Dr. Halil ATILGAN
Dr. Halil  ATILGAN
AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek
  • 27 Haziran 2021 Pazar
  • +
  • -
  • Dr. Halil ATILGAN /

Hambeles: Literat├╝rdeki mersin meyvesinin Adana, Hatay ve Tarsus’taki ad─▒d─▒r. Yabanisine “murt”denir. Genelde rengi siyaht─▒r. Beyaz olanlara rastlansa da siyah renktekiler ├žo─čunluktad─▒r. Dallar─▒ budand─▒─č─▒nda a─ča├ž olma ├Âzelli─čine sahiptir. Yapra─č─▒n─▒ d├Âkmeyen bodur maki t├╝rlerindendir. A┼č─▒land─▒─č─▒ zaman hambeles olur. Akdeniz ikliminde yeti┼čir. K─▒y─▒ ┼čeridinin en pop├╝ler maki t├╝r├╝d├╝r. Yapraklar─▒ zeytininkine benzer. Rengi ye┼čildir. Meyvesi zeytin ve al─▒├ž b├╝y├╝kl├╝─č├╝ndedir. Ekim, kas─▒m ve aral─▒k aylar─▒nda yeti┼čir. ├çi├žek├žiler dallar─▒n─▒ aksesuar olarak kullan─▒r. Adana Karaisal─▒, Tarsus, Mersin merkezde, Silifke’de, Antakya ve Antalya’da ├žok yeti┼čir. Karaisal─▒’da daha ├žok yeti┼čti─či i├žin, ├çukurova’da Karaisal─▒lar─▒n lakab─▒ “Murt├žuÔÇŁdur. Onun i├žin Karaisal─▒ folkloruyla ilgili yazd─▒─č─▒m kitab─▒n ad─▒ da “Murt├žu FolkloruÔÇŁ dur.

Karaisal─▒’da “murtÔÇŁ kutsald─▒r. Yapraklar─▒ g├╝zel koktu─ču i├žin, cenaze murt dallar─▒yla y─▒kan─▒r. Mezar─▒n ayak ve ba┼čucuna murt dallar─▒ dikilir. Yapraklar─▒ kurutulur.┬á Mide a─čr─▒lar─▒ i├žin kaynat─▒larak i├žilir.

1950’li y─▒llar ├╝lkenin yoklukla m├╝cadele etti─či d├Ânemlerdi. Biz k├Ây├╝n en fakir ailesiydik. Sofrada bir tahta ka┼č─▒kla be┼č n├╝fus ├žorba i├žerdi. Pe┼čtamallarla “murt” toplamaya gidilir, toplanan“murt”lar g├╝nlerce yenirdi. ├çer├žiler ununan, bulgurunan, seti─činin “murt” satarlard─▒. ├çer├ži “murt” verir, kar┼č─▒l─▒─č─▒na da un, bulgur ve setik al─▒rd─▒. “Ununan bulgurunan, seti─činen murt geldi murt” diyerek ├╝nler, geldi─čini duyururdu. K├Âyl├╝ler ├žer├žinin ba┼č─▒na toplan─▒r, varl─▒kl─▒ olanlar al─▒r, alamayanlar da alanlara bakard─▒. Ben alamayanlardand─▒m.

Bizim k├Ây├╝n ├žer├žisi Koca Abdullah’t─▒. Uzun boylu babayi─čit, davudi sesliydi Koca Abdullah. Ba─č─▒rd─▒─č─▒nda sesini her taraf─▒na duyurur, m├╝┼čterisini toplar, hambeles tezg├óh─▒n─▒ da k├Ây├╝n en merkezi yerine kurard─▒. ┬áTezg├óh─▒n bulundu─ču yer hafif meyilliydi. Hambelesin be┼č barda─č─▒n─▒ be┼č kuru┼ča satar, alan─▒n ┼čalvar─▒n─▒n cebine doldururdu. Cebe girmeyen d├╝┼čer, a┼ča─č─▒ya yuvarlan─▒r. Ben de d├╝┼čenin nereye yuvarlanaca─č─▒n─▒n hesab─▒n─▒ iyi yapar, orada beklerdim. Koca Abdullah be┼č bardak hambeles satacak, cebe girmeyenler yere d├╝┼čecek, yuvarlanacak ben de onu yiyece─čim diye saatlerce beklerdim.

Onun i├žin hambeles hayat─▒m─▒n her d├Âneminde b├╝y├╝k bir ├Âzlem ve de m├╝kemmel bir yiyecek oldu. Bu duygumu da hi├ž yitirmedim. Yeti┼čmedi─či memleketlerde g├Ârev yapt─▒─č─▒m zamanlarda, mevsimi geldi─činde evimden eksik olmad─▒. Adana’dan getirtti─čim hambelesler g├╝ncelli─čini korudu, ba┼č meyveolarak dolapta yerini ald─▒. Bu ├Âzelli─čimizi bilen dostlar─▒n, bize memleketten g├Ânderdi─či ba┼č arma─čanlar─▒yd─▒. Ya┼čad─▒─č─▒m hat─▒ralar sohbetlerimizde konu┼čul-du. Yokluklar─▒n dile getirilmesinde ├Ânemli bir unsur, duygulu anlar─▒n ya┼čama- s─▒na da vesile oldu. Yaz─▒lar─▒m─▒z─▒ s├╝sledi. G├Âzya┼člar─▒m─▒zla b├╝t├╝nle┼čti.

G├╝n oldu devran d├Ând├╝. Y─▒llard─▒r T├╝rk K├╝lt├╝r├╝ne hizmetimiz Azerbaycan Uluslararas─▒ Vector ─░lim Merkezi taraf─▒ndan takdir edildi. 3 Ocak 2004 y─▒l─▒nda doktora almak i├žin Azerbaycan’a davet edildik. Ad─▒ ge├žen tarihte doktora alacak, hem de Azerbaycan Cumhuriyeti Vekt├Âr Uluslararas─▒ ─░lim Merkezi, Avrasya Dostluk, K├╝lt├╝r, Sanat ve Turizm Kurumu ve Bak├╝ Asya ├ťniversitesinin m├╝┼čtereken d├╝zenledi─či Nizami’den Yunus Emre’ye, Atat├╝rk ‘ten Haydar Aliyev’e Sevgi Yolu Sempozyumunda da tebli─či sunacakt─▒m. Tebli─čimin ad─▒ “T├╝rkiye’de Okunan Azeri T├╝rk├╝lerdeki S├Âz Yanl─▒┼čl─▒klar─▒” idi.

15 g├╝n ├Âncesinden haz─▒rl─▒klar ba┼člad─▒. Dostlara ├že┼čitli hediyeler ald─▒m. Ald─▒m almas─▒na amma… Ald─▒─č─▒m hediyeler beni tatmin etmiyordu. ├çok ├Âzg├╝n olsun. Beni, y├Âremi en iyi ┼čekilde yans─▒ts─▒n diye d├╝┼č├╝n├╝yordum. Hambeles gel-di akl─▒ma. ├ťstelik mevsimiydi de. Evet, y─▒llard─▒r ├Âzlemini ├žekti─čim T├╝rk illerine hambeles g├Ât├╝rmeliyim dedim. Adana’dan hambeles getirttim. K├╝├ž├╝k k├╝├ž├╝k naylon kutulara yerle┼čtirdim. D├Âk├╝lmemesi i├žin de ├╝zerine ince naylon ge├žir- dim.

Ben de heyecan doruktayd─▒. Ba┼čka bir T├╝rk ├╝lkesini g├Ârmenin, Azerbay can’─▒ g├Ârmenin heyecan vard─▒ ├╝st├╝mde. Azerbaycan benim gibi konu┼čan, ayn─▒ k├╝lt├╝r├╝ payla┼čan bir ├╝lke. Onu t├╝rk├╝leriyle tan─▒m─▒┼čt─▒m. T├╝rk├╝lerindeki yan─▒kl─▒k, feryat, figan i├žimizde olduk├ža yo─čun bir Azerbaycan sevgisi olu┼čturmu┼čtu. Azeri t├╝rk├╝lerin s├Âzlerini anlayabilmek i├žin defalarca dinledi─čimiz dizeler ┼čekillendi g├Âz├╝mde. Nebi Hazri’nin:

Seher ├ža─č─▒ g├Ây me┼čeden derdik seni a─č ├ži├žek
Beyaz beyaz varaklara serdik seni a─č ├ži├žek
Birdenbire a─č ellerde tezele┼čtin a─č ├ži├žek
A─č ellerde ele bil ki a─č ate┼čtin a─č ├ži├žek
G├Ârd├╝m seni bug├╝n ba┼čka bir ├žemende a─č ├ži├žek
A─č ellerin herareti yok mu sende a─č ├ži├žek
So─čuk so─čuk boylan─▒rsan s├Âyle ne├žin a─č ├ži├žek
De sen de mi hasretlisen
A─č eller i├žin a─č ├ži├žek

┼čiirini okudu─čumuzda g├Âz hapsine al─▒nd─▒─č─▒m─▒z g├╝nler geldi akl─▒ma. Destan oldu t├╝m duygular─▒m. Yumak yumak d├╝r├╝ld├╝. Bir boh├žaya kondu. A─člamaktan kan ├žana─č─▒na d├Ânen g├Âzlerimi hat─▒rlad─▒m. Ve T├╝rk oldu─čum i├žin kendi ├╝lkemde ├žekti─čim cezalar, gen├žlik y─▒llar─▒mdaki hat─▒ralar─▒m. “T├╝rk├╝n T├╝rkÔÇÖten Ba┼čka Dostu YokturÔÇŁ ├Âz deyi┼čini s├Âyledi─čimiz i├žin fa┼čist olarak de─čerlendirildi─čimiz g├╝nler canland─▒ g├Âzlerimde. Amerika, Avrupa Toplulu─ču denen zalimlerin, T├╝rk d├╝┼čman─▒ devletlerin ├žo─čald─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝k├že 40 y─▒l ├Ânce s├Âyledi─čimiz ├Âz deyi┼čin, bug├╝n ne kadar hakl─▒ oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝m. 80 ihtilalinde g├Âr├╝nmesin, ba┼č─▒m─▒za ├žorap ├Ârmesin diye topra─ča g├Âmd├╝─č├╝m Azeri kitaplar─▒m─▒ hat─▒rlad─▒m. Azeri t├╝rk├╝lere olan hayranl─▒─č─▒m, o t├╝rk├╝lerle yunup ar─▒nd─▒─č─▒m geldi akl─▒ma. Azeri bir t├╝rk├╝n├╝n s├Âzlerini ├ž├Âzebilmek i├žin sabaha kadar defalarca dinledi─čimiz dizeler i├žime d├╝┼čt├╝. D├╝┼čt├╝k├že b├╝y├╝d├╝. B├╝y├╝d├╝k├že ta┼čt─▒. Heyecan doruktayd─▒. Halil At─▒lgan y─▒llard─▒r hasretini ├žekti─či Azerbaycan’a gidiyordu.

