hi├ž itibar edilmez. Onlara g├Âre mira├žlama ve tevhit semahlar─▒n en ├Ânemli b├Âl├╝mleridir. Buna g├Âre K─▒sas Alevilerince semahlar─▒n d├Ârt b├Âl├╝ml├╝ olaca─č─▒ konusuna bir a├ž─▒kl─▒k getirilmi┼čtir. Bu h├╝k├╝m mant─▒ken de do─črudur. Cemde semah on iki hizmet i├žinde ├Ânemli bir yer tutuyorsa, bunun da inan─▒┼ča g├Âre d├Ârt ayr─▒ b├Âl├╝m├╝, her b├Âl├╝m├╝n de kendine ├Âzg├╝ safhalar─▒ varsa ki ├Âyle: O zaman bu safhalar─▒n ayr─▒ ayr─▒ yerine getirilmesi gerekir. Farz─▒ d├Ârt rek├ót olan ├Â─člen namaz─▒ nas─▒l iki rek├ót k─▒l─▒namazsa, d├Ârt b├Âl├╝ml├╝ K─▒sas Semah─▒n─▒ da iki b├Âl├╝ml├╝ olarak uygulamak s├Âz konusu olamaz. K─▒sasl─▒lar semah─▒n ulviyetine ve kutsiyetine inan─▒r. Bu d├╝┼č├╝nceye de olduk├ža sadakat duyarlar. Do─črusu hi├ž tavizleri yoktur.

“Ha┼ča ki semam─▒z oyuncak de─čildir
O bir a┼čk halidir sal─▒ncak de─čildir”

├ľzdeyi┼čindeki anlama s─▒k─▒ s─▒k─▒ya ba─čl─▒d─▒rlar. Hac─▒ Bekta┼č-i Veli’nin:“Sema, ariflerin aleti, muhiplerin ibadeti, taliplerin maksududur. Hakka bizim semam─▒z, oyuncak ┼čey de─čil. ─░lahi bir s─▒rd─▒r. Mecazi┬áde─čildir. O kimse ki sema’─▒ bir oyun sayar. O, cifedir. Namaz─▒ k─▒l─▒n─▒r kimse de─čildir” prensibine kesinlikle riayet ederler. Di─čer y├Ârelerde en fazla ├╝├ž b├Âl├╝ml├╝ olan semahlara kar┼č─▒n, K─▒sas Semah─▒ d├Ârt b├Âl├╝ml├╝ olarak g├╝n├╝m├╝zde varl─▒─č─▒n─▒ korumaktad─▒r. Onun i├žin: Ezgi, usul, s├Âz ve b├Âl├╝m zenginli─či bak─▒m─▒ndan

AnadoluÔÇÖnun tek├óm├╝l etmi┼č semahlar─▒ aras─▒nda ilk s─▒ray─▒ al─▒r. K─▒sas Alevileri cemde kendi semahlar─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda semah d├Ânmezler. Cemde d├Ân├╝len semah, K─▒rklar Semah─▒ olarak bilinir. Toros Tahtac─▒ T├╝rkmenleri aras─▒nda yayg─▒n olan, semaha ayak a├žmak i├žin d├Ân├╝len mengileri Anadolu AlevileriÔÇÖnin bilmedi─či gibi, K─▒sas Alevileri de bilmez. Mengi s├Âzc├╝─č├╝ne de olduk├ža yabanc─▒d─▒rlar. Mengi: Toros Tahtac─▒ T├╝rkmenlerinin semaha haz─▒rl─▒k i├žin d├Ând├╝kleri dini i├žerikle bir oyundur.

Cemlerdeki semah s├Âzleri kesinlikle dini i├žerikli olmak durumundad─▒r. ─░lahi ├Âzelliklerini yans─▒tan bir ifadeye sahip olmas─▒ gerekir. Mecazi a┼čk─▒ anlatan s├Âzler semah m├╝zi─činde kullan─▒lmaz. S├Âzl├╝kte “Dinleme, i┼čitme, kulak vermeÔÇŁ anlam─▒nda olan semah y├Ârelere g├Âre Turnalar, K─▒rat, K─▒rklar, G├Ân├╝ller, Ya H─▒z─▒r, Ala├žam, Nevruz, ├çorlu, K─▒rt─▒l, Hubyar, G├Ân├╝ller, Tahtac─▒, K─▒sas ve L├ódik Semah─▒ gibi adlar al─▒rlar. Alevi Bekta┼č-i m├╝zi─činde ve semahlar─▒nda turna ├žok ├Ânemli bir motiftir. Hz. AliÔÇÖnin sesi olarak kabul g├Ârmesi ona bu kutsiyeti sa─člar. Turnalar─▒n dans─▒ semah fig├╝rleriyle ├Âzde┼čle┼čtirilir.

