Fikret ALKAN
Fikret  ALKAN
‘Yaz─▒ÔÇÖn─▒n Bulunu┼ču
  • 12 Aral─▒k 2021 Pazar
  • +
  • -
  • Fikret ALKAN /

Toplam: 810 , Bug├╝n: 1 Okuma

D├╝┼č├╝ncelerini ka─č─▒da aktarmak insan─▒ rahatlat─▒r diye bir tez vard─▒r psikolojide. Do─črulu─čunu Teksas ├ťniversitesiÔÇÖnden Amerikal─▒ psikolog Prf. Dr. James Pennebaker yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmalar ile kan─▒tlam─▒┼č[1] . Nedenini de TDK s├Âzl├╝─č├╝ ÔÇśyaz─▒ÔÇÖ n─▒n tan─▒m─▒nda ┼č├Âyle a├ž─▒kl─▒yor asl─▒nda : ÔÇś D├╝┼č├╝ncenin belli i┼čaretlerle tespit edilmesi, yazma i┼čiÔÇÖ[2] Demek oluyor ki yazmak d├╝┼č├╝ncelerimizi ka─č─▒da aktar─▒rken ayn─▒ zamanda zihnimizi bo┼čaltmaya da yard─▒mc─▒ oluyor, rahatlat─▒yor.

Gel gelelim tarih├žiler S├╝merlerÔÇÖin M.├ľ 3200ÔÇÖlerde ilk kayda ge├žirdikleri yaz─▒n─▒n rahiplerle ili┼čkili oldu─čunu s├Âyl├╝yor. En eski Mezopotamya ┼čehirlerinden UrukÔÇÖun IVb tabakas─▒nda bulunan kil tabletlerde, halk─▒n Tanr─▒lar─▒ i├žin b─▒rakt─▒klar─▒ arma─čanlar─▒ kaydetti─čini; bunu yaparken de bu arma─čanlar─▒ ve bunlar─▒ b─▒rakan insanlar─▒ unutmamak i├žin hat─▒rlat─▒c─▒ semboller kullan─▒ld─▒─č─▒ bilinmektedir.[3] S├╝merler piktogram (somut) ve ideogram (soyut) 2000 farkl─▒ simgeyi kullanm─▒┼člar[4]. ─░┼čin ilgin├ž yan─▒ S├╝merceÔÇÖnin T├╝rk├žeÔÇÖye benzemesi[5]

Yaz─▒n─▒n do─ču┼ču elbette ki ihtiya├žtan olmu┼čken, bulunan bilgiler de iktisadi ve ekonomik de─čerler i├žeriyor. Sonras─▒nda yaz─▒y─▒ bilen insan ihtiyac─▒ ve istihdam─▒ do─čuyor ve ÔÇśokulÔÇÖ diye bir ┼čey icat ediyorlar. Burada bildi─čimiz anlamda ÔÇśokulun babas─▒ÔÇÖ denilen m├╝d├╝r veya profes├Âr, ÔÇśa─čabeyÔÇÖ denilen ├Â─čretmenler ve belli ba┼čl─▒ i┼člerden sorumlu ki┼čiler g├Ârev da─č─▒l─▒m─▒ yaparak ÔÇś├Â─črenciÔÇÖlerine yazmay─▒ ├Â─čretiyorlar. G├╝n├╝m├╝ze de─čin uzanan bu sistemde ├Â─črencilere basit g├╝nl├╝k i┼člerde yapt─▒klar─▒ kil tabletlere ge├žirilmesi ├Â─čretilirken, arkeologlar d├Ânemin g├╝nl├╝k ya┼čant─▒s─▒n─▒n[6]┬á ┼čekline ait say─▒s─▒z bilgi sahibi oluyorlar.

Hep s├Âylerim; gittim, g├Ârd├╝m; k─▒sa bir s├╝re ya┼čad─▒m. Kayseri denen memlekette ticaret, M.├ľ. 2. bine dayan─▒r. Yaz─▒n─▒n AnadoluÔÇÖya giri┼či ticaret sayesinde, M.├ľ. 18. yyÔÇÖda,┬á ÔÇśkarumÔÇÖ dedi─čimiz ticaret ┼čehirlerinin Asurlu t├╝ccarlarla yapt─▒klar─▒ al─▒┼čveri┼čin neticesinde ge├žmi┼čtir. Kayseri K├╝ltepeÔÇÖde bulunan binlerce tablet ticaretin detaylar─▒n─▒ ince ince sergilemekte[7].