Evet… Derken zaman geldi ├žatt─▒.

29 Aral─▒k 2003 tarihinde Ara┼čt─▒rmac─▒ Yazar Hayrettin ─░vgin, Avrasya, Dostluk K├╝lt├╝r, Sanat, Turizm Kurumu Ba┼čkan─▒ Emekli Vali Bahaaddin G├╝neyle birlikte Ankara Esenbo─ča Hava Meydan─▒ndan 10ÔÇÖ45 de Azerbaycan’a u├žtuk.

U├žaktan korkuyordum. Defalarca u├žmama ra─čmen bir t├╝rl├╝ o korkuyu yenememi┼čtim. ─░n┼čallah bu yolculu─čumda o s─▒k─▒nt─▒lar─▒ ya┼čamam diyerek kendi kendimi teselli ediyordum. U├ža─č─▒m─▒z yava┼č yava┼č pistte hareket etti. Pistteki yolculu─čumuzun bitti─čini u├ža─č─▒n sesinden anlam─▒┼čt─▒m. U├žak homurdan─▒yor, homurdand─▒k├ža da y├╝kseliyordu. Nihayet istedi─či y├╝ksekli─če ula┼čt─▒. Art─▒k bulutlar─▒n ├╝st├╝nde kol atmaca y├╝z├╝yorduk.

─░├žimdeki u├žma korkusu gittik├že azald─▒. Korktuk├ža koltuklara yap─▒┼čma duygum kendini rahatl─▒─ča b─▒rakt─▒. Yeniden bir can geldi. Kendimi olduk├ža rahat hissetmeye ba┼člad─▒m. Hem de pencerenin kenar─▒na oturdum. Alttan karl─▒ da─člar─▒ seyrediyor, i├žimden: “Karl─▒ da─člar karanl─▒─č─▒n bast─▒m─▒ / Kahpe felek ayr─▒l─▒─č─▒n vaktimiÔÇŁ uzun havas─▒n─▒ m─▒r─▒ldan─▒yordum. Da─člarla ilgili t├╝rk├╝leri s─▒ralad─▒m. “Karl─▒ da─člar ge├žit vermez olunca – Da─člar siz ne da─člars─▒n─▒z – Ba┼č─▒ pare pare dumanl─▒ da─člar – Da─člar da─člar viran da─člar – Maya da─čdan kalkan kazlar – Uca da─člar─▒n ba┼č─▒nda / Tek atl─▒ gezdi─čin var m─▒.”

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ┬áDa─člar, t├╝rk├╝lerimizde ├žok├ža dile getirilen bir konu. Askerlik, gurbet, yaban elleri, hasret, ayr─▒l─▒k, y├óre kavu┼čma hep ge├žit vermeyen da─člarla ifade edilmi┼č. Ben de t├╝rk├╝lerimizde ayr─▒ bir yeri olan ge├žit vermeyen da─člar─▒ a┼č─▒yor, y─▒llard─▒ ├Âzlemini ├žekti─čim T├╝rk illerine kavu┼čuyordum. Mutluydum, j,heyecan-l─▒yd─▒m.

Bu duygular i├žindeyken Bak├╝ semalar─▒nda u├ža─č─▒m─▒z d├Ânmeye ba┼člad─▒.

Kemerler ba─čland─▒. Az sonra kendimizi Bak├╝ Hava Meydan─▒n─▒n pistinde bul-duk. Alana indi─čimizde dostlar─▒m─▒z Azerbaycan Uluslarras─▒ Vekt├Âr ─░limler Merkezi Ba┼čkan─▒ Prof. Dr. Sn. El├žin ─░skenderzade, Bak├╝ Devlet ├ťniversitesi ├ľ─čretim ├ťyesi Do├ž. Dr. Tamilla Aliyeva bekliyordu. Bizleri g├Âr├╝nce g├Ân├╝lleri ┼čad oldu. Y├╝zleri g├╝ld├╝. Kavu┼čma sevincimiz g├Âzlerimizden okunuyordu. Hasretle kucakla┼čt─▒k. Anan─▒n ├žocu─čunu kucaklamas─▒ gibi sarma┼č dola┼č.

T├╝rk illerine kavu┼čman─▒n sevincini ya┼č─▒yor, g├Âzya┼člar─▒m bo─čaz─▒mda d├╝─č├╝m d├╝─č├╝m d├╝─č├╝mleniyordu. Y├╝re─čimi b├╝y├╝k bir b─▒├žakla yar─▒p g├Âstermek istiyordum. Sevincime herkes ortak olsun, davullar ├žal─▒ns─▒n, halaylar kurulsun, naralar at─▒ls─▒n. ├ç├╝nk├╝ bug├╝n bayramd─▒. Benim bayram─▒md─▒. Ba┼čka bir T├╝rk ilindeyim. Duyun beni, duyun beni diye hayk─▒rmak istiyor, duygular─▒n en y├╝cesini ya┼č─▒yor, bu Allah’─▒n bana en b├╝y├╝k l├╝tf├╝ diye d├╝┼č├╝n├╝yor, ├╝lkem-deymi┼čim gibi kendimi rahat hissediyordum.

─░┼člemler tamamland─▒. Y├╝klerimizi ald─▒k. Bir k─▒sm─▒m─▒z El├žin BeyÔÇÖin arabas─▒na, di─čerlerimiz kiralad─▒─č─▒m─▒z arabaya binerek kalaca─č─▒m─▒z otele do─čru hareket ettik.

Azeriler otomobile “ma┼čin” diyorlar. El├žin Beyin ma┼čini Lada Samara, rengi siyah. Bizim “ma┼čin” Renault 12 Stey┼čin. Rengi sar─▒. Azeri ┼čof├Âre soruyo-rum: Arabay─▒ T├╝rkiye’den mi ald─▒n─▒z.“Hay─▒r, bir T├╝rk i┼č adam─▒ getirdi bunlar─▒ T├╝rkiye’den. Bize de ├╝├ž y─▒ll─▒─č─▒na devlet r├╝sumuyla verdiler. ├ť├ž y─▒l her g├╝n 15 $ ├Âdemek kayd─▒ ile sat─▒┼č─▒n─▒ yapt─▒lar. ├ť├ž y─▒ldan sonra araba benim olacak. Bu i┼či Haydar Aliyev ba┼člatt─▒. Hem devlet kazand─▒ hem biz, hem de bu i┼či yapan T├╝rk i┼č adam─▒ÔÇŁ. Siz daha bu arabay─▒ ka├ž y─▒l ├žal─▒┼čt─▒racaks─▒n─▒z?“. Bir y─▒l─▒m var. ├ľdemem devam ediyor. Her g├╝n devlete 15 $ ├Âd├╝yorum”.┬á

“Ma┼čin” h─▒zla ┼čehir merkezine do─čru yol al─▒yor. Yol boyu Aliyev’in portleri bizi sel├óml─▒yordu. Alt─▒na ├Âz deyi┼čleri yaz─▒lm─▒┼č. ├ľzellikle biri ├žok dikkat ├žekici. “Bir millet iki devlet”. Ne g├╝zel bir ├Âz deyi┼č. Devletin biri T├╝rkiye, di─čeri Azerbaycan. Takdir etmemek ne m├╝mk├╝n. Asl─▒n da “Tek millet, tek devlet, tek para, tek dil”┬á olsa diye akl─▒mdan ge├žiyor. Ama hepsinin bir anda olamayaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorum. Bu kadar olduktan sonra gerisi gelir diye seviniyorum.

┼×of├Âre soruyorum: Aliyev’i ├žok mu seviyorsunuz. “Evet” diyor: “Haydar Aliyev yeni bir Azerbaycan yaratt─▒. Yaz─▒ dilimizi T├╝rklerin kulland─▒─č─▒ LatinceÔÇÖye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝. Eskiden sizlerle konu┼čuyorduk ama yaz─▒┼čam─▒yorduk. Aliyevle bu sorun ortadan kalkt─▒. Art─▒k hem konu┼čuyor hem yaz─▒┼č─▒yoruz.”

Ger├žekten ┼čof├Âr├╝n dedi─či do─čru. Aliyev Latin harflerini getirmi┼č. Rek-l├ómlar, il├ónlar, yer ve mek├ón adlar─▒. K├╝├ž├╝k farkl─▒l─▒klarla her okudu─čunuzu rahatl─▒kla anlayabiliyorsunuz.

Ben bunlar─▒ d├╝┼č├╝n├╝rken arabam─▒z da h─▒zla ilerliyordu. Caddeler, kald─▒r─▒mlar, sokaklar gelecek d├╝┼č├╝n├╝lerek pl├ónlanm─▒┼č, olduk├ža geni┼č. Kald─▒r─▒mlar─▒n geni┼čli─či iki ┼čeritli yol kadar. Trafik sorunu yok.

Bunlar─▒ g├Âzlemlerken g├Âz├╝m trafik polislerinin arabas─▒na tak─▒ld─▒. Araba-n─▒n yan taraf─▒nda“Yol Polisi” yaz─▒yordu. Bizdeki trafik polisi Azerbaycan’da“Yol Polisi”. Lastik tamircisi “Tekerlek├ži,” araba y─▒kayan “Yuyucu” olmu┼čtu. Ho┼č bir anlat─▒┼č. Az ve ├Âz.

B├╝y├╝k caddelerden ge├žerek “Azatl─▒k (├ľzg├╝rl├╝k) Meydan─▒na” ula┼čt─▒k. Buray─▒ televizyon haberlerinden tan─▒yordum. Meydan─▒n g├╝neyinde tarihi ve g├Ârkemli bir bina, H├╝k├╝met Evi. Bakanl─▒klar─▒n bulundu─ču bina. Kuzeyinde bizim kalaca─č─▒m─▒z Ab┼čeron Oteli. Azatl─▒k Meydan─▒ otelle H├╝k├╝met Evinin aras─▒nda. Ab┼čeron’u zaman─▒nda Ruslar yapt─▒rm─▒┼č. 4 y─▒ld─▒zl─▒, 16 katl─▒. G├Ârkemli olmas─▒na ra─čmen bak─▒ms─▒z. Park yerinde son model beyaz renkli bir Mersedes. G├Ârevli biti┼či─čindeki arabay─▒ y─▒k─▒yor. G├Ârevliye soruyorum:

ÔÇôBu araba kimin?
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ÔÇôOtelin 1. patronunun.
ÔÇô─░kinci patronu da m─▒ var.
            -Evet 2. , 3. , patronu da var.
            -O nasıl oluyor.