Turnalar semah d├Âner. ├çiftle┼čmeye yak─▒n d├Ânemdeki d├Ân├╝┼čler g├Ârmeye de─čerdir. A┼čkla ┼čevkle d├Ânen turnalar─▒n dans─▒ semah d├Ânmeye e┼č de─čerdir. Turna Semah─▒na d├Ânen canlar─▒n kol hareketleri-fig├╝rleri turnan─▒n kanat ├ž─▒rp─▒nmas─▒n─▒ taklitten do─čmu┼čtur. Semahta turnan─▒n a─č─▒r a─č─▒r u├žu┼ču, kanat vuru┼ču, ├ž─▒rp─▒n─▒┼č─▒ turnalar semah─▒ndaki fig├╝rlerle dile getirilmi┼čtir. Turnalar dans ederken adeta semah d├Âner. Danstaki hareketler a─č─▒r ve olgundur. Turnalar Semah─▒ ad─▒n─▒ almas─▒ da buradan gelmektedir. Semahtaki a─č─▒r a─č─▒r y├╝r├╝y├╝┼č, s─▒ra s─▒ra u├žu┼č, turnalar─▒n dans ederken yapt─▒─č─▒ hareketlerin ayn─▒s─▒d─▒r. Semah d├Ânenlerin dizilerek y├╝r├╝meleri, kollar─▒ turnan─▒n kanatlar─▒ gibi yana do─čru a├žarak m├╝zi─če uygun y├╝r├╝me fig├╝rleri turnan─▒n dans ederken yapt─▒─č─▒ hareketlere e┼č de─čerdir.┬á Onun i├žin de turnalar dans etmez semah d├Âner.

Halk m├╝zi─či kl├ósiklerimizin aras─▒na giren Turnalar Semah─▒ Sivas Divri─čiÔÇÖden repertuvara girmi┼č. T├╝rk├╝y├╝ Nida T├╝fek├ži Mahmut ErdalÔÇÖdan derlemi┼č, repertuvar no: 1603ÔÇÖt├╝r. T├╝rk├╝ bir halk m├╝zi─či ┼čaheseridir. Gerek ezgi zenginli─či gerekse usul zenginli─či t├╝rk├╝n├╝n klasikle┼čmesini sa─člayan ├Ânemli unsurlar olmu┼čtur. Ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze varl─▒─č─▒n─▒ korudu─ču gibi g├╝n be g├╝n de klasikle┼čmesi artarak devam etmektedir. T├╝rk├╝m├╝z├╝n m├╝zik yap─▒s─▒ ile usul yap─▒s─▒ birbiriyle b├╝t├╝nle┼čmesine ra─čmen s├Âzlerde bu g├╝zellikleri g├Ârmek m├╝mk├╝n de─čildir. ┼×imdi t├╝rk├╝n├╝n TRT repertuvar─▒ndaki s├Âzlerine bakal─▒m:

Repertuvardaki s├Âzler:

Gine dertli iniliyorsun
Sar─▒ turnam sinen yaralad─▒ m─▒
Hi├ž el de─čmeden de iniliyorsun
Sinen yaraland─▒ m─▒ / Yoksa ci─čerlerin parelendi mi
Yoksa sana yâd düzen mi düzdüler
Perdelerin tel tel edip ├╝zd├╝ler
Tellerini s─▒rmadan m─▒ s├╝zd├╝ler
All─▒ da turnam telli de Turnam
Sinen yaraland─▒ m─▒
Yoksa ci─čerlerin parelendi mi

Bu s├Âzler Hekimhanl─▒ EsiriÔÇÖye aittir. Asl─▒nda s├Âzler be┼č d├Ârtl├╝k olup iki d├Ârtl├╝─č├╝ semahta s├Âz olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Kaynaktaki Hekimhanl─▒ EsiriÔÇÖye ait s├Âzler ise a┼ča─č─▒daki gibidir:

Firkatli firkatli ne inilenirsin
Sar─▒ turnam sinen parelendi mi
Ni├žin el de─čmeden sen inilenirsin
Telli turnam sinen parelendi mi

All─▒ Turnam.

