Hasip ÖZTÜRK
Hasip  ÖZTÜRK
Yörük kadınının mor cepkeni… Kadın haklarının simgesi
  • 22 Mart 2020 Pazar
  • +
  • -

Yörük kızının çeyizine konulan ilk ürün Mor Cepken olurmuş. Mor Cepken, evli kadının haklarının korunmasında çok etkili bir araçmış!

Cepken, bir üst giysisidir. Hani efelerin giydiği, omuzlardan açık kolları yanlarda sallanan, etekleri belden yukarıda kalan; bir tür yelektir. Efe yeleğidir diyelim. Efenin kadını da olur erkeği de! Cepkeni kadın da giyer, erkeği de efelik yürek işidir!..

Mor Cepken töresi, Yörüklerin yoğun yaşadıkları yerlerde çok etkiliymiş. Yörükleri oradan buraya sürerek dağıtmışlar. Töreleri bozulmuş. Şehre göçüp yabancılaşmışlar. En büyük Yörük dağıtımı, Karamanoğlu Beyliği’nin yıkılmasından sonra Osmanlı Devletince yapılmıştır. (1476-1481) Karaman halkı Uçlara, Adalara ve Rumeli’ne sürgün edilmiştir. Fatih Sultan Mehmet’le başlamıştır. Asi saydığı Karaman halkının sürülmesini emretmiş. İlk kafile, Fatih’ in sağlığında 30.000 çadır-hane Müslüman halk ile, 7.000 çadır Ortodoks- Hıristiyan nüfusu Rumeli’ne sürülmüştür. Hıristiyan halk da Türk asıllı Varsaklardı.

Karaman Beyliği halkı bitene değin, toplu sürgünler yapılmıştır. Karaman toprakları uzun süre boş kalmıştır. Toplu Yörük sürgünü, Kıbrıs fethedilince (1571), Türkler çoğunlukta olsunlar diye aynı topraklardan ve Torosların Akdeniz yamacındaki Yörük halkından; on aileden biri alınarak Kıbrıs’a yollanmış, beş yıl içinde 25.000 Yörük-Türk Kıbrıs’a iskân edilmiştir. 1576 yılında ada nüfusunun %44’ü Türk olmuştur. Kıbrıslı Türklerin ataları, bu sürgünlerdir. Yörükler, Balkanlar’dan uçlara, adalara kadar her yere dağıtılmıştır.

Soyumuz, sürgün kokusunu alınca, Karaman toprağından, Orta Torosların Akdeniz yamacına kaçmıştır. Torosların Akdeniz yanı ve yamaçları, o zaman Kölemen toprağı imiş. Torosların yamaçları dar ve verimsiz olduğundan Yörükler yoksul düşmüşler. Cepkenin yerini, “haba-kebe” almıştır. Bezin üstüne pamuk serip üstüne basma örtüp çapraz dikiş atmışlar. Meydana gelen kalın malzemeden haba-kebe dikinmişler. Türküdeki gibi “…Haba da bir, kebe de bir, giyene yar!” denilmiştir. Toros yamaçlarında Mor Cepkenin yerini Mor Haba almıştır! Cepkenin kenarlarına sarı sırma dikilirmiş. Cepkenin kolları ve ön yüzü sarı sırma ile süslenirmiş. Habanın-kebenin böylesi bir süsü olmazmış!

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Söylemiş’in Kazları Ayaz’ın Hamamları

“Mor Cepken’in” işlevi çok önemlidir. Mor Cepken giyinmek, Yörük kadınının, kocasını boşadığını anlatan bir iletidir. Durup dururken koca boşanır mı? Kadının kocası ağır bir haksızlık ederse “Mor Cepkeni” bohçasından çıkarıp sırtına giyme hakkı doğarmış!

Yörük kızları, evlenirken sevdiklerine varırlar. İki gönül bir olunca samanlık seyran olur derler! Zenginlik malda, davarda değil; sevdadadır. Evlilik böylesine özgürce başlarmış.