Adam hem arabay─▒ y─▒k─▒yor hem de anlat─▒yor.

-Otel 16 mertebedir. (Mertebe kat anlam─▒nda kullan─▒l─▒yor) Baz─▒ katlar─▒ i┼č adamlar─▒ kiral─▒yor, kendi ad─▒na ├žal─▒┼čt─▒r─▒yor. Bu otelde baz─▒ katlar kiraya verilmi┼č. Kiraya tutanlar o mertebelerin sahibi. Onlar 2., 3., patrondur.

Kat─▒n mertebe oldu─čunu ├Â─črenince El├žin Beye soruyorum. Yerlerimiz ka├ž─▒nc─▒ mertebede. 11. mertebede oldu─čunu s├Âyl├╝yor. Topluca ├ž─▒k─▒yoruz. Benim odam 11. mertebenin 1113ÔÇÖnolu odas─▒.

E┼čyalar─▒ odaya ta┼č─▒y─▒p bir kahve i├žtikten sonra balkona ├ž─▒k─▒yorum. Hazar ┼čaha kalkm─▒┼č beni sel├óml─▒yor. Ho┼č geldin diye el sall─▒yor.

Merhaba Hazar diyorum. Seni hep ┼čiirlerden, resimlerden, televizyon lardan tan─▒d─▒m. Ama ┼čimdi Ab┼čeron otelinin 11. mertebesinden seni seyredi-yorum. Sen yine ayn─▒ ┼čark─▒lar─▒n─▒ s├Âyl├╝yorsun. Azatl─▒k Meydan─▒n─▒n kenar─▒nda ┼čaha kalkm─▒┼č beni sel├óml─▒yorsun. Merhaba, bin defa merhaba. Sen ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n tad─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒yorsun. Hakl─▒s─▒n. ├ç├╝nk├╝ y─▒llarca tutsak ya┼čad─▒n. ├ťst├╝nden orak ├žeki├ž bayrakl─▒ gemiler ge├žti ┼čimdiye kadar. Hakl─▒s─▒n. Bin defa, on bin defa hakl─▒s─▒n. Ne yapsan senin i├žin m├╝baht─▒r.

Ben ise sana kavu┼čman─▒n mutlulu─čunu ya┼č─▒yorum. Ey Hazar, r├╝yalar─▒-m─▒n denizi. Biliyor musun benim do─čup b├╝y├╝d├╝─č├╝m ─░ncirgedi─či sana o kadar uzak ki. Sen onu tan─▒mazs─▒n. Ama o seni bilir. Do─čru s├Âyl├╝yorum ─░ncirgedi─či seni bilir. ├ç├╝nk├╝ ├Âz dilimle seni anlatt─▒m ona. Sana yaz─▒lan ┼čiirlerdeki hayk─▒r─▒┼č, t├╝rk├╝lerindeki yan─▒kl─▒─č─▒, t├╝rk├╝lerinin neden yan─▒k oldu─čunu. ─░ncirgedi─či’nin da─člar─▒, ta┼člar─▒ senin t├╝rk├╝lerinle doldu ta┼čt─▒. Senin t├╝rk├╝lerini s├Âyledi. Kuz-gunluk Tepesi, K─▒z─▒lyar, Mav─▒┼čl─▒. Yaram─▒┼č K├Âpr├╝s├╝ne senin ad─▒n─▒ yazd─▒k. Onlar hep senin ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne kavu┼čman i├žin dua etti. ─░ncirgedi─či’nin da─člar─▒ ta┼člar─▒ sel├óm g├Ânderdi sana. Sel├óm getirdim Adana’dan, Karaisal─▒’dan, ├çukurova’dan, Tarsus’tan, Mersin’den, Ankara’dan, sel├óm getirdim. Hayati ve O─čuz ├ľzkaya-ÔÇÖdan, ├çecelili Muzaffer Durmu┼č’tan. Ey Hazar. R├╝yalar─▒m─▒n denizi. Sel├óm getir-dim sana.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á “Bilmem hayal gibi bilmem d├╝┼č gibi
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Geldi ge├žti boran gibi k─▒┼č gibi
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ┼×ahin c─▒rna─č─▒na takm─▒┼č ku┼č gibi
Yoluk yoluk yoldu dert beni”

deyen Karacao─član’dan.

“Kalkt─▒ g├Â├ž eyledi Af┼čar elleri
A─č─▒r a─č─▒r giden eller bizimdir”

deyen Dadalo─člu’ndan

“Gelin tan─▒┼č olal─▒m
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ─░┼či kolay k─▒lal─▒m
            Sevelim sevilelim
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bu d├╝nya kimseye kalmaz”

diyen pirler pir├« Yunus Emre’den.

“Ellerin yurdunda ├ži├žek a├žarken
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bizim ele kar geliyor garda┼č─▒m
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bu hududu kimler ├žizmi┼č g├Ânl├╝me
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Dar geliyor dar geliyor garda┼č─▒m”

deyen Abdurrahim Karako├ž’tan sel├óm getirdim.

Ey Hazar duy beni. Heye de ba┼č─▒n─▒ salla. Sonra al g├Ât├╝r beni di─čer T├╝rk illerine. Aral’a, Ta┼čkent’e, Semerkant’ta, Buhara’ya. Onlara da tan─▒t ─░ncirgedikli Halil At─▒lgan’─▒. Al beni kuca─č─▒na. Sa├žlar─▒m─▒ ok┼ča, sev beni. ├ľp beni. Ba─čr─▒na bas da dindir sana olan hasretimi. Ellerini ver ellerime. G├Âzlerini g├Âzlerimden ay─▒rma. T├╝rk├╝ler f─▒s─▒lda kula─č─▒ma vuslat ├╝st├╝ne, turna ├╝st├╝ne. Ferhat’─▒n da─č─▒ delmesi gibi sen de t├╝rk├╝lerinle del y├╝re─čimi. Ama sevin├ž t├╝rk├╝leri olsun. Ayr─▒l─▒ktan bahsetme.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á “Ellerini ├╝z├╝p menden
Yarim bug├╝n geder oldu
            Hem sever hem sevilirdik
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bu ayr─▒l─▒k neden oldu”

mahn─▒s─▒na eller sahip ├ž─▒km─▒┼č. Ona hayk─▒r. Sen buna nas─▒l sahip ├ž─▒kt─▒n. Nas─▒l sahip ├ž─▒kabilirsin. O benim ├Âz├╝m├╝nd├╝r, g├Âz├╝m├╝nd├╝r, s├Âz├╝m├╝nd├╝r de. De hele y├╝re─čim gam yemesin. Bir ┼čeyler s├Âyle, diyerek Hazar’a olan duygular─▒m─▒ dile getirdim. Hazar can kula─č─▒ ile beni dinledi. Ba┼č─▒n─▒ sallad─▒. “OlurÔÇŁ dedi. “Duygular─▒n T├╝rk illerine ula┼čt─▒r─▒lacakt─▒r. Rahat ol” diyor, g├╝l├╝ms├╝yor, el sall─▒yordu.

O g├╝n ak┼čam yeme─čine Uluslararas─▒ Vekt├Âr ─░limler Merkezi Ba┼čkan─▒ Prof. Dr. El├žin ─░skenderzade’nin evine konuk olduk. De─čerli dost arabas─▒yla ald─▒ g├Ât├╝rd├╝ evine. Ev ┼čato gibi. Duvarlar─▒nda ├Âzel Bak├╝ ta┼člar─▒ kullan─▒lm─▒┼č, ├Âzene bezene yap─▒lm─▒┼č. ─░n┼čaat devam ediyordu. Salonda bizler i├žin haz─▒rlanan yemek masas─▒, t├╝rl├╝ ├ži├žeklerle bezenmi┼č bir bah├žeydi sanki. Emekli Vali Bahaaddin G├╝ney, e┼či, Hayrettin ─░vgin, Do├ž. Dr. Tamila Aliyeva, El├žin Bey, e┼či Afet Han─▒m ve ben masada yerimizi ald─▒k. Vali ba┼ča oturdu. Azeri geleneklerine g├Âre masada ba┼ča oturuna “Tamata” deniliyor. “Tamata” san─▒yorum “tam ata”, b├╝y├╝k ata anlam─▒nda.┬á Masadaki muhabbeti, y├Âneten ki┼či.

Bahaaddin Bey k├╝├ž├╝k bir konu┼čmadan sonra icazet verdi. Yemek ba┼člad─▒. Azeri yemeklerine hi├ž yabanc─▒l─▒k ├žekmedim. ─░ncirgedi─či ile Bak├╝ aras─▒nda kilometrelerce mesafe olmas─▒na ra─čmen sanki anam─▒n yemeklerine ka┼č─▒k sall─▒yordum.

El├žin Beyin e┼či Afet Han─▒m ├žok g├╝zel bir sofra donatm─▒┼čt─▒. Nar─▒ndan, nar suyundan tutun da, limon, domates, salatal─▒k, ├žekirdeksiz ya┼č ve kuru ├╝z├╝m, ye┼čil so─čan, tere, maydanoz, so─čuk mezeler, havyar masada protokol s─▒ras─▒na g├Âre yerini alm─▒┼čt─▒. Yok yoktu. Her ┼čey ├Âzenle haz─▒rlanm─▒┼čt─▒. Kendimi padi┼čah sofras─▒nda sand─▒m. Bahaddin Bey masada 24 ├že┼čit yiyecek oldu─čunu s├Âyledi.

─░┼čte b├Âyle bir masada ayn─▒ dili konu┼čan insanlarla birlikte olmak nedenli insana mutluluk verirse biz de o denli mutluyduk. Demokratik bir masa. ─░├žki i├žen i├žiyor, i├žmeyen i├ženlere suyla e┼člik ediyordu.

Sofra “tamatas─▒” s─▒rayla s├Âz veriyor, s├Âz alan da duygular─▒n─▒ dile getiri-yordu. S├Âz s─▒ras─▒ bana gelmi┼čti. Azerbaycan’da olman─▒n mutlulu─čunu birka├ž c├╝mleyle ifade ettikten sonra ├Âzel paket ettirdi─čim hambeles kutular─▒n─▒ ├ž─▒kararak masaya koydum. Bu T├╝rkiye’de yeti┼čen bir maki t├╝r├╝d├╝r. Benim memleketim olan ├çukurova’da ├žok yeti┼čir. A┼č─▒l─▒s─▒na hambeles, yabanisine murt denir diyerek k─▒saca tan─▒tt─▒m. Sonra da ├žer├žinin ba┼č─▒nda bir tane yiyebilmek i├žin saatlerce bekledi─čim hat─▒ram─▒ en k├╝├ž├╝k detay─▒na kadar anlatt─▒m.