Yaz─▒n─▒n bulunu┼ču tarihin ba┼člang─▒c─▒ say─▒lacak kadar b├╝y├╝k bir devrim kabul ediliyor. Uzun uzad─▒ya tabletlerde yer alan semboller ise yerini daha k─▒sa ┼čekillerden olu┼čan ÔÇśalfabeÔÇÖye b─▒rak─▒yor ve hepimizin bildi─či Yunan alfabesinin ilk harfleri alfa ve betadan alfabe s├Âzc├╝─č├╝ t├╝retiliyor. S├╝mer, M─▒s─▒r, Akad, Fenike, Hitit ve Yunan alfabeleri birbirinden ald─▒klar─▒n─▒ kendi k├╝lt├╝rleri ile peki┼čtirerek s├╝rd├╝r├╝yor. Oysa basit anlamda alfabe dedi─čimiz, s├Âzc├╝klerin a─čz─▒m─▒zdan ├ž─▒kt─▒─č─▒ ┼čeklin sembolle┼čmesi, M.├ľ 1700-1500 y─▒llar─▒ aras─▒nda Fenikelilerin sa─čdan sola yaz─▒lan 22 harfli alfabesi bug├╝n bildi─čimiz Latin, Yunan, Kiril, Arap, Tibet ve ─░brani gibi alfabelerin ana kayna─č─▒n─▒ olu┼čturmakta[8].

Fenikelilerin buldu─čuna Yunanl─▒lar ├Âzg├╝r d├╝┼č├╝nce, felsefe, demokratikle┼čme derken edindikleri bu kadar bilgiyi nas─▒l saklayacaklar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nm├╝┼čler; akustik Fenike alfabesine baz─▒ sesli harfler de ekleyerek, g├Ârsele g├Âre okunan ve daha kurall─▒, sembollerden geli┼čtirmi┼č Yunan alfabesi yapm─▒┼člar. Bir de ters ├ževirip soldan sa─ča yazmaya ba┼člay─▒nca ├ža─čda┼č alfabeye ula┼čm─▒┼člar[9]. Koca Roma ─░mparatorlu─ču da kendi markalar─▒ ile dillerine uygun 23 harfli Latin alfabesi yap─▒vermi┼čler. G├╝nl├╝k yaz─▒lar─▒n─▒ da M─▒s─▒rÔÇÖda bulunan papir├╝s, balmumu plakalar ve par┼č├Âmenler ├╝zerine yazm─▒┼člar. B├╝y├╝k k├╝├ž├╝k harf yaz─▒m─▒ ve baz─▒ noktalama i┼čaretleri de yaz─▒ya eklenince kurallar dizisine ba─članm─▒┼č oldu alfabe. ─░lk b├╝y├╝k harflerle olu┼čturulan yaz─▒t M.├ľ. 114ÔÇÖte Traian S├╝tunu ├╝zerine kaz─▒nm─▒┼čt─▒r[10].

Tarihte ilk k├╝t├╝phane ise M.├ľ 625ÔÇÖte Asur Kral─▒ Asurbanipal taraf─▒ndan NinovaÔÇÖda kurulmu┼č, ilk kitab─▒n BursaÔÇÖya gelme yolculu─ču ise hekim ve filozof Prusal─▒ Asklepiades zaman─▒na uzan─▒r (do─čumu M.├ľ 120). Romal─▒ hatip Chrysostomos Dios ise (40-120) 80 konu┼čmas─▒nda BursaÔÇÖda bir k├╝t├╝phanenin varl─▒─č─▒ndan s├Âz etmektedir*[11].

Efes Celcus, ─░skenderiye, Pergamon k├╝t├╝phaneleri de ├╝nl├╝ler kervan─▒ndand─▒r, kendi s─▒n─▒flar─▒nda. Pergamon demi┼čken, Pergamon K├╝t├╝phanesiÔÇÖnin ─░skenderiye K├╝t├╝phanesini ge├žmesinden korkan M─▒s─▒r, papir├╝s ihrac─▒n─▒ yasaklam─▒┼č ve Pergamon Kral─▒ II. Eumenes yeni bir ka─č─▒t t├╝r├╝ bulmak durumunda kalm─▒┼čt─▒r. D├╝nyaÔÇÖya Pergamon ├╝zerinden yay─▒lan par┼č├Âmen t├╝m dillere bu ismin ge├žmesini sa─člam─▒┼č, Bergama ka─č─▒d─▒ anlam─▒n─▒ ta┼č─▒r. Ka─č─▒d─▒n ├žift tarafl─▒ kullan─▒labilirli─či par┼č├Âmenin her iki taraf─▒nda da yazmaya imkan vermesindendir. ─░ngiliz Parlamentosu bug├╝n hala kararlar─▒n─▒ iki n├╝sha halinde par┼č├Âmene yazmaktad─▒r[12].