Evli yörük kadınının hakları, Mor Cepken Töresi ile korunurmuş! Kadın ihanete uğrarsa, kötü muamele görürse, ağır bir haksızlığa uğrarsa, cehizindeki Mor Cepkeni giyip obanın görünür bir yerine otururmuş! Bunun anlamı “Ben ihanete uğradım, ya da kötü muamele gördüm veya ağır haksızlığa uğradım! Kocamı boşadım!” anlamına gelen bildik bir iletiymiş!..

Yörük kadınının Mor Cepkeni giydiği görülür veya duyulursa obanın başat kadınları

Mor Cepkenli kadının yanında olurlarmış! Kocasının insan içine çıkmaya yüzü kalmazmış! Yanılır ortaya çıkarsa, ona selam verilmez, selamı alınmaz, konuşulmaz; acıksa aş, ekmek verilmezmiş! Toplumun dışladığı, yapayalnız bir insan olurmuş!

Mor cepken, Yörük kadınının haklarını koruyan, esirgeyen bir TÖREDİR.. Binlerce yıl öteden sürüp gelmiştir. Artık koca ne gerekirse yapacak, ne isterse verecek; göynünü alacak; kadının sırtındaki Mor Cepkeni çıkarmaya razı edecektir. Başaramazsa, kimse ona kız ver-mez, evlenmez ve iş birliği yapmazmış. Oldukça etkili, toplumsal bir tepki değil mi?

Mor Cepken deyip geçmeyin! Yörüklerde kadın haklarını koruyan, esirgeyen ve kollayan sosyal bir kurumdur. Karı-koca mutlu olsunlar, Mor Cepken çeyiz bohçasında kalsın!

  • Hasip ÖZTÜRK

Toplam Okuma: 388 , Bugün: 1 

Hasip ÖZTÜRK

Hasip ÖZTÜRK

Mersin, 1943 doğumlu. Emekli öğretmen, avukat İşletme Yönetim uzmanı, Araştırmacı,yazar. "Fındıkpınar Bir Sevdadır" başlığı altında Kölemenlerden günümüze erişen Pazaryeri, Pazarkent geçmişli; Yörük ve Türkmenlerin 1400 metre irtifalı yaylağı Fındıkpınar merkezli araştırması; Keşli Türkleri-Ohunkeşlik köyü merkezli Yörükler araştırması vardır. Bursa Haber Gazetesi'nde 7 yıl kadar süren köşe yazarlığı yapmıştır. Öncelikle Türk tarihi,Yörük ve Türkmenlerin tarihi konusuyla ilgilenir..Toroslar'da Keşli Yörükleri ile yakından ilgilidir. Saliyazilari.blogspot.com adlı bloğu vardır. Eposta: [email protected]

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Nusrat Mayın Gemisi Tarsus’ta

Bunlar da ilginizi çekebilir

Sosyal Medyada Paylaşın:
Etiketler:
Hasip Öztürk
Sponsorlu Bağlantılar
  • YENİ
Bundle ağındaki takipçi sayımız 35 bine ulaştı

Bundle ağındaki takipçi sayımız 35 bine ulaştı

5 Temmuz 2020, Bundle ağındaki takipçi sayımız 35 bine ulaştı için yorumlar kapalı
Bilinmezlik ve Merak: Sümerlerde Çerkes ve Aphaz Klan Adları

Bilinmezlik ve Merak: Sümerlerde Çerkes ve Aphaz Klan Adları

5 Temmuz 2020, Bilinmezlik ve Merak: Sümerlerde Çerkes ve Aphaz Klan Adları için yorumlar kapalı
Man Adası ve Kafkasya

Man Adası ve Kafkasya

5 Temmuz 2020, Man Adası ve Kafkasya için yorumlar kapalı
İstanbul Boğazı’nı Atlarıyla Geçen Peçenekler

İstanbul Boğazı’nı Atlarıyla Geçen Peçenekler

5 Temmuz 2020, İstanbul Boğazı’nı Atlarıyla Geçen Peçenekler için yorumlar kapalı
Hayatı filme çekilen Pilot Vecihi Hürkuş’un Bursa günleri