Sazım sana yâd düzen mi düzdüler
Tellerini haddeden mi s├╝zd├╝ler
Y├ód el de─čip perdelerin bozdular
Sar─▒ turnam sinen parelendi mi

Turnalar Semah─▒nda bu d├Ârtl├╝kten sonra gelen s├Âzler Karacao─članÔÇÖa aittir.

Karacao─članÔÇÖa ait birinci d├Ârtl├╝k:

Havay─▒ ey deli g├Ân├╝l havay─▒
Ay do─čmadan ┼čavk─▒ dutmu┼č ovay─▒
Ak g├Â─čs├╝n ├╝st├╝nde sedef d├╝─čmeyi
├ç├Âz├╝p gider bir g├Âzleri s├╝rmeli
Hay hay ├žekip gider bir g├Âzleri s├╝rmeli
Hay hay ├žekip gider bir g├Âzleri s├╝rmeli

─░kinci d├Ârtl├╝k:

Kuru k├╝t├╝k yanmay─▒nca t├╝ter mi
Ak gerdanda ├žifte benler biter mi
Vakti gelmeyince b├╝lb├╝l ├Âter mi
├ľt├╝p gider bir g├Âzleri s├╝rmeli

III. d├Ârtl├╝k:

Dere kenar─▒nda yeller hurmay─▒
K─▒lavuz ederler telli turnay─▒
Ak g├Â─čs├╝n ├╝st├╝nde ilik d├╝─čmeyi
├ç├Âz├╝p gider bir g├Âzleri s├╝rmeli

Dost iline giden turnam / Bekle kelâmı kelâmı.

Ve repertuvardaki iki dize:

Karacao─član der ki ge├žti ne fayda
Bir vefa kalmadı ok ile yayda 

┼×imdi de Karacao─član kaynaklar─▒ndaki s├Âzlere bakal─▒m:

1.d├Ârtl├╝k:
Havayi hey deli g├Ân├╝l havayi
Ay do─čmadan ┼čavk─▒ vurdu ovay─▒
T├╝rkmen k─▒z─▒ katarlam─▒┼č mayay─▒
Ge├žip gider bir g├Âzleri s├╝rmeli

2.d├Ârtl├╝k:
Ata┼č yanmay─▒nca duman m─▒ t├╝ter
Ak g├Â─čs├╝n ├╝st├╝nde uban m─▒ biter
Vakti gelmeyince b├╝lb├╝l m├╝ ├Âter
├ľter gider yaylas─▒na bir gelin┬á

3.d├Ârtl├╝k:
Deniz kenar─▒nda yerler hurmay─▒
K─▒lavuz katarlar telli turnay─▒
Ak g├Â─čs├╝n ├╝st├╝nde yalaz d├╝─čmeyi
├ç├Âzer gider yaylas─▒na bir gelin

┼čeklinde kaynaklara ge├žmi┼čtir.

G├Âky├╝z├╝n├╝n g├╝l├╝ turnam.

┼×imdi semaha s├Âz olarak ge├žen ko┼čmalar─▒n genel bir analizini yapal─▒m: ÔÇťHavayi de deli g├Ân├╝l havayiÔÇŁ dizesiyle ba┼člayan 1. d├Ârtl├╝k ile ÔÇťKuru k├╝t├╝k yanmay─▒nca t├╝ter miÔÇŁ dizesiyle ba┼člayan II. d├Ârtl├╝k Karacao─član kaynaklar─▒nda alt─▒ d├Ârtl├╝k olarak kay─▒tlara ge├žmi┼čtir. Kaynaklara alt─▒ d├Ârtl├╝k olarak ge├žen ko┼čman─▒n sadece II. ve III.┬á D├Ârtl├╝─č├╝ semaha s├Âz olmu┼čtur. Semaha s├Âz olarak ge├žmeyen ko┼čman─▒n di─čer d├Ârtl├╝kleri a┼ča─č─▒daki gibidir.