M.├ľ. 200ÔÇÖlerde keten ve pamuk hamurundan yap─▒lan g├╝n├╝m├╝z ka─č─▒d─▒ ise ├çinÔÇÖde ortaya ├ž─▒kar, normalle┼čmesi M.S. 1. yyÔÇÖ─▒ bulur. AvrupaÔÇÖya ge├žti─činde ise┬á tarih 12. yy, AvrupaÔÇÖda ├╝retim yap─▒lmas─▒ ise 13. yy d─▒r.

EeeÔÇŽ ÔÇśVerba volant, scripta manentÔÇÖ demi┼čler; yani s├Âz u├žar, yaz─▒ kal─▒r. ─░ster Fenike Alfabesi, ister Latin; ister papir├╝s, ister A4. Siz yine de yaz─▒n; hem d├╝┼č├╝nceleriniz ├Âzg├╝r kal─▒r, hem de bir bakm─▒┼čs─▒n─▒z, bilginiz b├╝y├╝m├╝┼č, d├╝nyay─▒ dola┼čm─▒┼č.

SevgiyleÔÇŽ

 

Tavsiye:

  • Okuyun : Ali ─░hsan Karata┼č ÔÇśBursa K├╝t├╝phaneleriÔÇÖ Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Yay─▒nlar─▒, Bursa 2013.(397 sayfa ÔÇô 20 TL)
  • Gezin : ÔÇśBilimin Sultanlar─▒ÔÇÖ Sergisi, (Orta├ža─č ─░slam Bilginleri ve ─░catlar─▒) Bursa Bilim ve Teknoloji Merkezi, Yalova Yolu Buttim Fuar Alan─▒ Yan─▒ Osmangazi / BURSA
  • Foto─čraf : Kade┼č Anla┼čmas─▒, Murat Ba┼člar, ─░stanbul ┼×ark Eserleri M├╝zesi, May─▒s 2013
  • Akt├╝el Dergisi ─░nternet Sitesi (http://www.aktuel.com.tr/Saglik/2013/02/10/dertlerinizden-yazarak-kurtulun) Eri┼čim tarihi:02.02.2014
  • TDK B├╝y├╝k T├╝rk├že S├Âzl├╝k Eri┼čim tarihi: (02.02.2014) http://tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts&arama=kelime&guid=TDK.GTS.52f1523c41b423.18730820
  • KINAL, F. ÔÇś├çivi Yaz─▒s─▒n─▒n Do─ču┼ču ve Geli┼čmesiÔÇÖ, Ankara ├ťniversitesi Dil ve Tarih-Co─črafya Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝ Tarih Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi Say─▒: 12,1969, s.5
  • PILICI,A.; ÔÇśTarihsel S├╝re├žte Sembolden ─░kona: LogoÔÇÖ Mimar Sinan G├╝zel Sanatlar ├ťniversitesi, Sanatta Yeterlilik Tezi, ─░stanbul 2008, s. 48
  • ├ľZBAY, M.; ÔÇśBilim ve K├╝lt├╝r Aktar─▒c─▒s─▒ Olarak Yaz─▒ÔÇÖ Hacettepe ├ťniversitesi T├╝rkiyat Ara┼čt─▒rmalar─▒ Ensit├╝s├╝, T├╝rkiyat Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi, Bahar 2005, s.71
  • SANDIK├çIO─×LU,T.,ÔÇśUzak, ├žok uzak zamanlardaÔÇŽ bilmek ya da bilmemekÔÇÖ s.1 www.academia.edu Eri┼čim tarihi:02.02.2014
  • Y─░─×─░T, T; ÔÇśHitit ├çivi Yaz─▒s─▒n─▒n ─░lk Ortaya ├ç─▒k─▒┼č─▒ÔÇÖ Ankara ├ťniversitesi Dil ve Tarih-Co─črafya Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝ Tarih Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi Cilt: 24 Say─▒:37 Yay─▒n Tarihi: 2005, s.80
  • G├ťNE┼×, A.; ÔÇśKil Tabletlerden Elektronik Tabletlere: ─░leti┼čim Ara├žlar─▒n─▒n Tarihsel Geli┼čim S├╝reciÔÇÖ e-Journal of New World Sciences Academy (NWSA) Dergisi, Say─▒ 8, 2013, s. 286.
  • g.e. s. 287
  • TAN, E. T.; ÔÇśFonetik Alfabenin Bulunu┼čundan Matbaan─▒n ─░cad─▒na Kadar Olan S├╝re├žte Elyaz─▒s─▒ (Curs─▒ves) Geli┼čimi ve ├ça─čda┼č Tipografiye Katk─▒lar─▒ÔÇÖ Atat├╝rk ├ťniversitesi K├óz─▒m Karabekir E─čitim Fak├╝ltesi Dergisi, Say─▒ 8, 2013, s. 306-307.
  • ├ľZDEM─░R, N.; ÔÇśK├╝t├╝phane ve K├╝t├╝phanecilik ├ťzerineÔÇÖ, ÔÇśBursa K├╝t├╝phaneleriÔÇÖ, A. ─░hsan Karata┼č, Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Yay─▒nlar─▒, Bursa 2013. S.16.
  • http://www.parsomen.com/tarihi_bilgi.htm Eri┼čim tarihi:02.02.2014