Duygulu anlar ya┼čad─▒k. Azerbaycan’da da hambeles yemek benim i├žin b├╝y├╝k mutluluk. G├Âzlerim Azerbaycan’da hambeles yiyenlerin tan─▒─č─▒ diyerek s├Âzlerimi tamamlad─▒m. Sofram─▒zda sadece hambeles yoktu. B├Âylece o da masaya kondu. El├žin Bey, ├žocuklar─▒, Tamila Aliyeva ve bizler Azerbaycan’da hambeles yiyorduk.

Azerbaycan’da hambeles yerken ─░ncirgedi─či’ndeki sinsin oyunlar─▒ ge├žti g├Âzlerimin ├Ân├╝nden. Nemdi’yi, Hayta’y─▒, Kokar Kuyuyu, Ala├žocu─ču, G├Â├ž├╝─č├╝, K─▒z─▒lyar’─▒, Kuzgunluk’u ya┼čad─▒m. K├Ây├╝m├╝n d├╝─č├╝nleri geldi akl─▒ma. Bizim k├Âyde d├╝─č├╝nler genelde k─▒┼č aylar─▒nda yap─▒l─▒rd─▒. Yerin ─░├ži denilen yerde de sinsin oynan─▒rd─▒. K├Ây├╝n en d├╝z yeri oras─▒yd─▒. O zaman─▒n behrinde tek e─člence k├Ây d├╝─č├╝nleriydi. Ne zaman d├╝─č├╝n olacak diye sab─▒rs─▒zl─▒kla beklerdim. Yerin ─░├ži’nde sinsin oynan─▒rken anam─▒n dokudu─ču ├ž─▒b─▒kl─▒ ceketin i├žinde donard─▒m. Oyuncular─▒n meydana getirdi─či halkan─▒n etraf─▒nda boynumu i├žine ├žeke ├žeke f─▒r f─▒r d├Âner, yine de seyretmekten vazge├žmezdim. Ne g├╝zeldi o g├╝nler. Yokluklar─▒ bile ba┼čka bir mutluluktu diye d├╝┼č├╝n├╝yor, g├Âzlerimin ya┼č─▒n─▒ siliyordum.

Hambeles yemekten herkes mutluydu. Hambeles dostlar─▒n da hat─▒ralar─▒ aras─▒nda yerini ald─▒. G├╝zelliklere g├╝zellikler katt─▒. Azerbaycan’da ilk gecemiz, bitmesini istemedi─čimiz dakikalar b├Âylece son buldu. Otele d├Ând├╝─č├╝m├╝zde 29 Aral─▒k 2003 bitmi┼č, yeni bir g├╝n ba┼člam─▒┼čt─▒. Yatmadan ├Ânce balkondan yine Hazar’─▒ seyrettim. Sakindi. Yakamozlar ipil ipil. 30 aral─▒kta do─čacak g├╝ne┼či bekliyor, sabaha haz─▒rl─▒k yap─▒yorlard─▒.

Tarih 30 Aral─▒k 2003. Azerbaycan’da ikinci g├╝n├╝m├╝z. Saat 10 00 da Azerbaycan Cumhuriyeti Vekt├Âr Uluslararas─▒ ─░lim Merkezi, T├╝rkiye Cumhu-riyeti Avrasya Dostluk, K├╝lt├╝r, Sanat, Turizm Kurumu, Bak├╝ Asya ├ťniversite- sinin birlikte d├╝zenledikleri “Nizami’den Yunus Emre’ye, Atat├╝rk’ten Haydar Aliyev’e Sevgi Yolu” Uluslararas─▒ Sempozyumu Bak├╝ Asya ├ťniversitesi salo-nundayd─▒. Otelden ayr─▒larak arabalarla sempozyumun yap─▒laca─č─▒ yere hareket ettik. Asya ├ťniversitesine geldi─čimizde dostlar bizi bah├žede kar┼č─▒lad─▒lar. Herkes birbiriyle sarma┼č dola┼č.

├çay kahve ikram─▒ndan sonra sempozyumun yap─▒laca─č─▒ salona gittik. Salonda solda Atat├╝rk, sa─čda Haydar Aliyev portresi. Atat├╝rk’├╝n portresinin alt─▒nda“Ne mutlu T├╝rk├╝m Diyene”, Aliyev’in portresinin alt─▒nda “Bir millet iki devlet” ├Âz deyi┼či yaz─▒l─▒yd─▒. Bu ├Âz deyi┼čleri g├Âr├╝p de duygulanmamak m├╝mk├╝n m├╝. ─░├žime bir ate┼č d├╝┼čt├╝. Duygular─▒m kabard─▒ kabard─▒ bendini a┼čt─▒. Atat├╝rk ve Haydar Aliyev’in resmini al─▒p T├╝rk d├╝┼čmanlar─▒na, T├╝rkler bir g├╝n “Tek millet, tek devlet, tek para, tek dil” olacak. Sizler bunu g├Âreceksiniz diye avaz─▒m ├ž─▒kt─▒─č─▒ kadar hayk─▒rmak geldi i├žimden. Atat├╝rk’├╝n d├╝nya T├╝rklerini bir bayrak alt─▒nda toplama d├╝┼č├╝ncesinin muhakkak bir g├╝n ger├žekle┼čece─čini d├╝┼č├╝nd├╝m. Biz g├Ârmesek de ├žocuklar─▒m─▒z bunu muhakkak g├Ârecektir diyerek duygular─▒m─▒ i├žime g├Âmd├╝m.

Davetliler ve konu┼čmac─▒lar salonda yerlerini ald─▒lar. Davetliler aras─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖnin Azerbaycan B├╝y├╝k el├žisi ├ťnal ├çevik├Âz de vard─▒.┬á TRT TV, Saman-yolu TV Azerbaycan Devlet Televizyonu da salonda g├Ârd├╝─č├╝m bas─▒n mensup-lar─▒ aras─▒ndayd─▒.

Sempozyum program─▒nda konu┼čmac─▒lar ve konular─▒ s─▒ras─▒yla :

1-“Azerbaycan’da Atat├╝rk├ž├╝l├╝k”
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á AMEA ‘n─▒n M├╝xbir ├ťzv├╝ Emekdar elm kadimi
Milletvekili Nizami Caferov

2-Bir Millet ─░ki Devlet Sevgisi
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á N─▒u-York EA’n─▒n ve Beinelxalg Kadr Akademis─▒an─▒n─▒n hegigi ├╝zv├╝, Prof. Dr. El├žin ─░skenderzade┬á

3-Yunus emre Yarat─▒c─▒l─▒─č─▒n da ─░nsanl─▒k Sevgisi
            Vali Dr. Bahaaddin Güney

4-Azerbaycan’da ├é┼č─▒k Yarat─▒c─▒l─▒─č─▒
            Prof. Kara Namazov

5-Zamana S─▒─čmayan Sevgiler
            Dr. Hayrettin İvgin

6-Yunus Emre ve Azerbaycan
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Do├ž. Dr. Tamila Aliyeva

7-T├╝rkiye ve Azerbaycan Halk Musikisinin Ortak Y├Ânleri
            Dr. Halil Atılgan

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á 8-Yunus Emre G├╝rc├╝ ┼čerq┼č├╝nasl─▒─č─▒nda
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Do├ž. Dr. ├ťlfet Bedelbeyli

yer alm─▒┼čt─▒. Sempozyum Asya ├ťniversitesi Rekt├Âr├╝ Prof. Dr. Celil Na─č─▒yev, Bahaaddin G├╝neyÔÇÖin ba┼čkanl─▒─č─▒nda saat 10ÔÇÖ00 da ba┼člad─▒. S─▒ras─▒yla konu┼č-mac─▒lar tebli─člerini sundular. Toplant─▒dan sonra Asya ├ťniversitesi Rekt├Âr├╝ Prof. Dr. Celil Nag─▒yev sempozyum konuklar─▒na nezih bir yemek verdi. Yemek verdi─či Lokantan─▒n ad─▒ ├çanakkale. ├çanakkale lokantas─▒nda yemek yemek, Azerbaycan’da hambeles yemek kadar g├╝zeldi.┬á Lokantada konuklar i├žin k├╝├ž├╝k k├╝├ž├╝k localar yap─▒lm─▒┼č, takriben 10-15 ki┼čilik. Bize ayr─▒lan odam─▒za yerle┼čtik. G├╝r├╝lt├╝ yok. Lokanta yetkililerinin dinledi─či m├╝zi─či dinleme durumun da de─čilsin. K─▒saca size tahsis edilmi┼č bir oda, sizin masan─▒za hizmet eden garsonlar. Kimse kimseyi rahats─▒z etmiyor. Ne ho┼č bir uygulama. ├çok ho┼čuma gitti.

Servisler yap─▒ld─▒. ├ľnce so─čuk yiyecek ve i├žecekler. Nar suyu ba┼č k├Â┼čede. Yaprak sarmas─▒ taze mi taze. T├╝rk’├╝n mutfak k├╝lt├╝r├╝ serildi masaya. So─čuk-lardan sonra s─▒cak yiyeceklerin sipari┼či al─▒nd─▒. Ben “L├╝le” kebab─▒n─▒ se├žtim. Adana Kebab─▒ Azerbaycan’da “L├╝le Kebab─▒ÔÇŁ olmu┼čtu. Bir ┼čalgam eksikti. O g├╝n├╝n program─▒ ├çanakkale Lokantas─▒nda sona erdi.

31 Aral─▒k 2003 ├çar┼čamba g├╝n├╝ ┼čehitlik, Aliyev’in mezar─▒ ziyaret edilecek, Bak├╝ Devlet Konservatuvar─▒na gidilecekti. Bu gezinin k─▒lavuzu Ulusaras─▒ Vekt├Âr ─░limler Merkezi Ba┼čkan─▒ Sn. Prof. Dr. El├žin ─░skerderzade idi. El├žin Bey kaville┼čti─čimiz saatte otele geldi. “Ma┼činlere” binerek ┼čehitli─če gittik. ┼čehitlik Bak├╝ n├╝n en g├╝zel yerine kurulmu┼č. Hazar b├╝t├╝n ha┼čmetiyle ┼čehitleri sel├óml─▒yor.