Biz de d├╝┼čt├╝k bir g├╝zelin ard─▒na
G├╝zel g├Â├žm├╝┼č biz konal─▒m yurduna
Y─▒k─▒las─▒ karl─▒ da─č─▒n ard─▒na
├çekip gider bir g├Âzleri s├╝rmeli

D├Ârt yan─▒nda Arap attan inerler
Y├╝r├╝ diye k├╝heylana binerler
G├╝zellerin sala─č─▒na konarlar
Konup g├Â├žer bir g├Âzleri s├╝rmeli

Ba┼č─▒na alm─▒┼č bir ince yemeni
Aram─▒zdan kald─▒ral─▒m g├╝meni
Ak topuk ├╝st├╝nde sandal tuman─▒
Bo─čup gider bir g├Âzleri s├╝rmeli

Karacao─član der de lebin bal gibi
Giydi─čin elbise s─▒rma tel gibi
Reyhana kar─▒┼čm─▒┼č s─▒rma tel gibi
Kokup gider bir g├Âzleri s├╝rmeli

Turnam y├╝kseklerden u├žar.

Semahtaki Karacao─članÔÇÖa ait bir di─čer s├Âz de Deniz kenar─▒nda yerler hurmay─▒ dizesiyle ba┼člayan III. d├Ârtl├╝kt├╝r. ┬áBu ko┼čma da Karacao─član kaynaklar─▒nda d├Ârt d├Ârtl├╝k olarak yay─▒mlanm─▒┼č, ancak bir d├Ârtl├╝─č├╝ semaha s├Âz olarak ge├žmi┼čtir. Karacao─član kaynaklar─▒ndaki s├Âzler a┼ča─č─▒daki gibidir.

Deniz kenar─▒nda yerler hurmay─▒
K─▒lavuz ederler telli turnay─▒
Ak g├Â─čs├╝n ├╝st├╝nde yalaz d├╝─čmeyi
├ç├Âzer gider yaylas─▒na bir gelin

Aya─č─▒na giymi┼č telli yemeni
Kald─▒ral─▒m aral─▒ktan g├╝man─▒
Ak topuk ├╝st├╝nde atlas tuman─▒
D├Âker gider yaylas─▒na bir gelin

Ate┼č yanmay─▒nca duman m─▒ tut├╝r
Ak g├Â─čs├╝n ├╝st├╝nde ├žimen mi biter
Vakti gelmeyince b├╝lb├╝l m├╝ ├Âter
├ľter gider yaylas─▒na bir gelin

Merdine de Karacao─član merdine
Yakt─▒ beni ate┼čine urduna
Ana├žtaki karl─▒ da─č─▒n ard─▒na
A┼čar gider yaylas─▒na bir gelin

Semah: Karacao─član derki ge├žti ne fayda / Bir vefa kalmad─▒ ok ile yayda dizesiyle bitmektedir. Karacao─član kaynaklar─▒nda bu dizeler:

Karacao─član der ki ama ne fayda
Ra─čbet kalmad─▒ hi├ž yoksul da bayda
Bu ayda olmazsa gelecek ayda
On iki ayın birisinde gidelim 

Turnam e─čer u─črar isen bizim ellere / Selam s├Âylen orda a├žan g├╝llere.

 

D├Ârtl├╝─č├╝nden koparak semaha s├Âz olmu┼čtur. Asl─▒nda dizeler bir b├╝t├╝nl├╝k arz etmedi─či i├žin t├╝rk├╝de yamal─▒k gibi durmaktad─▒r. Semaha s├Âz olan ko┼čman─▒n di─čer d├Ârtl├╝kleri a┼ča─č─▒daki gibidir.