Fikret ALKAN

1981 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖda do─čdu. Lisans ├Â─čretimini Adnan Menderes ├ťniversitesi Klasik Arkeoloji ve Sanat Tarihi B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnde 2005 y─▒l─▒nda; y├╝ksek lisans─▒n─▒ 2019 y─▒l─▒nda Uluda─č ├ťniversitesi Sanat Tarihi B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnde tamamlad─▒. 2012 y─▒l─▒ndan beri Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi M├╝zeler ┼×ube M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖnde arkeolog olarak ├žal─▒┼čmay─▒ s├╝rd├╝rmektedir. Mesleki birikimleri ile bir├žok ulusal ve uluslararas─▒ sempozyumda bildirileri bulunan Alkan; yerel dergiler ve yerel bas─▒nda k├Â┼če yazarl─▒─č─▒ yaparak yaz─▒m hayat─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedir. Ayr─▒ca Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi M├╝zelerinde Ar-ge tak─▒m─▒ faaliyetleri, kalite birimi ve m├╝ze kurulum ├žal─▒┼čmalar─▒nda ve K├╝lt├╝r AkademisiÔÇÖnde ÔÇťArkeolojiÔÇŁ ile ÔÇť┼×ehir K├╝lt├╝r├╝ ve MimariÔÇŁ derslerinde e─čitmen olarak da g├Ârev yapmaktad─▒r. Bursa Eski Eserleri Sevenler Kurumu, Bursa Kent Konseyi, Arkeologlar Derne─či, T├╝rk K├╝t├╝phaneciler Derne─či, G├Ân├╝ll├╝ Hareketi Derne─či gibi ├žok say─▒da sivil toplum kurulu┼čunda aktif g├Ârev almakta ve proje ├╝retmektedir. Ayn─▒ zamanda arkeolojihaber isimli internet sitesi ve sosyal medya hesaplar─▒n─▒n bilimsel dan─▒┼čmanl─▒─č─▒n─▒ yapmaktad─▒r. Eposta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Fikret Alkan
  • YEN─░
Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz

Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz

Prof. Dr. Nadir Paksoy, 15 May─▒s 2022
Bursa’n─▒n Pastaneleri-Bozahaneleri

Bursa’n─▒n Pastaneleri-Bozahaneleri

Ekrem Hayri PEKER, 23 Mart 2022
Ye┼čil Diyar Kosova

Ye┼čil Diyar Kosova

Haber Merkezi, 22 Mart 2022
Ermeni meselesi ve baz─▒ ger├žeklerÔÇŽ

Ermeni meselesi ve baz─▒ ger├žeklerÔÇŽ

Ali E┼čref UZUNDERE, 22 Mart 2022
T├╝rkiye’nin Ambulans Tarihi

T├╝rkiye’nin Ambulans Tarihi

U─čur Bora YUMAK, 12 Mart 2022
T├╝rk Roman─▒nda Zorunlu G├Â├ž

T├╝rk Roman─▒nda Zorunlu G├Â├ž

Haber Merkezi, 12 Mart 2022