Mezarlara demir pl├ókalar yerle┼čtirilmi┼č, ├╝st├╝ne de ┼čehitlerin k├╝nyeleri yaz─▒lm─▒┼č. Konyal─▒lar, Edirneliler, Samsunlular burada yat─▒yor. Karaba─č ┼čehitlerinin mezarlar─▒na ise resimleri de konulmu┼č. Ermeni kur┼čununa hedef olan ├ži├že─či burnunda yi─čitler. Analar─▒n “kuzum” diyerek g├Âzya┼č─▒ d├Âkt├╝─č├╝, “Ahmetler, Mehmetler, Hasanlar, H├╝seyinler.” Ana kuzular─▒ yat─▒yor toprak alt─▒nda. S─▒ra s─▒ra.┬á Rahmetli Hasan Turan’─▒n:

“D├╝n girdim kabristana okudum mermerleri
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Makam mevkii bir olmu┼č e┼čitlenmi┼č yerleri

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Riya yalan h─▒r├ž─▒nl─▒k ne varsa hepsi s├Ânm├╝┼č
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á S─▒ra s─▒ra yatarlar kullar asl─▒na d├Ânm├╝┼č

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ne dostuna kin besler ne ka┼č ├žatar azarlar
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ne g├╝zel kom┼čuluk bu s─▒ra s─▒ra mezarlar”dizeleri geldi akl─▒ma.

Asl─▒na d├Ânen kullara sayg─▒ duru┼čunda bulunduktan sonra fatiha okuyup ┼čehitlikten ayr─▒ld─▒k.

Devlet Mezarl─▒─č─▒na geldi─čimizde g├Ârevliler i├žeri b─▒rakmad─▒lar. H├╝k├╝met erk├ón─▒ Aliyev’in mezar─▒n─▒ ziyarete gelecekmi┼č. Resmi ziyaret oldu─ču i├žin mezarl─▒─ča girmek yasak denildi. T├╝rkiye’den geldi─čimizi ├Â─črenince genel yasak bize uygulanmad─▒. ├ľzel izinle mezarl─▒─ča girdik. ├ľnce ├ťzeyir Hac─▒beyli’nin, sonra da Aliyev’in mezar─▒n─▒ ziyaret ettik. Aliyev’in mezar─▒ ├ži├žek bah├žesine d├Ânm├╝┼čt├╝. ├çi├žekler Aliyev’in ├žok sevildi─čini kan─▒tl─▒yordu. Kendisini resimlerden, televizyonlardan tan─▒d─▒─č─▒m─▒z T├╝rk D├╝nyas─▒n─▒n Atat├╝rk’ten sonra ├Ânemli liderlerinden biri olan T├╝rk ├ó┼č─▒─č─▒ Aliyev’i g├Ârmediysek de mezar─▒nda fatiha okuduk. Kaderde Aliyev’in mezar─▒nda fatiha okumak da varm─▒┼č. Ne b├╝y├╝k ┼čeref.

Son dura─č─▒m─▒z Bak├╝ Devlet Konservatuar─▒yd─▒. Konservatuar binas─▒n─▒n ├Ân├╝nde ├ťzeyir Hac─▒beyli an─▒t─▒ b├╝t├╝n ha┼čmetiyle, ben Azeri M├╝zi─činin atas─▒y─▒m diye hayk─▒r─▒yordu.

Sel├óm sana Hac─▒beyli. Sen Azeri m├╝zi─činin atas─▒, teoriysen, bestecisi, prensiplerini koyan, koydu─čun prensiplerle de Azeri m├╝zi─čini d├╝nyaya tan─▒tan e┼čsiz insan merhaba. Senin cismin g├Â├žm├╝┼č bu d├╝nyadan, ama ad─▒n h├ól├ó dillerde. Di─čer T├╝rk illeri de biliyor seni. ─░┼čte sanat├ž─▒ budur. Cismin gider, sen hep bir ─▒┼č─▒k olarak sevenlerinin g├Ân├╝llerinde ya┼čars─▒n. Nitekim ya┼č─▒yorsun da. Sen ├Âyle bir mahn─▒ ile me┼čhur olmayan, ├Âmr├╝n├╝ Azeri m├╝zi─čine adayan y├╝ce insan ├ťzeyir Hac─▒beyli. Kim bilir bu binay─▒ kuruncaya kadar ne g├╝├žl├╝kler ├žekmi┼čsindir. Ne engellerle kar┼č─▒la┼čm─▒┼čs─▒nd─▒r. Ama hi├žbir engel yolundan ala koyamam─▒┼č seni. Daima ileri demi┼č, ├╝retmi┼č, bire be┼č katm─▒┼čs─▒n. Seni minnetle y├ód ediyor, Tanr─▒dan rahmet diliyorum. Sen d├╝nya var olduk├ža ya┼čayacak, y─▒llanm─▒┼č ┼čarap gibi eskidik├že de k─▒ymetleneceksin. ├ç├╝nk├╝ sen sanat├ž─▒s─▒n. Y├╝cesin. B├╝y├╝ks├╝n. ├ľndersin. Seni tan─▒mad─▒─č─▒m i├žin ├Ân├╝nde e─čilemedim. Ama an─▒t─▒n─▒n ├Ân├╝nde sayg─▒yla e─čiliyorum diyerek duygular─▒m─▒ dile getirdim. O ise ba┼č─▒ dik, yapt─▒klar─▒yla ├Â─č├╝n├╝yor, ba┼č─▒n─▒ sall─▒yor beni onayl─▒yordu.

Konservatuvar yetkililerinin makam─▒na do─čru y├╝r├╝rken bir piyano sesi duyduk. Sesin geldi─či yere do─čru y├╝r├╝d├╝k. Salonda bayan ├Â─črenci ├žal─▒┼č─▒yor, arkada┼č─▒ da onu dinliyordu. Bizi g├Âr├╝nce toplanmak istediler. ─░zin vermedik. ├ľ─črenci k├╝├ž├╝k bir piyano resitali verdi. Te┼čekk├╝r edip ayr─▒ld─▒ktan sonra Konservatuar ├ľ─čretim ├ťyesi ve Rekt├Âr Yard─▒mc─▒s─▒ Sn. Prof. Dr. G├╝lnaz Abdullahzade Han─▒m─▒n odas─▒na konuk olduk. G├Ârd├╝─č├╝m├╝z ilgi ola─čan├╝st├╝. ├çay kahve ikram─▒ndan sonra kitaplar arma─čan edildi. Kitab─▒n biri Azerbaycan Halk ├çalg─▒lar─▒ idi. Benim i├žin ├Ânemli bir kaynakt─▒. Bu arada G├╝lnaz Han─▒m─▒n masas─▒nda bir tez ├žal─▒┼čmas─▒ g├Ârd├╝m. Tezin ad─▒n─▒ ve haz─▒rlayan─▒n─▒ not olarak alm─▒┼čt─▒m, notlar─▒m─▒n aras─▒nda bulamad─▒m. Ad─▒n─▒ hat─▒rlayamad─▒─č─▒m tez ├žal─▒┼č-mas─▒n─▒n kaynak├ža b├Âl├╝m├╝nde ad─▒m─▒ g├Ârmek beni ne kadar mutlu etti. “Harran’da Bir T├╝rkmen K├Ây├╝ K─▒sas” adl─▒ kitab─▒m tez ├žal─▒┼čmas─▒nda kaynak g├Âsterilmi┼čti. Kilometrelerce ├Âtede bir tez ├žal─▒┼čmas─▒, ├žal─▒┼čmada kaynak g├Âsterilen kitap ve yazar─▒ Halil At─▒lgan. Parayla pulla sat─▒n al─▒namayacak bir mutluluk. ─░┼čte b├Âyle mutluluklar i├žinde ayr─▒ld─▒k konservatuvardan.

Otele d├Ând├╝─č├╝m├╝zde kendimi rahat hissetmiyordum. ┼×ehitlikte g├╝nl├╝k g├╝ne┼člik hava beni aldatt─▒. Sa─čl─▒k metronomum bozulmu┼čtu. Genzim yanmaya ba┼člad─▒. Bu iyi bir ├╝┼č├╝tmenin ba┼člang─▒c─▒yd─▒. Akl─▒ma gelen ba┼č─▒ma geldi.┬á Hastaland─▒m.

Bug├╝n 31 Aral─▒k. 2003’├╝n son g├╝n├╝. Azerbaycan’da y─▒lba┼č─▒. Bir ya┼č daha b├╝y├╝yece─čimiz, ├Âl├╝me bir ad─▒m daha yakla┼čaca─č─▒m─▒z g├╝n.

Ben, bu t├╝r kutlamalara ra─čbet etmeyen birisi olmama ra─čmen arkada┼č lar yeni y─▒la m├╝zikli bir yerde girmek istiyorlard─▒. Onun i├žin birka├ž yere bakt─▒k. Son bakt─▒─č─▒m─▒z yere karar verildi. Program saat 20 00 de ba┼člayacakt─▒. Lokantaya program saatinde vard─▒k. Salon nezihti fakat k├╝├ž├╝kt├╝. Masalardaki yerimizi ald─▒k. Derken servisler yap─▒ld─▒, m├╝zik ba┼člad─▒. Ses cihaz─▒ sonuna kadar a├ž─▒k. Denileni anlamak m├╝mk├╝n de─čil. Dayanabilirsen dayan. G├╝r├╝lt├╝ had safhada. Duyma bozuklu─čuna sebep olan sesten de bir g├Âmlek fazla. Bu zaman nas─▒l ge├žecek diye d├╝┼č├╝n├╝yor, erken olmas─▒na ra─čmen saate bak─▒yor ya sab─▒r ├žekiyordum. Seyirci co┼čtuk├ža co┼čuyor T├╝rkiye’yi aratmayacak ┼čekilde e─členiyorlard─▒. Onlar e─člendi biz de bakt─▒k. E─členenlere baka baka, dakikalar─▒ saya saya 2004 y─▒l─▒na girdik. Arkada┼člara daha fazla dayanamayaca─č─▒m─▒ s├Âyledim. Anlay─▒┼čla kar┼č─▒lad─▒lar. Hesap ├Âdendikten sonra kalkt─▒k. Otele geldi─čimizde vakit hayli ilerlemi┼čti. Yo─čun program bizi yata─ča esir etti.

1 Ocak 2004 tarihindeki programlara rahats─▒zl─▒─č─▒m nedeniyle i┼čtirak edemedim. Otel odamda ate┼čler i├žinde k─▒vran─▒yor, ila├žlar─▒m─▒ al─▒yor, aya─ča kalkmak i├žin m├╝cadele ediyordum. 3 Ocak 2004 tarihinde doktora t├Âreni vard─▒. Azeri dostlar ila├žlar getiriyor iyile┼čmem i├žin azami gayreti g├Âsteriyorlard─▒. Has-tal─▒k sevin├žlerime g├Âlge d├╝┼č├╝rd├╝. Birisi k─▒skand─▒. Nazar de─čdi desem. Nazara inanm─▒yorum. Olan olmu┼čtu. “At─▒ alan ├ťsk├╝dar’─▒ ge├žmi┼čti”. Tek ├žare yat─▒p dinlen mekti. Ben de onu yapt─▒m. 2 Ocak 2004 tarihi sabah─▒na kadar otelde yatt─▒m.