Ala g├Âzl├╝m benim ile dilersen
Bahar aylar─▒ gelsin de gidelim
Ba─člar alm─▒┼č ─▒lk─▒m─▒n─▒ kar─▒n─▒
Yollar ├žamur kurusun da gidelim

Erisin da─člar─▒n kar─▒ erisin
─░nsin seli d├╝z ovay─▒ b├╝r├╝s├╝n
T├╝rkmen ili yaylas─▒na y├╝r├╝s├╝n
Ak kuzular melesin de gidelim

MetÔÇÖhederler KaramanÔÇÖ─▒n ilini
K├Âpr├╝s├╝ yok ge├žemedim selini
Kervan Yaylas─▒ÔÇÖn─▒ Per├žem BeliÔÇÖni
Lâle sümbül bürüsün de gidelim

├ť├ž g├╝n oldu bizim evler g├Â├želi
Be┼č g├╝n oldu Ceyhan suyun ge├želi
├ľn├╝ al ├Ânl├╝kl├╝ y├╝z├╝ pe├želi
Han─▒m k─▒zlar y├╝r├╝s├╝n de gidelim

Karacao─član der ki ama ne fayda
Ra─čbet kalmad─▒ hi├ž yoksulda bayda
Bu ayda olmazsa gelecek ayda
On iki ay─▒n birisinde gidelim ┼čeklindedir.

Ba─čdatÔÇÖ─▒n BasraÔÇÖn─▒n telli turnas─▒.

├ť├ž b├Âl├╝ml├╝k semahta semah─▒n ilk iki d├Ârtl├╝─č├╝n├╝n s├Âzleri Hekimhanl─▒ EsiriÔÇÖye aittir. EsiriÔÇÖnin bu ┼čiiri be┼č d├Ârtl├╝k olup 1931 y─▒l─▒nda Sivas Halk ┼×airleri toplant─▒s─▒nda (Sivas ├é┼č─▒klar Bayram─▒) ├é┼č─▒k S├╝leyman taraf─▒ndan okunmu┼č, Ahmet Kutsi Tecer taraf─▒ndan kaleme al─▒nm─▒┼č, Musiki Mecmuas─▒nda da yay─▒mlanm─▒┼čt─▒r. Ahmet Kutsi TecerÔÇÖin tespitlerinde s├Âzler ├é┼č─▒k FeryadiÔÇÖye aittir. Yrd. Do├ž. Mehmet Yard─▒mc─▒ÔÇÖn─▒n Hekimhanl─▒ Esiri adl─▒ kitab─▒nda ise s├Âzler ├é┼č─▒k EsiriÔÇÖnindir. Hekimhanl─▒ EsiriÔÇÖye ait s├Âzlerin baz─▒ dizeleri de─či┼čtirilerek semah─▒n ilk b├Âl├╝m├╝ne eklenmi┼čtir. Hangi dizenin asl─▒na uygun olup olmad─▒─č─▒n─▒n tespiti i├žin repertuvardaki s├Âzlerle kaynaktaki s├Âzler alt alta yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ zaman aradaki fark g├Âr├╝lecektir. Semahta EsiriÔÇÖye ait kullan─▒lmayan s├Âzler ise a┼ča─č─▒daki gibidir.

Sana kelam s├Âyler davudi diller
┼×u senin sedana maildir eller
G├Â─čs├╝ne takay─▒m al─▒┼čk─▒n teller
Sar─▒ turnan sinen paraland─▒ m─▒

Be┼č perdeden ├žal─▒n─▒yor ba─člama
Esip firgat─▒nan sinem da─člama
Bulam ustas─▒n─▒ canan a─člama
Sar─▒ turnam sinen paraland─▒ m─▒

Ni├žin yas tutars─▒n giydin karalar
Ahiret derdine nedir ├žareler
Esiri der nedir derde ├žareler
Sar─▒ turnam sinen paraland─▒ m─▒

Semahta EsiriÔÇÖnin dizelerinden sonra gelen s├Âzler Karacao─članÔÇÖa aittir. Karacao─članÔÇÖa ait d├Ârtl├╝kler ├╝├ž ayr─▒ ko┼čmadan al─▒nm─▒┼čt─▒r. Onun i├žin de d├Ârtl├╝k aras─▒nda anlam b├╝t├╝nl├╝─č├╝ yoktur. Ayr─▒ ┼čiirlerden al─▒nan dizelerin de─či┼čtirilerek s├Âzlere adapte edilmesi ┼čiirin b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ bozmu┼čtur. Daha ├Ânce de s├Âyledi─čimiz gibi semah: Karacao─član der ki ne fayda / Bir vefa kalmad─▒ ok ile yayda dizeleriyle bitmektedir.

Bir ├žift turna g├Ârd├╝m.