Hayatı filme çekilen Pilot Vecihi Hürkuş’un Bursa günleri

5 Temmuz 2020, Hayatı filme çekilen Pilot Vecihi Hürkuş’un Bursa günleri için yorumlar kapalı
Bursa’ya uçak düştü

Bursa’ya uçak düştü

5 Temmuz 2020, Bursa’ya uçak düştü için yorumlar kapalı
Domaniç tarihinin en büyük felaketi

Domaniç tarihinin en büyük felaketi

27 Haziran 2020, Domaniç tarihinin en büyük felaketi için yorumlar kapalı
İstanbul’un Fethinde Burçlara Sancak Dikme Probleminin Çözümü

İstanbul’un Fethinde Burçlara Sancak Dikme Probleminin Çözümü

26 Haziran 2020, İstanbul’un Fethinde Burçlara Sancak Dikme Probleminin Çözümü için yorumlar kapalı
İdama Mahkûm edilen Gedikler Köyü’nden Deli Mehmet

İdama Mahkûm edilen Gedikler Köyü’nden Deli Mehmet

26 Haziran 2020, İdama Mahkûm edilen Gedikler Köyü’nden Deli Mehmet için yorumlar kapalı
Yenişehir’de Görsel ve İşitsel Basın Faaliyetleri

Yenişehir’de Görsel ve İşitsel Basın Faaliyetleri

26 Haziran 2020, Yenişehir’de Görsel ve İşitsel Basın Faaliyetleri için yorumlar kapalı
Diyanet İşleri Başkanı Rıfat Börekçi İle Orhaneli Müftüsü Yusuf Ziya Efendi Arasındaki Yazışma

Diyanet İşleri Başkanı Rıfat Börekçi İle Orhaneli Müftüsü Yusuf Ziya Efendi Arasındaki Yazışma

26 Haziran 2020, Diyanet İşleri Başkanı Rıfat Börekçi İle Orhaneli Müftüsü Yusuf Ziya Efendi Arasındaki Yazışma için yorumlar kapalı
Fâtih’in Alemdârı, Şehidler Serdârı ‘Ulubatlı Baba Hasan’

Fâtih’in Alemdârı, Şehidler Serdârı ‘Ulubatlı Baba Hasan’

21 Haziran 2020, Fâtih’in Alemdârı, Şehidler Serdârı ‘Ulubatlı Baba Hasan’ için yorumlar kapalı
Yenişehir’de Darbedilen Sikke ve Yenişehir Darphanesi

Yenişehir’de Darbedilen Sikke ve Yenişehir Darphanesi

21 Haziran 2020, Yenişehir’de Darbedilen Sikke ve Yenişehir Darphanesi için yorumlar kapalı
Özetlenmiş Tarihi İle Birlikte Yerel Basın

Özetlenmiş Tarihi İle Birlikte Yerel Basın

21 Haziran 2020, Özetlenmiş Tarihi İle Birlikte Yerel Basın için yorumlar kapalı
Türkiye’de de Yanardağ Patladı

Türkiye’de de Yanardağ Patladı

21 Haziran 2020, Türkiye’de de Yanardağ Patladı için yorumlar kapalı
Sinemanın Doğuşu

Sinemanın Doğuşu

21 Haziran 2020, Sinemanın Doğuşu için yorumlar kapalı
Yeni Târihî Bulgular Işığında: Bursa Ne Zaman Fethedildi?

Yeni Târihî Bulgular Işığında: Bursa Ne Zaman Fethedildi?

14 Haziran 2020, Yeni Târihî Bulgular Işığında: Bursa Ne Zaman Fethedildi? için yorumlar kapalı
Tuna Deltası’nda Bizden İzler -2

Tuna Deltası’nda Bizden İzler -2

31 Mayıs 2020, Tuna Deltası’nda Bizden İzler -2 için yorumlar kapalı
Mustafa Kemal’i Samsun’a Gönderen Nazır: Şakir Paşa

Mustafa Kemal’i Samsun’a Gönderen Nazır: Şakir Paşa

20 Mayıs 2020, Mustafa Kemal’i Samsun’a Gönderen Nazır: Şakir Paşa için yorumlar kapalı
‘İşte Gidiyorum Çeşmi Siyahım’

‘İşte Gidiyorum Çeşmi Siyahım’

19 Mayıs 2020, ‘İşte Gidiyorum Çeşmi Siyahım’ için yorumlar kapalı
Sponsorlu Bağlantılar