2 Ocak 2003 g├╝n├╝ Azerbaycan Mill├« ─░limler Akademisi Folklor Enstit├╝s├╝ ziyaret edilecek, ├Â─čleyin de Azerbaycan Eski Ba┼čbakan─▒ Hasan Hasano─člu’nun yeme─čine gidilecekti.┬á Hasta hasta gruba i┼čtirak ettim. ├ľ─čleden ├Ânce Folklor Enstit├╝s├╝ne gittik. Ba┼čkan─▒ Do├ž. Dr. H├╝seyin ─░smayilov’du. Ba┼čkan H├╝seyin Bey bizi makam─▒nda kabul etti. H├╝seyin BeyÔÇÖin odas─▒ndaki sohbette vatan millet sevgisi konu┼čuldu. H├╝seyin Bey!in y├╝re─či vatan, toprak, Karaba─č i├žin ├žarp─▒yordu. Tek y├╝rek tek v├╝cut olman─▒n faziletlerini anlatt─▒. “Vatan─▒ koruyan ordudur. Ordunun g├╝c├╝ kuvvetidir. Ama ┼čimdi ordudan daha g├╝├žl├╝ bir silah var ki o da petrold├╝r. O da biz de mevcut. Bunu ├žok iyi de─čerlendirmeliyiz. T├╝rkler ┼čimdi bir kocalma devri ya┼č─▒yor. ├ľz├╝m├╝ze d├Ân├╝p birlik beraberlikle b├╝t├╝n engelleri a┼čmal─▒y─▒z. Atat├╝rk’├╝n T├╝rkleri tek bayrak alt─▒nda toplama d├╝┼č├╝ncesini muhakkak ger├žekle┼čtirmeliyiz. Onun i├žin de halk─▒ ├Âz├╝ne kaytarmak, milleti ├Âz├╝ne kaytarmak, T├╝rk├╝ ├Âz├╝ne kaytarmak gerek” diyerek s├Âzlerini tamamlad─▒.┬á Bizlere enstit├╝n├╝n yay─▒mlad─▒─č─▒ kitaplardan birer tak─▒m arma─čan etti.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Enstit├╝n├╝n ├╝yelerinden Do├ž. Dr. Ayten Ayd─▒nk─▒z─▒ da ziyaretimizden duydu─ču memnuniyeti ifade etti. Enstit├╝n├╝n de─čir elemanlar─▒yla tan─▒┼čt─▒k. Hepsi candan, y├╝rektendi. Muhabbetleri g├Âzlerinden okunuyordu. Bizler kadar onlar da mutluydular. Y├╝rekleri T├╝rk D├╝nyas─▒ i├žin ├žarp─▒yor, T├╝rk olman─▒n gururunu ya┼č─▒yorlard─▒. Muhabbetle ┬áenstit├╝den ayr─▒ld─▒k.

├ľ─čleyin de Eski Ba┼čbakan Hasan Hasano─člu’nun yeme─čine i┼čtirak ettik. Yemek verilen lokanta olduk├ža folklorikti. Sofran─▒n tamatas─▒ Hasan Hasano─člu idi. Herkes yemekte duygular─▒n─▒ dile getirdi. S├Âz s─▒ras─▒ bana geldi─činde: Hasan Hasano─člu’na te┼čekk├╝r ettim. Engin g├Ân├╝ll├╝l├╝─č├╝n├╝ dile getirdim. Zira T├╝rkiye’de ba┼čbakanl─▒k yapm─▒┼č birisinin yan─▒na yakla┼čmak, oturup yemek i├žin k├óhin olmak gerekir diye s├Âzlerimi tamamlad─▒m. G├╝zel bir yemekti. G├Ânl├╝m├╝z ┼čad oldu. Mutlu olduk. Yemekten sonra do─čru otele gittim.

Odada tek ba┼č─▒ma. Yata─ča uzan─▒yorum yast─▒k diken oluyor. Oturuyorum ba┼č─▒m d├Ân├╝yor. Bu g├╝nd├╝z├╝n bir de gecesi var diyor b├╝t├╝n zorluklara kendimi haz─▒rl─▒yordum. O g├╝n├╝n gecesi benim i├žin bir k├óbustu. Bir t├╝rl├╝ yatamad─▒m. Nefesim duracak gibi oluyor. G├Âz├╝m├╝n ya┼č─▒, burnumun suyu birbirine kar─▒┼č─▒yordu. Lokantadan bolca limon getirterek 3 Oca─ča kadar iyile┼čmem i├žin olanca gayreti g├Âsterdim. Gece 03’├že kadar hastal─▒kla bo─ču┼čtum. Uzun bir m├╝cadele sonunda uyudum.

Sabah uyand─▒─č─▒mda kendimi daha iyi hissediyordum. Ak┼čam doktora t├Âreni, g├╝nd├╝z de ─░nce Sanatlar M├╝zesi ile Halk ├çal─▒lar─▒ M├╝zesi gezilecekti. Can─▒m─▒ di┼čime takt─▒m. Sabah kahvalt─▒s─▒ndan sonra gruba i┼čtirak ettim.

├ľnce ─░nce Sanatlar M├╝zesini sonra da Halk ├çalg─▒lar─▒ M├╝zesini gezdik. Her ikisi de ├žok g├╝zeldi. ├çok bilgilendik. K─▒lavuzlar seferber oldu. Ancak istemedi─čimiz bir olay bizi olduk├ža ├╝zd├╝. ─░nce Sanatlar M├╝zesinin ilk b├Âl├╝m├╝ne girdi─čimizde iki g├Ârevli bayan vard─▒. Ben ├Ândeydim. Bayanlara merhaba diyerek elimi uzatt─▒m. K─▒sa boylu olan g├╝lerek elini uzatt─▒. Ama ad─▒n─▒n sonradan L├óle oldu─čunu ├Â─črendi─čim bayan elini vermedi. Hayret ettim. Tarikat ehilleri buraya da m─▒ sirayet etti. Bayana neden elinizi uzatmad─▒n─▒z dedi─čim de boynunu i├žine ├žekerek cevaplad─▒. Bak├╝’de ─░nce Sanatlar M├╝zesinde elini erke─če uzatmayan bir bayan. Tarikat m─▒? Taassup mu anlayamad─▒k. Azeri Do├ž. Dr. Makbule Muharrem k─▒z─▒ Han─▒m da ├žok ├╝z├╝ld├╝. Yetkililere de olay─▒ anlatt─▒.

Devlet dairesinde ├žal─▒┼čan ve de elini erke─če uzatmayan bir bayan. Can─▒ m─▒z s─▒k─▒ld─▒. T├╝rkiye’deki, Merve Tesett├╝r, Uhut, Bedir, Hil├ól ad─▒ndaki i┼č yerleri-nin Azerbaycan temsilcisi mi acaba diye d├╝┼č├╝nd├╝m. Neden olmas─▒n. Olabilir. “Deveden b├╝y├╝k fil var” .

─░kinci dura─č─▒m─▒z Halk ├çalg─▒lar─▒ M├╝zesiydi. M├╝ze ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze halk ├žalg─▒lar─▒n─▒ b├╝nyesinde bar─▒nd─▒ran bir ├žalg─▒ koleksiyonuydu. Gezerken, T├╝rkiye’de neden b├Âyle bir m├╝ze yok. Halk ├çalg─▒lar─▒ M├╝zesi, Giysi M├╝zesi koca T├╝rkiye’de daha hen├╝z kurulmu┼č de─čil. T├╝rkiye i├žin b├╝y├╝k bir eksiklik. Bu eksiklik ne zaman giderilir bilemiyorum. Bildi─čim, Azerbaycan’─▒n k├╝lt├╝r sanata d├╝┼čk├╝nl├╝─č├╝, T├╝rkiye’den fersah fersah ilerde olmas─▒yd─▒.

Gezi program─▒ bitmi┼č yemekten sonra otele d├Ânm├╝┼čt├╝k. Herkes istirahata ├žekildi. Ben kendimi daha da iyi hissediyordum. S─▒k─▒nt─▒n─▒n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝ ila├žlar ma─člup etmi┼čti. Sab─▒rs─▒zl─▒kla ak┼čamki t├Âreni bekliyordum.

Yemek, Azerbaycan Uluslararas─▒ Vekt├Âr ─░limler Merkezi Ba┼čkan─▒ Sn. El├žin ─░zkerderzade taraf─▒ndan d├╝zenlemi┼čti. Doktora ve ├Âd├╝l t├Âreni birlikteydi. Davetliler aras─▒nda T├╝rkiye Cumhuriyeti B├╝y├╝k El├žisi ├ťnal ├çevik├Âz, Asya ├ťniversitesi Rekt├Âr├╝ Celil Nagiyev Garipo─člu, ┼čair Yazar ve K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Yay─▒mlar Genel M├╝d├╝r├╝ Cengiz Alio─člu, ┼čair Ressam Adil Mirseyid, Yazarlar Birli─či ┼čube M├╝d├╝r├╝ Adalet Akaro─člu,┬á ┼čair Di┼č Hekimi Ekber Ekberzade, ┼čair Yazar Elnur Ekberzade, Do├ž. Dr. Tamilla Aliyeva, Do├ž Dr. Makbule Muharremk─▒z─▒, Do├ž Dr. Nezaket H├╝seyink─▒z─▒, Do├ž. Dr. Ayten Ayd─▒nk─▒z─▒, ┼čair Yazar Karde┼č Ali┼čo─člu, Dergimizin Yazar─▒ Uluslar Aras─▒ Vekt├Âr ─░limler Merkezinin┬á T├╝rkiye Temsilcisi Dr. Hayrettin ─░vgin, Do├ž. Dr. Celal Beydilli, T├╝rk├╝lerin ─░syan─▒ konusunda yard─▒mlar─▒n─▒ esirgemeyen Karaba─čl─▒ Mirza R├╝stemov ve R├╝stamov’un d├╝n├╝r├╝ m├ónevi Ablam Nevin ├çelik’te (Nevin ├çelik T├╝rkiye’den gelmi┼čti ) davetliler aras─▒ndayd─▒. T├Âren Uluslararas─▒ Vekt├Âr ─░limler Merkezi ba┼čkan─▒ Sn. El├žin ─░skerderzade’nin a├ž─▒┼č konu┼čmas─▒yla ba┼člad─▒. Sonra Ara┼čt─▒rmac─▒ Yazar Dr. Hayrettin ─░vgin, Avrasya Dostluk, K├╝lt├╝r, Sanat, Turizm Kurumu Genel Ba┼čkan─▒ Emekli Vali Bahaaddin G├╝ney birer konu┼čma yapt─▒lar. ─░lim Merkezinin ├Âd├╝lleri da─č─▒t─▒ld─▒ktan sonra doktora t├Ârenine ge├žildi. ├ľnce Bahaaddin G├╝ney’e doktoras─▒ verildi.