Dizedeki ÔÇťokÔÇŁ ile ÔÇťyayÔÇŁ dan bir vefa beklemek s├Âz konusu olamaz. Ok ile yay nas─▒l bir vefa sa─člayabilir kiÔÇŽ D├Ârtl├╝k incelendi─činde ok ile yay─▒n dizelerle b├╝t├╝nle┼čmedi─či g├Âr├╝lecektir. Onun i├žin bu dizenin ÔÇťBir vefa kalmad─▒ yoksulda baydaÔÇŁ olmas─▒ gerekir. Karacao─član kaynaklar─▒ndaki dizeler de b├Âyledir. Semahtaki Karacao─članÔÇÖa ait s├Âzler b├╝y├╝k ustan─▒n ├╝├ž ayr─▒ ko┼čmas─▒ndan al─▒nm─▒┼čt─▒r. Onun i├žin d├Ârtl├╝klerde ki ayaklar birbirini uygun de─čildir. Ko┼čmalar─▒n ifade etti─či anlamlarda farkl─▒d─▒r. E─čer semahta kullan─▒lan ko┼čmalar farkl─▒l─▒klar arz etmesiydi b├Âyle bir problem ya┼čanmayacak bilenlerin de kula─č─▒n─▒ t─▒rmalamayacakt─▒.

Sonu├ž olarak klasikle┼čmi┼č bir halk m├╝zi─či ┼čaheserinin s├Âzlerinin kopukluk yaratmas─▒ bilen ki┼čileri rahats─▒z etmektedir. Ayr─▒ca s├Âzlerin mistik olmay─▒┼č─▒ da ayr─▒ bir inceleme konusudur. Zira t├╝m semah s├Âzleri dini i├žeriklidir. Rit├╝eldir. Ama Turnalar Semah─▒nda bu ├Âzellik yoktur. S├Âzlerin bu semahta nas─▒l ve hangi ┼čartlarda kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ bilemiyoruz. Bildi─čimiz bir ger├žek var o da semahlarda dini i├žerikli olmayan s├Âzlerin kullan─▒lmayaca─č─▒d─▒r. Kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Âre bir nedeni olmal─▒. Nedeni de toplumsal bask─▒. Toplumun bask─▒s─▒ a┼čk ┼čairi, sevda ┼čairi Karacao─članÔÇÖ─▒n d├Ârtl├╝klerini semah s├Âz├╝ yapm─▒┼č. Rahmetli Nejat Birdo─čan Hoca semah─▒n s├Âzlerinin muhakkak dini i├žerikli olmas─▒ gerekti─čini s├Âylerdi. Demek ki ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze neler kaybettik. A┼čk─▒ hakikiyle a┼čk─▒ mecaziyi kar─▒┼čt─▒rd─▒k. Turnalar─▒ en iyi ifade eden saz─▒m─▒z─▒n t├╝m ├Âzelliklerini ve g├╝zelliklerini ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze ta┼č─▒yamad─▒k. Ac─▒ÔÇŽ

Ama ger├žekÔÇŽ

 

KAYNAKÇA

  • Ali Esat BOZY─░─×─░T: Halk ┼×iirimizde Turna, T├╝rk Folklor Ara┼čt─▒rmalar─▒, S. 294, s. 6877ÔÇô6878 ─░stanbul 1974.
  • Arma─čan EL├ç─░: Semah Gelene─činin Uygulanmas─▒, Hac─▒ Bekta┼č Veli Ara┼čt─▒rma Dergisi, S. 12, Ankara 1999 s. 171ÔÇô184.
  • Gamze T├ťFEK├ç─░: Semahlar, Motif Dergisi S.29.
  • G─▒yasettin AYTA┼×: T├╝rk├╝lerde Turna, Hac─▒ Bekta┼č-i Veli Ara┼čt─▒rma Dergisi, K─▒┼č 2004.
  • ─░lhan Cem ERSEVEN: Alevilerde Semah, 3. Bask─▒, Ant Yay─▒nlar─▒ ─░stanbul 1996.
  • Tevfik OYTAN: Bekta┼čili─čin ─░├ž Y├╝z├╝, 7. Bask─▒ ─░stanbul Maarif Matbaas─▒, ─░stanbul 1979.
  • Mehmet ER├ľZ : T├╝rkiyeÔÇÖde Alev├«lik ve Bekta┼čilik, Ankara K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Yay─▒n─▒ 1990.
  • Metin AND : Kutsal Ku┼člar ve Turna Dans─▒, Forum, S. 101, Ankara 1958, s. 18ÔÇô19.
  • ┼×├╝kr├╝ EL├ç─░N : T├╝rk Halk Edebiyat─▒nda Turna Motifi, T├╝rk K├╝lt├╝r├╝ Ara┼čt─▒rmalar─▒, S. 1ÔÇô2, s. 79ÔÇô94.