S─▒ra bana gelmi┼čti. Heyecanl─▒yd─▒m. Mutluydum. ─░smim anons edildi. K├╝rs├╝ye ├ža─čr─▒ld─▒m. C├╝bbem giydirildi. Diplomam Asya ├ťniversitesi Rekt├Âr├╝ Prof. Dr. Celil Nagiyev Garipo─člu taraf─▒ndan takdim edildi. Doktoram─▒ ald─▒ktan sonra duygular─▒m─▒ dile getirdim:

1975 y─▒l─▒nda Adana’ya takriben 70 km uzakl─▒kta G├╝ney Toroslar─▒n ete─či-ne ava gitmi┼čtik. Avc─▒ grubumuz day─▒m, ben ve ├╝├ž arkada┼č─▒m olmak ├╝zere be┼č ki┼čiydi.

Mevsim k─▒┼čt─▒. Tam ava ba┼člam─▒┼čt─▒k ki ├žisem ├žisem ya─čmur ya─čmaya ba┼člad─▒. Vars─▒n ba┼člas─▒n. Avc─▒ olan dinler mi ya─čmuru kar─▒.

Saat 15 00 sular─▒nda grubu kaybettim. Arabaya gitsem kimse yok, ├╝stelik kap─▒lar─▒ da kapal─▒. Duldalanacak bir yer de yok. Kald─▒k ayazda. “─░yisi mi avc─▒ arkada┼člar─▒m─▒n arabaya ge├žece─či g├╝zergahta dulda bir yer bulup, ate┼č yak─▒p ba┼č─▒na oturay─▒m” diye d├╝┼č├╝nd├╝m. ├çal─▒lar i├žinden az ─▒slanm─▒┼č bir iki tutam ot toplad─▒m. ├çantamdan ├žal─▒ ├ž─▒rp─▒y─▒ tutu┼čturmak i├žin her an haz─▒r bulundurdu─čum ka─č─▒t par├žalar─▒n─▒ otlar─▒n alt─▒na yerle┼čtirip ├╝st├╝ne odunlar─▒ y─▒─čd─▒m. Bir sigara yakt─▒m. Sigaram─▒ yakt─▒─č─▒m kibriti ate┼č yakmak i├žin kullanacakt─▒m. Hava ┼čartlar─▒ m├╝saade etmedi. “├ľnemli de─čil nas─▒l olsa kibritim var dedim”.

Benim bir ├Âzelli─čim vard─▒. ─░├žti─čim sigaran─▒n izmaritini, kibritin ├ž├Âp├╝n├╝ vb. ┼čeyleri kolay kolay etrafa atmam. Sigaram─▒ sokakta yakm─▒┼čsam kibrit ├ž├Âp├╝n├╝ kutunun i├žine koyar─▒m.

Sigaram─▒ ├žeki┼čtirirken ate┼č yakma malzemelerini tam yakma k─▒vam─▒na getirdim. Geriye bir kibrit de─čirmek kalm─▒┼čt─▒. ├çocuklu─čumda day─▒m bana en k├Ât├╝ hava ┼čartlar─▒nda tek kibritle ate┼č yakman─▒n b├╝t├╝n ├Âzelliklerini ├Â─čretmi┼čti. Kendi ├žap─▒mda b├Âyle bir h├╝nerim de vard─▒. Buna g├╝venerek kutudan bir kibrit ├žektim. Ama maalesef daha ├Ânce sigaram─▒ yak─▒p da etraf─▒m─▒ pis etmemek i├žin kutuya geri koydu─čum yan─▒k kibritlerden biriydi bu. “Olabilir” dedim. Bir kibrit daha, bir kibrit daha derken kutuda alt─▒ kibrit ├ž├Âp├╝ varm─▒┼č. Me─čer yan─▒k olmayan son kibritle sigaram─▒ yakm─▒┼č─▒m. Di─čer be┼č kibrit ├ž├Âp├╝ ise daha ├Ânce sigaram─▒ yak─▒p atmad─▒─č─▒m kibritlermi┼č.

Art─▒k kibritler bitmi┼čti. Ama sigaram yan─▒yordu. Hemen s├Ând├╝rmeden ikincisini yakt─▒m. Yanan sigarayla daha ├Ânce ate┼č yakmak i├žin koydu─čum k├ó─č─▒t par├žalar─▒n─▒, y─▒─čd─▒─č─▒m odunlar─▒n alt─▒ndan ├╝fleyerek ili┼čtirmeye koyuldum. Ka─č─▒tlar─▒ tutu┼čturmak i├žin olanca g├╝c├╝mle sigaray─▒ ├╝fl├╝yordum. Ka─č─▒tlar bir t├╝rl├╝ tutu┼čmuyordu. Kendi kendime: “─░lk insanlar odunlar─▒ birbirine s├╝rterek ate┼či bulmu┼člar, sense elinde yanan ate┼čin oldu─ču h├ólde yakam─▒yorsun yaz─▒klar olsun sana” diye k─▒z─▒yordum. ├ľl├╝me mahk├╗m birisi olarak kabul ettim kendimi. Kurtulu┼ču-mu ate┼če ba─člam─▒┼čt─▒m.

Bu d├╝┼č├╝ncelerle yeniden sigaramla ate┼či yakmaya koyuldum. Sigaray─▒ ate┼če yakla┼čt─▒r─▒p ├╝fledim, ├╝fledim, ├╝fledim… ama nafile… ate┼či yakma ├╝midim her yeni sigarayla biraz daha azal─▒yordu.

Paketteki 8. ve son sigaram─▒ 7. sigaram─▒n izmaritiyle yakarak kendi kendime: “Art─▒k ├Âl├╝m├╝ hak ettin. ├ľleceksin yaz─▒klar olsun; ate┼čle ate┼č yakamaman─▒n sonu ├Âl├╝md├╝r” diyor, idam cezas─▒na mahk├╗m olmu┼č birinin aya─č─▒n─▒n alt─▒ndaki sandalyeyi ├žektiklerinde ├Âlece─čine inand─▒─č─▒ gibi ben de ├Âlece─čime inan─▒yordum. Ate┼či yakamam─▒┼č, ma─člup olmu┼č, dolay─▒s─▒yla ├Âl├╝m├╝ de hak etmi┼čtim.

Kendime bir daha “yaz─▒klar olsun” diyerek l├ónet okudum. Art─▒k ├Âlece─čim an─▒ bekliyordum. Sigaram─▒n s├Ânmek ├╝zere olan izmaritini delik de┼čik olmu┼č k├ó─č─▒t par├žalar─▒n─▒n ├╝st├╝ne umutsuzca att─▒m. Ama tam o s─▒rada akl─▒ma belimdeki sa├žma ve barut dolu av fi┼čekleri geldi. Fi┼čeklerden birini hemen ├ž─▒kartt─▒m. Av b─▒├ža─č─▒yla yard─▒m karn─▒n─▒. D├Âkt├╝m barutlar─▒ avucuma. S├Ânmek ├╝zere olan izmaritin ├╝st├╝ne att─▒m. Yakacaklar lerp diye alev ald─▒. Art─▒k ate┼či yakm─▒┼čt─▒m. Derin bir ohhh! ├çektim. Bu oh benim i├žin ├Âl├╝mden kurtulman─▒n hazz─▒, mutluluklar─▒n da en y├╝cesi, en kutsal─▒yd─▒. ┼×imdi doktoray─▒ ald─▒ktan sonra da ayn─▒ mutlulu─ču ya┼čad─▒m. Onun i├žin g├Âzya┼člar─▒m─▒ tutam─▒yorum. L├╝tfen ba─č─▒┼člay─▒n beni. ├çok duyguluyum. Duygular─▒m yumak, yumak. V├╝cudumun her zerresinde hissedilmekte. Sevin├žten ellerim titriyor, g├Âzya┼člar─▒m ak─▒yor. Bana bu mutlulu─ču ya┼čatanlara minnet bor├žluyum diyerek, Ulu ├ľnder Atat├╝rkÔÇś├╝n “Ne mutlu T├╝rk├╝m diyene” ├Âz deyi┼čiyle konu┼čmam─▒ bitirdim.

G├Âzya┼člar─▒m─▒ tutam─▒yor ha bire pe├žeteyle siliyordum. O s─▒rada manevi ablam Nevin ├çelik yerinden kalk─▒p geldi. (Nevin ├çelik m├ónevi a─čabeyim Abdurrahman ├çelik’in e┼či.┬á Abdurrahman ├çelik k├╝lt├╝rl├╝, t├╝rk├╝lere, T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne ├ó┼č─▒k biriydi. Onu 22 Aral─▒k 2003 tarihinde kaybettik. T├╝rk illerine yak─▒n olmak i├žin o─člunu Azerbaycan’dan evlendirdi. D├╝n├╝r├╝ de doktora t├Ârenine kat─▒lan konuklar aras─▒nda Karaba─čl─▒ Mirza R├╝stemov.) Onun e┼či, benim a─čabeyim Abdurrahman ├çelik’i kaybetmenin ac─▒s─▒yla sar─▒ld─▒k birbirimize. A─čl─▒yorduk. Ac─▒yla, sevin├žle kar─▒┼č─▒k bir a─č─▒tt─▒ bu.

Ablam ald─▒ mikrofonu eline.“Azeri garda┼člar─▒m! Ben Halil At─▒lgan’─▒n ablas─▒y─▒m. ─░zin verirseniz onunla ilgili duygular─▒m─▒ dile getirmek istiyorum. Ben T├╝rkiyeliyim, Adanal─▒y─▒m. ┼×imdi Gebze’de ik├ómet ediyorum. Halil At─▒lgan’─▒ 33 y─▒ld─▒r tan─▒r─▒m. ├ľz karde┼člerimizden daha fazla ba─čl─▒y─▒z birbirimize. Ac─▒ ve tatl─▒ g├╝nleri birlikte payla┼čt─▒k. Bir Azeri t├╝rk├╝n├╝n s├Âz├╝n├╝ ├ž├Âzmek i├žin sabah─▒ sabah ettik. O hizmetleriyle ├žoktan doktoray─▒ hak etmi┼čti. Zaten bizim g├Âz├╝m├╝zde her zaman doktordu. ─░sterdim ki Halil At─▒lgan’a bu doktoray─▒ T├╝rk ├ťniversiteleri versin. B├Âyle T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmet edenleri bulsun ├ž─▒kars─▒n, ├Âd├╝llendirsin. Ama maalesef yine geride kald─▒lar. Azerbaycan Halil At─▒lganÔÇÖ─▒ kilo metrelerce ├Âteden tespit ederek doktorayla ├Âd├╝llendirdi. Bu bizim i├žin bir ┼čereftir. Bu ┼čerefi bize bah┼čeden Azeri yetkililere, sebep olanlara ├žok isabetli bir karar verdiklerini iftiharla s├Âyl├╝yor, hepinizi sayg─▒yla sel├óml─▒yorum” diyerek s├Âzlerini noktalad─▒.

Benim i├žin Nevin ablamla Azerbaycan’da doktora t├Ârenimde birlikte olmak ├žok ├Ânemliydi. ├ç├╝nk├╝ Nevin ablam adam gibi adam, T├╝rk gibi T├╝rkÔÇÖt├╝. Onunla o geceyi payla┼čman─▒n mutlulu─ču ise tarihten bir yaprak olarak g├Ân├╝l defterime yaz─▒ld─▒.

T├Ârenden sonra Azeri ekipten dolay─▒s─▒yla mahn─▒lar dinledik. Ekipteki b├╝t├╝n sanat├ž─▒lar tek kelimeyle f─▒rt─▒na gibiydi. Azeri t├╝rk├╝lere doyurdular. Unutamayaca─č─▒m─▒z anlar ya┼čad─▒k. Gece onlar─▒n sedas─▒ ile nihayet buldu. Tekrar g├Âr├╝┼čemeyece─čimiz i├žin dostlarla ayr─▒, ayr─▒ vedala┼čt─▒k.

Hambeles yemeyle ba┼člayan Azerbaycan gezisi doktora t├Âreniyle nihayet buldu. ┼×├╝k├╝r olsun ki Tanr─▒ya Azerbaycan’da da hambeles yemeyi nasip etti bana. Mutluyum.┬á Herkese nasip olmayacak duygular ya┼čad─▒m, T├╝rk illerinde bu duygular─▒ T├╝rk garda┼člarla payla┼čt─▒m. Her ya┼čad─▒─č─▒m g├╝n bir ├Âncekinden daha da g├╝zeldi. M├╝kemmeldi. Harikayd─▒. Sel├óm olsun T├╝rk illerine, sel├óm olsun Azeri garda┼člar─▒ma.

Toplam Okuma: 700 , Bug├╝n: 3 

Dr. Halil ATILGAN

1946 y─▒l─▒nda Adana'n─▒n Karaisal─▒ il├žesinin ─░ncirgedi─či k├Ây├╝nde do─čdu. (─░ncirgedi─či 1993 y─▒l─▒nda Mersin ilinin Tarsus il├žesine ba─čland─▒.) ─░lkokulu k├Ây├╝nde bitirdikten sonra D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okuluna girdi. 1964ÔÇô1965 ├Â─čretim y─▒l─▒nda D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okulundan mezun oldu. ├çe┼čitli illerde ├Â─čretmenlik, Halk E─čitimi Merkezi M├╝d├╝r, M├╝d├╝r Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. 1973ÔÇô1975 y─▒llar─▒nda ├çukurova Radyosunun a├žm─▒┼č oldu─ču saz sanat├ž─▒l─▒─č─▒ s─▒navlar─▒n─▒ kazand─▒. 1984 de ├çukurova ├ťniversitesine M├╝zik Uzman─▒ olarak atand─▒. ├çukurova ├ťniversitesi G├╝zel Sanatlar B├Âl├╝m├╝nde Halk M├╝zi─či ve Ba─člama Dersleri ├ľ─čretim G├Ârevlisi, K├╝lt├╝r Sanat Merkezi M├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapt─▒. 1990 y─▒l─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ ┼×anl─▒ Urfa Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosuna Kurucu ┼×ef olarak atand─▒. 1993 y─▒l─▒nda Ankara'ya al─▒nan Dr. At─▒lgan koro ┼čefli─činin yan─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Halk K├╝lt├╝rlerini Ara┼čt─▒rma ve Geli┼čtirme Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nde (HAGEM) m├╝zik dan─▒┼čmanl─▒─č─▒, repertuvar kurulu ba┼čkanl─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. Zaman i├žinde E─čitim Enstit├╝s├╝n├╝n M├╝zik B├Âl├╝m├╝n├╝, Anadolu ├ťniversitesi A├ľFÔÇÖnin ─░ktisat B├Âl├╝m├╝n├╝ bitirdi. Adana Valili─či ad─▒na yapt─▒─č─▒ Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze ├çukurova T├╝rk├╝leri kaset setinde y├Ârenin ├Âzellikli t├╝rk├╝lerini be┼č kasette toplayarak T├╝rk k├╝lt├╝r tarihinde bir ilki ger├žekle┼čtirdi. De─či┼čik illerde ├že┼čitli g├Ârevlerde bulunan Dr. At─▒lgan; ─░├žel, Yozgat, Adana, Gaziantep, K─▒br─▒s, Hatay, Mu─čla, Ni─čde, Tarsus, ┼×anl─▒urfa, Osmaniye, Mersin illerinde folklor derlemeleri yapt─▒. Derledi─či t├╝rk├╝leri TRT, TV programlar─▒nda kitaplar─▒nda yay─▒mlad─▒. Folklorla ilgili ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ ise; Sivas Folkloru, T├╝rk Folkloru, Anadolu Folkloru, Erciyes, Karaisal─▒, G├╝neyde K├╝lt├╝r, ─░├žel K├╝lt├╝r├╝, Ozan, T├╝rkiye ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Sanat, Tarla, G├╝ney Su, Folklor Edebiyat, Ana Yurttan Ata Yurda T├╝rk D├╝nyas─▒, Ceyhan, ├ça─čr─▒, Maki, Harran, T├╝rksoy, ├çukurova Lobisi, Size ve Y├Ârt├╝rk, Turun├ž, Ard─▒├ž Ku┼ču, T├╝rks├Âz├╝ dergilerinde, Karaisal─▒, Sons├Âz, Yeni├ža─č, Adana Ekspres gazetelerinde Aral─▒k 2018 itibariyle198 makalesi yay─▒mlad─▒. TRT ├çukurova Radyosunda yap─▒m─▒ ger├žekle┼čen Dilde Telde ├çukurova, Dadalo─člu Karacao─član Yurdundan, Y├Âremiz Folklorundan programlar─▒n─▒n yap─▒lmas─▒nda ├že┼čitli katk─▒lar sa─člayarak, folklor ve halk m├╝zi─či konular─▒nda konu┼čmalar yapt─▒. ├ťniversitelerde m├╝zikle ilgili konferanslar verdi. TRT, ├Âzel televizyon ve radyolara Dilde Telde Anadolu, Ezgi Kervan─▒, Sanat├ž─▒ Politikac─▒lar, K├╝lt├╝r K├╝rs├╝s├╝, AnadoluÔÇÖnun Dili, T├╝rk├╝ Deryas─▒nda Bir Damla programlar─▒n─▒ haz─▒rlay─▒p sundu. Yakla┼č─▒k 300'e yak─▒n T├╝rk halk ezgisini derleyen, notaya alan At─▒lgan, bu ezgileri TRT, TV'nin ├že┼čitli programlar─▒nda ├žald─▒ okudu. ├ço─čunlu─čunu ├çukurova t├╝rk├╝lerinin olu┼čturdu─ču yakla┼č─▒k 100'e yak─▒n halk ezgisini de TRT repertuvar─▒na kazand─▒rd─▒. ┼×efli─čini yapt─▒─č─▒ halk m├╝zi─či korolar─▒yla yurdun ├že┼čitli b├Âlgelerinde konserler veren Halil At─▒lgan mill├« ve milletler aras─▒ folklor, m├╝zik, halk edebiyat─▒ ve halk oyunlar─▒ dal─▒nda kongre, bilgi ┼č├Âleni ve seminerlere kat─▒larak Aral─▒k 2018 itibariyle 53 tebli─č sundu. T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden ├Ât├╝r├╝ 3 Ocak 2004 tarihinde Azerbaycan Vekt├Âr ─░limler Merkezinden doktora ald─▒. MESAM- ─░LESAM-T├╝rk Folklor Ara┼čt─▒rmalar─▒ Kurumu ├╝yesi olan Dr. Halil At─▒lgan ┼čiirlerden ve t├╝rk├╝lerden hareket ederek sahneye koydu─ču Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒, T├╝rk├╝lerin Dili, T├╝rk├╝lerde Ana, Sevelim Sevilelim, Urfa Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒ m├╝zikal programlar─▒yla halk m├╝zi─čine de─či┼čik bir sunum kazand─▒rd─▒. Halen Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒nca d├╝zenlenen halk m├╝zi─či yar─▒┼čmalar─▒n─▒n dan─▒┼čma kurulu ├╝yeli─čini de yapan At─▒lgan, K├╝lt├╝r ve Turizm Bakanl─▒─č─▒ G├╝zel Sanatlar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden 01 Ocak 2010 tarihinde Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosu ┼×efi olarak emekliye ayr─▒ld─▒. Dr. At─▒lgan T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden dolay─▒ ├že┼čitli kurum ve kurulu┼člarca Aral─▒k 2018 itibariyle 17 kez ├Âd├╝le lay─▒k g├Âr├╝ld├╝, ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze 32 kitab─▒ yay─▒mland─▒. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Bursa’n─▒n Sinema Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Limonun Ba┼čkenti Erdemli

Limonun Ba┼čkenti Erdemli

11 Eyl├╝l 2021, Limonun Ba┼čkenti Erdemli i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

11 Eyl├╝l 2021, Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963) i├žin yorumlar kapal─▒
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

10 Eyl├╝l 2021, Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

8 Eyl├╝l 2021, T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi i├žin yorumlar kapal─▒
19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

8 Eyl├╝l 2021, 19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol i├žin yorumlar kapal─▒
Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

23 A─čustos 2021, Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

22 A─čustos 2021, Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi i├žin yorumlar kapal─▒
Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

22 A─čustos 2021, Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi i├žin yorumlar kapal─▒
Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

22 A─čustos 2021, Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

18 A─čustos 2021, Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz! i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti?

Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti?

4 A─čustos 2021, Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti? i├žin yorumlar kapal─▒
TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller

TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller

4 A─čustos 2021, TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller i├žin yorumlar kapal─▒
Ba─člamam Var 3 Telli

Ba─člamam Var 3 Telli

27 Haziran 2021, Ba─člamam Var 3 Telli i├žin yorumlar kapal─▒
1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒

1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒

27 Haziran 2021, 1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek

AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek

27 Haziran 2021, AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek i├žin yorumlar kapal─▒
Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

27 Haziran 2021, Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni i├žin yorumlar kapal─▒
K├Ây Enstit├╝leri

K├Ây Enstit├╝leri

27 Haziran 2021, K├Ây Enstit├╝leri i├žin yorumlar kapal─▒