Turna foto─čraflar─▒
www.alemim.net/…/47390-turna-semahi.html www.loadtr.com/resimleri/turna

[1] http://ayhanaydin.info/soylesiler/yazarlar/173-ilhan-cem-erseven

Dr. Halil ATILGAN

1946 y─▒l─▒nda Adana'n─▒n Karaisal─▒ il├žesinin ─░ncirgedi─či k├Ây├╝nde do─čdu. (─░ncirgedi─či 1993 y─▒l─▒nda Mersin ilinin Tarsus il├žesine ba─čland─▒.) ─░lkokulu k├Ây├╝nde bitirdikten sonra D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okuluna girdi. 1964ÔÇô1965 ├Â─čretim y─▒l─▒nda D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okulundan mezun oldu. ├çe┼čitli illerde ├Â─čretmenlik, Halk E─čitimi Merkezi M├╝d├╝r, M├╝d├╝r Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. 1973ÔÇô1975 y─▒llar─▒nda ├çukurova Radyosunun a├žm─▒┼č oldu─ču saz sanat├ž─▒l─▒─č─▒ s─▒navlar─▒n─▒ kazand─▒. 1984 de ├çukurova ├ťniversitesine M├╝zik Uzman─▒ olarak atand─▒. ├çukurova ├ťniversitesi G├╝zel Sanatlar B├Âl├╝m├╝nde Halk M├╝zi─či ve Ba─člama Dersleri ├ľ─čretim G├Ârevlisi, K├╝lt├╝r Sanat Merkezi M├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapt─▒. 1990 y─▒l─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ ┼×anl─▒ Urfa Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosuna Kurucu ┼×ef olarak atand─▒. 1993 y─▒l─▒nda Ankara'ya al─▒nan Dr. At─▒lgan koro ┼čefli─činin yan─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Halk K├╝lt├╝rlerini Ara┼čt─▒rma ve Geli┼čtirme Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nde (HAGEM) m├╝zik dan─▒┼čmanl─▒─č─▒, repertuvar kurulu ba┼čkanl─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. Zaman i├žinde E─čitim Enstit├╝s├╝n├╝n M├╝zik B├Âl├╝m├╝n├╝, Anadolu ├ťniversitesi A├ľFÔÇÖnin ─░ktisat B├Âl├╝m├╝n├╝ bitirdi. Adana Valili─či ad─▒na yapt─▒─č─▒ Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze ├çukurova T├╝rk├╝leri kaset setinde y├Ârenin ├Âzellikli t├╝rk├╝lerini be┼č kasette toplayarak T├╝rk k├╝lt├╝r tarihinde bir ilki ger├žekle┼čtirdi. De─či┼čik illerde ├že┼čitli g├Ârevlerde bulunan Dr. At─▒lgan; ─░├žel, Yozgat, Adana, Gaziantep, K─▒br─▒s, Hatay, Mu─čla, Ni─čde, Tarsus, ┼×anl─▒urfa, Osmaniye, Mersin illerinde folklor derlemeleri yapt─▒. Derledi─či t├╝rk├╝leri TRT, TV programlar─▒nda kitaplar─▒nda yay─▒mlad─▒. Folklorla ilgili ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ ise; Sivas Folkloru, T├╝rk Folkloru, Anadolu Folkloru, Erciyes, Karaisal─▒, G├╝neyde K├╝lt├╝r, ─░├žel K├╝lt├╝r├╝, Ozan, T├╝rkiye ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Sanat, Tarla, G├╝ney Su, Folklor Edebiyat, Ana Yurttan Ata Yurda T├╝rk D├╝nyas─▒, Ceyhan, ├ça─čr─▒, Maki, Harran, T├╝rksoy, ├çukurova Lobisi, Size ve Y├Ârt├╝rk, Turun├ž, Ard─▒├ž Ku┼ču, T├╝rks├Âz├╝ dergilerinde, Karaisal─▒, Sons├Âz, Yeni├ža─č, Adana Ekspres gazetelerinde Aral─▒k 2018 itibariyle198 makalesi yay─▒mlad─▒. TRT ├çukurova Radyosunda yap─▒m─▒ ger├žekle┼čen Dilde Telde ├çukurova, Dadalo─člu Karacao─član Yurdundan, Y├Âremiz Folklorundan programlar─▒n─▒n yap─▒lmas─▒nda ├že┼čitli katk─▒lar sa─člayarak, folklor ve halk m├╝zi─či konular─▒nda konu┼čmalar yapt─▒. ├ťniversitelerde m├╝zikle ilgili konferanslar verdi. TRT, ├Âzel televizyon ve radyolara Dilde Telde Anadolu, Ezgi Kervan─▒, Sanat├ž─▒ Politikac─▒lar, K├╝lt├╝r K├╝rs├╝s├╝, AnadoluÔÇÖnun Dili, T├╝rk├╝ Deryas─▒nda Bir Damla programlar─▒n─▒ haz─▒rlay─▒p sundu. Yakla┼č─▒k 300'e yak─▒n T├╝rk halk ezgisini derleyen, notaya alan At─▒lgan, bu ezgileri TRT, TV'nin ├že┼čitli programlar─▒nda ├žald─▒ okudu. ├ço─čunlu─čunu ├çukurova t├╝rk├╝lerinin olu┼čturdu─ču yakla┼č─▒k 100'e yak─▒n halk ezgisini de TRT repertuvar─▒na kazand─▒rd─▒. ┼×efli─čini yapt─▒─č─▒ halk m├╝zi─či korolar─▒yla yurdun ├že┼čitli b├Âlgelerinde konserler veren Halil At─▒lgan mill├« ve milletler aras─▒ folklor, m├╝zik, halk edebiyat─▒ ve halk oyunlar─▒ dal─▒nda kongre, bilgi ┼č├Âleni ve seminerlere kat─▒larak Aral─▒k 2018 itibariyle 53 tebli─č sundu. T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden ├Ât├╝r├╝ 3 Ocak 2004 tarihinde Azerbaycan Vekt├Âr ─░limler Merkezinden doktora ald─▒. MESAM- ─░LESAM-T├╝rk Folklor Ara┼čt─▒rmalar─▒ Kurumu ├╝yesi olan Dr. Halil At─▒lgan ┼čiirlerden ve t├╝rk├╝lerden hareket ederek sahneye koydu─ču Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒, T├╝rk├╝lerin Dili, T├╝rk├╝lerde Ana, Sevelim Sevilelim, Urfa Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒ m├╝zikal programlar─▒yla halk m├╝zi─čine de─či┼čik bir sunum kazand─▒rd─▒. Halen Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒nca d├╝zenlenen halk m├╝zi─či yar─▒┼čmalar─▒n─▒n dan─▒┼čma kurulu ├╝yeli─čini de yapan At─▒lgan, K├╝lt├╝r ve Turizm Bakanl─▒─č─▒ G├╝zel Sanatlar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden 01 Ocak 2010 tarihinde Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosu ┼×efi olarak emekliye ayr─▒ld─▒. Dr. At─▒lgan T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden dolay─▒ ├že┼čitli kurum ve kurulu┼člarca Aral─▒k 2018 itibariyle 17 kez ├Âd├╝le lay─▒k g├Âr├╝ld├╝, ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze 32 kitab─▒ yay─▒mland─▒. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Dr. Halil ATILGAN, 29 May─▒s 2022
3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Integration of Historic Landmarks into New City Concept in Edirne, Turkey

Integration of Historic Landmarks into New City Concept in Edirne, Turkey

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Kafkasya Nart Destanlar─▒ ve N├Ârobilim

Kafkasya Nart Destanlar─▒ ve N├Ârobilim

Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN, 29 May─▒s 2022
Muhte┼čem Kanuni – Nicolae Jorga

Muhte┼čem Kanuni – Nicolae Jorga

Mesut YILMAZ, 27 May─▒s 2022
Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz

Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz

Prof. Dr. Nadir Paksoy, 15 May─▒s 2022